Τον Απρίλιο του 1975, ο Simon Wiesenthal, επιζών του Ολοκαυτώματος και γνωστός ως ο «Κυνηγός Ναζί» για τις προσπάθειές του να εντοπίσει εγκληματίες πολέμου, έστειλε μια επιστολή στον Albert Speer, έναν από αυτούς. Ο Wiesenthal ευχαρίστησε τον Speer για ένα βιβλίο ψυχολογίας που του είχε στείλει και του προώθησε ένα αντίτυπο της γαλλικής έκδοσης των δικών του απομνημονευμάτων. Η δεκαετής αλληλογραφία τους περιλαμβάνει ακόμη και ευχετήριες κάρτες και ευχές για τα γενέθλια. Η αλληλογραφία κορυφώνεται με μια προσωπική σημείωση από τη χήρα του Speer, Margarete, μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1981, όπου ανέφερε πόσο σημαντική υπήρξε η φιλία τους για εκείνον.
Η φιλία αυτή υπήρξε μια ιδιωτική αντανάκλαση της εξαιρετικά θερμής διεθνούς υποδοχής που έλαβε ο Speer ως δημόσιος διανοούμενος μετά την αποφυλάκισή του από τη φυλακή Spandau το 1966. Ο Speer, που διετέλεσε υπουργός εξοπλισμών στη ναζιστική Γερμανία κατά τη διάρκεια του πολέμου και καταδικάστηκε για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, βρισκόταν στο Λονδίνο για την προώθηση του νέου του βιβλίου στο BBC τη στιγμή του θανάτου του.
Η «επανατοποθέτηση» του Speer στην κοινή γνώμη ήταν ένα αριστούργημα διπροσωπίας. Στην υπεράσπισή του στις δίκες της Νυρεμβέργης, αλλά και σε μεταγενέστερα βιβλία και συνεντεύξεις, ήταν ο μόνος υψηλόβαθμος αξιωματούχος που ανέλαβε την πλήρη ευθύνη για τα ναζιστικά εγκλήματα. Αυτή η φαινομενική ηθική διαύγεια του επέτρεψε να ισχυριστεί πειστικά ότι δεν γνώριζε για τα στρατόπεδα εξόντωσης. Τα στοιχεία που θα διέψευδαν αυτόν τον ισχυρισμό εμφανίστηκαν μόνο μετά τον θάνατό του, ωθώντας τον Wiesenthal, μεταξύ πολλών άλλων, να παραδεχτεί ότι είχε εξαπατηθεί. Μέχρι τότε, το ψέμα επέτρεψε στον Speer να γίνει μια αυθεντία στο ατελείωτα συναρπαστικό θέμα της προσωπικότητας και της ψυχολογίας του Adolf Hitler.
Η σχέση του Speer με τον Hitler βρίσκεται στον πυρήνα του έργου του Γάλλου συγγραφέα Jean-Noel Orengo, «Είσαι ο Απελπισμένος Έρωτας του Φύρερ» (You Are the Führer’s Unrequited Love). Πρόκειται για ένα αριστοτεχνικά αντισυμβατικό μυθιστόρημα που εξερευνά τις δύο ζωές του Speer: αφενός ως προσωπικός αρχιτέκτονας, σύμμαχος και έμπιστος του Hitler, και αφετέρου ως το εξιδανικευμένο παράδειγμα του «καλού Ναζί»: ευγλωττος, μετανοημένος και τελικά όχι τόσο τερατώδης όσο άλλοι. Το βιβλίο του Orengo δεν είναι βιογραφία, καθώς δεν επιδιώκει την εξαντλητική κάλυψη και δεν προσφέρει αδημοσίευτη έρευνα. Ούτε όμως είναι ένα καθαυτό μυθιστόρημα, καθώς δεν βασίζεται σε αφηγηματικές επινοήσεις για να πλαισιώσει λεπτομέρειες κρίσιμων στιγμών, χαρακτήρων ή σκηνών. Διαβάζεται ως μελέτη χαρακτήρα ενός ανθρώπου που χειραγώγησε έναν από τους ισχυρότερους άνδρες της Γης – και, μετά την ήττα του τελευταίου, τους νικητές του – κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι, ο Speer, ήταν ακριβώς αυτό που ήθελαν να είναι.
Το βιβλίο διαβάζεται ως μελέτη χαρακτήρα ενός ανθρώπου που χειραγώγησε έναν από τους ισχυρότερους άνδρες της Γης.
Ο μηχανισμός αυτός είναι ένας μηχανισμός γοητείας, και το «Είσαι ο Απελπισμένος Έρωτας του Φύρερ» διαβάζεται και ως μια ιστορία αγάπης κατά κάποιον τρόπο. Ο τίτλος προέρχεται από μια παρατήρηση που έκανε κάποτε ένας αξιωματικός SS στον Speer. Κανένας σοβαρός ιστορικός δεν την πήρε στα σοβαρά, ωστόσο φαίνεται να αντανακλά τη βαθιά, ταραχώδη φύση της φιλίας μεταξύ Hitler και Speer. Το βιβλίο ξεκινά με την πρώτη τους συνάντηση και χρονολογεί την αστραπιαία άνοδο του Speer από σχεδιαστής σκηνικών σε υπουργό εξοπλισμών μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία. Η αφήγηση κινείται γρήγορα από τη μία αρχετυπική σκηνή στην άλλη: μια αυξανόμενη οικειότητα μεταξύ των δύο ανδρών, η αλληλεπίδραση άγχους και αποφυγής, καβγάδες και συμφιλιώσεις, και ο τελικός αποχωρισμός στο καταφύγιο του Hitler λίγο πριν τον θάνατό του. Ο Orengo δεν ενδιαφέρεται τόσο να εικάσει τι συνέβη πραγματικά μεταξύ τους, όσο να διερευνήσει την ψυχολογία που κρύβεται πίσω από αυτό. Καθένας είχε κάτι που ο άλλος επιθυμούσε: ο πανέμορφος Speer προσέφερε μια σύνδεση με την τέχνη και την ομορφιά, την επικύρωση της γερμανικής πολιτιστικής ελίτ που ο Hitler ζήλευε και περιφρονούσε. Σε αντάλλαγμα, ο Hitler πρόσφερε ένα όχημα για την απεριόριστη φιλοδοξία του Speer. Η ιστορία αφηγείται με την λιτή, λυρική και ερευνητική φωνή ενός απομνημονευματογράφου. Τα γεγονότα της ζωής του Speer και του πολέμου που μαίνεται στο παρασκήνιο λειτουργούν ως αφορμές για τις ενατενίσεις του Orengo σχετικά με τους εσωτερικούς υπολογισμούς και τα βαθιά κίνητρα που επέτρεψαν στον Speer να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Hitler και, αργότερα, να την προδώσει. Ήταν αδίστακτος ναρκισσισμός; Καταλυτική ανασφάλεια; Γυμνή φιλοδοξία; Είναι αυτά διαφορετικά πράγματα;
Το ίδιο ερώτημα τίθεται και στο δεύτερο μέρος της ζωής του Speer, το οποίο ο Orengo περιγράφει ως αυτό ενός «άτακτου χήρου». Εδώ, εστιάζει στη φιλία του Speer με τη συγγραφέα Gitta Sereny, πρώην μέλος της γαλλικής αντίστασης, η οποία ξεκίνησε να τον παίρνει συνέντευξη για τους Times και κατέληξε να γίνει η μάρτυρας – αν και όχι απόλυτα πεισμένη – της καλής του πίστης. Όπως και με τον Hitler, ο Orengo δείχνει με μαεστρία πώς ο Speer κατάφερε να αντιληφθεί και να εκμεταλλευτεί τις ελπίδες και τις επιθυμίες της Sereny, μεταμορφώνοντας τον εαυτό του στο ακριβώς αντίθετο από αυτό που ήταν προηγουμένως, προκειμένου να παραμείνει επιτυχημένος.
Το βιβλίο της Sereny για τον Speer έχει τον τίτλο «Η Μάχη του με την Αλήθεια». Η αλήθεια αποτελεί επίσης βασικό μέλημα στο έργο του Orengo, που είναι μια αληθινή ιστορία που στηρίζεται σε ψέματα. Αυτός είναι ένας καλός ορισμός για το αντίθετο του μυθιστορήματος, και στο τελευταίο κεφάλαιο ο Orengo εξηγεί πώς η σκέψη γύρω από την πολιτική αξία των λογοτεχνικών μορφών βρίσκεται πίσω από το «Είσαι ο Απελπισμένος Έρωτας του Φύρερ». Οι διαφορετικές αφηγήσεις της δικής του ιστορίας από τον Speer, υποστηρίζει ο Orengo, αποτελούν το σημαντικότερο παράδειγμα αυτομυθοπλασίας στην ιστορία: ο Speer κατανόησε ότι «η διασημότητα λειτουργεί πολύ πέρα από το καλό και το κακό» και παραποίησε τα γεγονότα προκειμένου να μεγιστοποιήσει τη φήμη του. Ο Orengo βλέπει την πορεία του Speer ως ενδεικτική των κινδύνων μιας κοινωνίας που χάνει τον έλεγχο του ορίου μεταξύ εφεύρεσης και πραγματικότητας – μια προειδοποίηση για την εποχή της μετα-αλήθειας. «Όταν αναγνωρίζεις αυτό,» αναρωτιέται ο Orengo επανειλημμένα, σχεδόν ως ρεφρέν, «η απαισιοδοξία είναι η μόνη σοφία.»
Το βιβλίο «Perfection» του Vincenzo Latronico κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Fitzcarraldo. Το «Είσαι ο Απελπισμένος Έρωτας του Φύρερ» του Jean-Noël Orengo, σε μετάφραση David Watson, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Penguin Classics (£14.99). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, παραγγείλετε το αντίτυπό σας στο guardianbookshop.com.
