Η τέχνη της θλίψης μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Η Κινέζα καλλιτέχνιδα Yin Xiuzhen την εκφράζει μέσω της διατήρησης και της ραφής. Κατά τη δεκαετία του 1990 στο Πεκίνο, παρατήρησε μια πόλη να μεταμορφώνεται ραγδαία, απορρίπτοντας την ιστορία της χωρίς εορτασμούς, γεγονός που την ώθησε να βρει τρόπους να τη διασώσει. Η έκθεσή της στην Hayward Gallery, με τίτλο “Heart to Heart”, είναι γεμάτη από θραύσματα του παρελθόντος, στοιβαγμένα, εκτεθειμένα και υφασμένα μαζί σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να αναχαιτίσει την επίθεση του εκσυγχρονισμού.
Αν και η προσπάθεια αυτή φαντάζει τελικά μάταιη, καθώς το Πεκίνο έχει γίνει μία από τις πιο σύγχρονες πόλεις, τα έργα της Yin Xiuzhen εκπέμπουν μια αίσθηση υπαρξιακής μάταιης προσπάθειας. Ένα μικρό ξύλινο κιβώτιο, κατασκευασμένο από τον πατέρα της καλλιτέχνιδας, περιέχει μια τακτοποιημένη στοίβα από τα παλιά της ρούχα, όλα εγκιβωτισμένα σε τσιμέντο. Η απαλή ζεστασιά του προσωπικού της παρελθόντος αποτυπώνεται στην ψυχρή σκληρότητα του σύνθετου υλικού, το οποίο μεταμορφώνει αμετάκλητα την πόλη και τη ζωή της. Κοντά, παραδοσιακά κεραμίδια στέγης είναι σκορπισμένα στο πάτωμα γύρω από ένα παλιό κινέζικο ντουλάπι, όλα καλυμμένα με ένα παχύ, βρώμικο στρώμα τσιμεντόσκονης. Παντού, το παρελθόν φαίνεται να θάβεται για να ανοίξει ο δρόμος για το μέλλον.
Ένα minivan, τοποθετημένο στο κέντρο της αίθουσας, έχει υποστεί επέκταση, με το σώμα του να έχει επιμηκυνθεί σε μια ραμμένη-μαζί-ακκορντεόν κατασκευή από ανακυκλωμένα ρούχα. Η καλλιτέχνιδα προσπαθεί, επανειλημμένα, να διατηρήσει κάποιο είδος σύνδεσης με την ανθρωπότητα, με το παρελθόν, απέναντι σε ασταμάτητες αλλαγές και εξέλιξη.
Η ματαιότητα της προσπάθειας είναι εμφανής και καθιστά τα πρώιμα έργα της ιδιαίτερα θλιβερά. Φωτογραφίες μιας πρώιμης εγκατάστασης δείχνουν μεγάλους όγκους πάγου, κατασκευασμένους από ρυπασμένο νερό ποταμών, να καθαρίζονται συμβολικά από περαστικούς στην όχθη του ποταμού. “Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον φυσικό αντίκτυπο της ρύπανσης σε μικρή κλίμακα,” αναφέρει μια δήλωσή της στον τοίχο, “αλλά μπορούμε να δημιουργήσουμε στιγμές συλλογικού προβληματισμού.”
Αυτό το πρώιμο έργο είναι βαθιά συγκινητικό. Κάτι που δεν μπορεί κανείς να πει για τα πιο πρόσφατα έργα της. Εγκιβωτίζει βιβλία σε παλιά υφάσματα. Δημιουργεί μοντέλα πόλεων από παλιά ρούχα και τα συσκευάζει σε βαλίτσες. Υπάρχει ένας ολόκληρος ιμάντας αποσκευών ενσωματωμένος στην γκαλερί και ένα τζετ κατασκευασμένο από φθαρμένα T-shirts να κρέμεται από την οροφή. Το σύνολο μοιάζει φτηνό, σαν ένα χωριό-μοντέλο από παλιομοδίτικες υφαντικές ύλες, μια εκδοχή του Legoland από κατάστημα φιλανθρωπίας, και το χειρότερο, σχεδόν δεν λέει τίποτα.
Ιδέες εμπορίου, παγκόσμιου εμπορίου και οι εκμεταλλευτικές καπιταλιστικές τους τάσεις είναι γραμμένες στο υλικό που χρησιμοποιεί – αυτή είναι η αφήγηση που είναι ενσωματωμένη στην ύφανση των ανακυκλωμένων υφασμάτων. Όμως, δεν υπάρχει κριτική, βάθος ή σκοπός στη χρήση τους σε αυτά τα έργα. Εδώ είναι μερικά παλιά T-shirts μεταμορφωμένα σε Big Ben. Τα-ντα-α!
Η κύρια εγκατάσταση είναι μια γιγάντια ανθρώπινη καρδιά – ναι, φτιαγμένη από παλιά T-shirts – προορισμένη ως χώρος, και όπως αναφέρεται, “για βαθιές και ουσιαστικές συζητήσεις”. Ο καθένας καλείται να δημιουργήσει το δικό του νόημα, καθώς η καλλιτέχνιδα μοιάζει να μην ενδιαφέρεται ιδιαίτερα.
Αντίστοιχα, μια άλλη έκθεση, με τίτλο “Threads of Life”, παρουσιάζει την Ιαπωνίδα καλλιτέχνιδα Chiharu Shiota να υφαίνει ατελείωτους ιστούς από κόκκινες και μαύρες κλωστές. Το έργο της Shiota έχει αποτελέσει φαινόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία χρόνια, και η Hayward Gallery ελπίζει ότι οι ιλιγγιώδεις, περίπλοκες εγκαταστάσεις της θα προσελκύσουν το κοινό.
Το πρώτο δωμάτιο είναι ένας μπερδεμένος εφιάλτης από κόκκινες γραμμές, με κρεμαστά κλειδιά. Όλοι είμαστε συνδεδεμένοι, αλλά πώς ξεκλειδώνουμε αυτές τις συνδέσεις; Το καταλάβαμε. Το δεύτερο δωμάτιο είναι γεμάτο με συναισθηματικές επιστολές ευχαριστίας, καρφιτσωμένες σε κόκκινες κλωστές που κρέμονται από την οροφή. Κυριολεκτικά τραβώντας τα νήματα της καρδιάς. Το καταλάβαμε. Η κόκκινη κλωστή αντικαθίσταται από μαύρη στον τελικό χώρο, όλα υφασμένα γύρω από κρεβάτια, σαν η Hayward να άνοιξε το πιο βρώμικο, γκοθικό, αραχνώδες ξενοδοχείο του κόσμου.
Όλα αυτά μιλούν για το αίμα, τον θάνατο, τη ζωή και πώς όλοι είμαστε συνδεδεμένοι, ασφαλώς. Αλλά είναι τόσο επιφανειακό που είναι εντελώς ανούσιο, τόσο άμεσο που προκαλεί ρινορραγία. Αφορά τα πάντα, άρα ουσιαστικά δεν αφορά τίποτα.
Ωστόσο, και αυτό είναι κρίσιμο, θα φαίνεται καλό στο feed των κοινωνικών σας δικτύων. Τα καλλιτεχνικά ιδρύματα βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Είτε παρουσιάζουν ενδιαφέρουσα, έξυπνη, δυναμική τέχνη που κανείς δεν έρχεται να δει, είτε υποκύπτουν στην πίεση να φιλοξενήσουν όμορφες, κενές, καθηλωτικές εγκαταστάσεις που θα φαίνονται ωραίες στο Instagram, με την απεγνωσμένη ελπίδα να πουλήσουν μερικά εισιτήρια.
Ρεαλιστικά, αυτό δεν απευθύνεται σε όσους αναζητούν μια γνήσια καλλιτεχνική εμπειρία. Απευθύνεται σε άτομα που θέλουν να βγάλουν selfies σε γκαλερί. Ελπίζω να λειτουργήσει για αυτούς, γιατί αλλιώς είναι πραγματική σπατάλη κλωστής.
