Η Yin Xiuzhen, καλλιτέχνιδα από το Πεκίνο, είναι γνωστή για τις εντυπωσιακές εγκαταστάσεις της που δημιουργούνται από μεταχειρισμένα ρούχα και προσωπικά αντικείμενα. “Προτιμώ να τα αποκαλώ ‘μεταχειρισμένα’ ή ‘φορεμένα'”, εξηγεί. “Τα ρούχα που έχουν ‘φορεθεί’ φέρουν πολλές πληροφορίες… σαν δεύτερο δέρμα, εμποτισμένα με κοινωνικό νόημα.” Σε ορισμένα έργα της, τα ρούχα είναι προσωπικά, αφηγούμενες μια ιδιωτική ιστορία. Σε άλλα, συλλέγονται, χρωματίζονται και τεντώνονται σε γιγάντιους ατσάλινους σκελετούς, που θυμίζουν αεροπλάνα, τρένα ή οργανικές μορφές.
Η Yin παρουσιάζει μια επιλογή από αυτά τα έργα στην έκθεση “Heart to Heart”, η οποία καταλαμβάνει τον κάτω όροφο της Hayward Gallery στο Λονδίνο. “Τα φορεμένα ρούχα λειτουργούν ως αφηγητές στο έργο μου… η βιωμένη εμπειρία είναι ενσωματωμένη στο ύφασμα”, δηλώνει.
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η Ιαπωνίδα καλλιτέχνιδα Chiharu Shiota, με την έκθεσή της “Threads of Life”, που φιλοξενείται στον δεύτερο όροφο της γκαλερί. Χρησιμοποιώντας το νήμα ως κύριο υλικό, η καλλιτέχνιδα, που ζει και εργάζεται στο Βερολίνο, υφαίνει αντικείμενα όπως βαλίτσες, κλειδιά και γράμματα σε μνημειώδεις, ιστόμορφες εγκαταστάσεις. “Θέλω να δημιουργήσω αυτή την αίσθηση κοινής εμπειρίας και ύπαρξης”, αναφέρει. “Η μνήμη υπάρχει μέσα σε κάθε άνθρωπο, αλλά συνδέεται επίσης με τα αντικείμενα της καθημερινής μας ζωής.”
Οι δύο καλλιτέχνιδες έχουν εκθέσει μαζί σε biennales, αλλά ποτέ τόσο κοντά. Παρόλο που οι εκθέσεις τους είναι ξεχωριστές, ο επιμελητής της Hayward Gallery, Yung Ma, ελπίζει ότι τα κοινά ενδιαφέροντα των καλλιτεχνών θα συντονιστούν μέσα στους χώρους της γκαλερί. “Και οι δύο καλλιτέχνιδες εξερευνούν πώς τα υφάσματα και τα ευρήματα αντικείμενα μπορούν να φέρουν ταυτότητα και βιωμένη εμπειρία”, επισημαίνει. Αν και ηλικιακά απέχουν περίπου 10 χρόνια -η Yin γεννήθηκε το 1963 και η Shiota το 1972- αναδείχθηκαν στην διεθνή σκηνή περίπου την ίδια περίοδο, στα τέλη της δεκαετίας του ’90. “Δύο γυναίκες καλλιτέχνιδες… με τόσο έντονα κοινά ενδιαφέροντα – αυτό είναι σημαντικό”, σχολιάζει ο Ma.
Η μνήμη και το υλικό είναι οι πιο εμφανείς παραλληλισμοί στα έργα τους, αλλά προσεγγίζουν το θέμα από διαφορετικές οπτικές. “Χρησιμοποιούμε παρόμοια υλικά και αντικείμενα, όπως βαλίτσες, και ένα ενδιαφέρον για διάφορες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης στην κοινωνία, αλλά οι εκθέσεις μας έχουν διαφορετικές εστιάσεις”, λέει η Shiota.
Και οι δύο καλλιτέχνιδες εργάζονται με υφάσματα, αλλά η χρήση του νήματος από την Shiota είναι πιο αφηρημένη. Άρχισε να εργάζεται με υλικά τη δεκαετία του 2000, αλλά πριν από αυτό ήταν ζωγράφος και στη συνέχεια καλλιτέχνιδα περφόρμανς, μαθητεύοντας κοντά στη Marina Abramović στο Βερολίνο. “Με τη ζωγραφική, δουλεύεις σε δύο διαστάσεις, αλλά χρησιμοποιώντας νήμα, μπορούσα να σχεδιάσω σε ολόκληρο τον χώρο”, λέει. “Καθώς συνέχιζα να δουλεύω με αυτό, η πράξη άρχισε να μοιάζει πολύ με τις ανθρώπινες σχέσεις… Μερικές φορές το νήμα φαίνεται να συνδέει ανθρώπους· άλλες φορές, όταν το έργο μου γίνεται πολύ μπερδεμένο, αντανακλά στιγμές όπου τα δικά μου συναισθήματα είναι μπερδεμένα ή ανήσυχα.”
Αυτό το υλικό είναι το κυριολεκτικό και μεταφορικό νήμα που συνδέει συλλογικές μνήμες και εμπειρίες, εκπροσωπούμενο από αντικείμενα που η Shiota συλλέγει από υπαίθριες αγορές και κουτιά δωρεών. Το έργο της είναι βαθιά συναισθηματικό και ατμοσφαιρικό, φτιαγμένο εξ ολοκλήρου στο χέρι επιτόπου, χρησιμοποιώντας χιλιάδες μπάλες νήματος. Ωστόσο, το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα φιλόξενο. Το “During Sleep” είναι μια εγκατάσταση με στοιχείο περφόρμανς, όπου γυναίκες ξαπλώνουν σε νοσοκομειακά κρεβάτια, περιτριγυρισμένες από πυκνό μαύρο νήμα. Η περφόρμανς, που θα πραγματοποιείται μηνιαίως καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης στην Hayward, αντιπροσωπεύει το ενδιαφέρον της Shiota για τη θνησιμότητα και την ευθραυστότητα της ζωής.
Αυτά είναι θέματα που αντλούν από τις προσωπικές της μάχες με τον καρκίνο των ωοθηκών – πρώτα το 2005 και ξανά το 2017. Η πρώτη διάγνωση ήταν “τεράστιο σοκ”, λέει, φτάνοντας ακριβώς την ώρα που η καλλιτέχνιδα σχεδίαζε να αποκτήσει παιδί με τον άντρα της, με τον οποίο ήταν παντρεμένη για τρία χρόνια. “Ο φόβος ότι μπορεί να μην μπορέσω να γεννήσω ήταν πολύ οδυνηρός”, λέει. Μετά από έντονη χημειοθεραπεία και χειρουργική επέμβαση, η Shiota ανάρρωσε και μπόρεσε να αποκτήσει παιδί. Αλλά μετά από 12 χρόνια ύφεσης, οι γιατροί βρήκαν κακοήθη όγκο. “Η δεύτερη φορά ήταν διαφορετική”, λέει. “Εκείνη τη στιγμή, δεν ήταν θέμα του τι να κάνω στη συνέχεια – ήταν μια πραγματική πιθανότητα να πεθάνω.” Η Shiota άρχιζε τότε να δουλεύει στην κορυφαία σόλο έκθεσή της, “The Soul Trembles”, στο Mori Museum του Τόκιο. “Ήταν απίστευτα δύσκολο… Σκέφτηκα βαθιά τι συμβαίνει στην ψυχή και πού πηγαίνει αν εξαφανιστώ.” Η έκθεση του 2019 έγινε η δεύτερη σε επισκεψιμότητα έκθεση στην ιστορία του ιδρύματος. “Θα μπορούσα πραγματικά να είχα πεθάνει”, λέει η Shiota, της οποίας ο καρκίνος βρίσκεται πλέον σε ύφεση. “Το γεγονός και μόνο ότι μπόρεσα να κάνω εκείνη την έκθεση ένιωθε απίστευτα ξεχωριστό από μόνο του.”
Ενώ η τεχνική της Shiota καθοδηγείται από τον εσωτερικό της κόσμο, το έργο της Yin είναι συχνά μια αντίδραση στον μεταβαλλόμενο κόσμο γύρω της – “τις αντιλήψεις και τις αντανακλάσεις μιας ατομικής ζωής μέσα στην απεραντοσύνη του κόσμου”, όπως το θέτει η ίδια. Για εκείνη, το ρούχο είναι ένα μέσο που είναι βαθιά συνυφασμένο με την προσωπική της ζωή και την ιστορία της χώρας της. Η Yin μεγάλωσε κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης, σε μια σχεδιασμένη οικονομία όπου τα καινούργια ρούχα ήταν σπάνια. Ευτυχώς, η μητέρα της εργαζόταν σε εργοστάσιο ρούχων και κάθε κινεζική Πρωτοχρονιά έφερνε σπίτι υπολείμματα υφασμάτων για να ράψει νέα ρούχα για την οικογένεια. Μέσω της μητέρας της, η Yin ανέπτυξε μια συγγένεια με τα υφάσματα, και αφού αποφοίτησε από το λύκειο το 1981, έβαλε στόχο να σπουδάσει τέχνη. Πέρασε τα επόμενα τέσσερα χρόνια εργαζόμενη ως εσωτερική ζωγράφος, προετοιμαζόμενη για τις εισαγωγικές εξετάσεις, και τελικά εγγράφηκε στο Τμήμα Καλών Τεχνών στο Capital Normal University του Πεκίνου το 1985.
Το πρώιμο έργο της Yin που παρουσιάζει ρούχα είναι το “Dress Box” (1995). Η καλλιτέχνιδα συγκέντρωσε 30 χρόνια από τα δικά της ρούχα, τα τοποθέτησε στο ξύλινο σεντούκι του πατέρα της και το σφράγισε με τσιμέντο. Στο εσωτερικό του καπακιού, σε χάλκινη πλάκα, γράφουν τα εξής λόγια: “Αυτά τα ρούχα είναι τα ρούχα που έχω φορέσει τις τελευταίες τρεις δεκαετίες· φέρουν τις εμπειρίες μου, τη μνήμη μου και τα φυσικά ίχνη του χρόνου.” Η Yin ενταφιάζει το παρελθόν, ενώ ταυτόχρονα στοχάζεται τον μετασχηματισμό που έχει παρατηρήσει σε όλη της τη ζωή. Η καλλιτέχνιδα έχει δει πολλαπλά πολυώροφα κτίρια να αντικαθιστούν παραδοσιακά σπίτια και σοκάκια· έχει αναγκαστεί να φύγει από το δικό της στούντιο παραπάνω από μία φορά.
Το “Portable Cities” είναι μια συνεχιζόμενη σειρά που αντανακλά την αστικοποίηση. Συλλέγει ρούχα από ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και τα μετατρέπει σε μικροσκοπικά, μαλακά γλυπτά των πόλεών τους, στεγασμένα σε μια ανοιχτή βαλίτσα. Για την έκθεση στην Hayward, παρουσιάζει οκτώ εκδοχές του έργου, συμπεριλαμβανομένων του Πεκίνου, της Νέας Υόρκης και της πιο πρόσφατης, του Λονδίνου. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την έκθεση στην Hayward, η Yin συνέλεξε σχεδόν 180 είδη ρούχων μέσω ενός κουτιού δωρεάς στο Southbank Centre. “Σχηματίζει έναν απτό χάρτη της πόλης στην καρδιά μου”, λέει. “Όσοι δώρισαν ρούχα μπορεί να είναι σε θέση να εντοπίσουν την προσωπική τους συμβολή μέσα στο έργο.”
Και οι δύο εκθέσεις αξιοποιούν πλήρως τον ευρύχωρο χώρο της Hayward, παρουσιάζοντας εγκαταστάσεις από το δάπεδο μέχρι την οροφή, μέσα από τις οποίες οι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν. Μέσα από συλλεγμένα αντικείμενα, χαρτογραφούν τις εμπειρίες που μας συνδέουν – και διατηρούν τις ιστορίες που είναι εμποτισμένες στα καθημερινά πράγματα, πολύ αφότου φύγουμε.
