Ο Wilhelm Sasnal μεταμορφώνει τον ισόγειο χώρο της γκαλερί Sadie Coles σε μια παρέλαση σπασμένων εικόνων. Από το Οβάλ Γραφείο και ένα απόκοσμο δάσος, μέχρι τη σύζυγο και την κόρη του καλλιτέχνη, ένα βρετανικό post-punk συγκρότημα και τον νυν Πρόεδρο των ΗΠΑ περιτριγυρισμένο από συνεργάτες, με το πρόσωπό του να θυμίζει το κάψιμο από τσιγάρο σε φωτογραφία.
Αυτοί οι πίνακες, οι περισσότεροι χωρίς τίτλο, είναι “σπασμένοι” με την έννοια ενός σπασμένου διαδικτυακού συνδέσμου: είναι δύσκολο να συνδεθούν με την πηγή τους. (Θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε την τοποθεσία αυτού του δέντρου, για παράδειγμα.) Είναι επίσης “σπασμένοι” γιατί δεν ταιριάζουν μεταξύ τους ως σύνολο. Τι συνδέει τη απεχθή εσωτερική διακόσμηση του Λευκού Οίκου, με τα έντονα πράσινα και τα κοπρανώδη καφέ, με ένα στοιχειωμένο δάσος; Τι συνδέει τον Πρόεδρο Trump με τους ιδρυτές της industrial μουσικής;
Ορισμένες συνδέσεις προκύπτουν σταδιακά, ίσως επειδή είμαστε προγραμματισμένοι να βρίσκουμε μοτίβα σε τυχαίες κατανομές. Ο μεγαλύτερος πίνακας αναπαράγει σε μνημειώδη κλίμακα το εξώφυλλο του άλμπουμ “20 Jazz Funk Greats” των Throbbing Gristle. Σαρκαστικό, διότι αυτό το διαβόητα εχθρικό άλμπουμ παρήχθη από ένα συγκρότημα που περιγράφηκε (στην προηγούμενη ενσάρκωσή του) ως “καταστροφείς του πολιτισμού” από έναν βουλευτή των Συντηρητικών.
Το ίδιο μηδενιστικό χιούμορ διαπνέει τη φωτογραφία του εξωφύλλου, για την οποία το συγκρότημα πόζαρε σε ένα ειδυλλιακό τοπίο σαν φρέσκα στρατολογημένοι για την αγγλική λαϊκή αναβίωση. Η Cosey Fanni Tutti μοιάζει σαν να μην θα έλιωνε βούτυρο στο στόμα της, αλλά το νεκρό βλέμμα του Genesis P-Orridge προδίδει το παιχνίδι. Διότι το φόντο αυτής της φαινομενικά αθώας εικόνας είναι ο βράχος στο Beachy Head, το πιο δημοφιλές σημείο αυτοκτονίας της Βρετανίας.
Όσοι είναι εξοικειωμένοι με το έργο του Sasnal θα συνδέσουν τις ευρείες λωρίδες χόρτου στις οποίες βυθίζεται το συγκρότημα με τον πίνακα του 2003 “Shoah (A Forest)” του Πολωνού καλλιτέχνη. Έτσι, ένα τεχνούργημα πολιτιστικής εκλέπτυνσης – διότι το “20 Jazz Funk Greats” είναι το είδος του δίσκου που θα μπορούσατε να αφήσετε σε κοινή θέα για να επικοινωνήσετε το γούστο σας, καλοτεχνικό και ριζοσπαστικό – συνδέεται με το Ολοκαύτωμα. Αυτός ο χαλαρός συσχετισμός της πρωτοποριακής τέχνης με τη γενοκτονία είναι, για κάθε επισκέπτη γκαλερί, άβολος. Αλλά δεν είναι καθόλου η πιο ανησυχητική σύνδεση.
Ο Sasnal είναι και κινηματογραφιστής, και η τεχνική της συνύπαρξης ποικίλων εικόνων για την υπαινιγμό νέων συνδέσεων είναι οικεία από τον κινηματογράφο ως μοντάζ (σκεφτείτε πώς, στο “2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος”, ένα πεταμένο κόκκαλο μετατρέπεται σε περιστρεφόμενο διαστημόπλοιο). Η μέθοδος βασίζεται στην προθυμία του θεατή να γεφυρώσει τη διαφορά, και έτσι η δυσκολία προκύπτει όταν προσπαθείτε να εντάξετε το τρυφερό πορτρέτο του καλλιτέχνη με τη σύζυγο και την κόρη του στο συνονθύλευμα αυτοκτονίας, δολοφονίας και διαφθοράς αυτής της έκθεσης. Διότι οποιαδήποτε προσπάθεια να γίνει αυτή η σύνδεση αισθάνεται προσβλητική.
Η ιστορία είναι, κατά βάση, μια δύναμη από την οποία ελπίζουμε να προστατεύσουμε τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Αλλά χωρίζονται στον τίτλο αυτής της έκθεσης, “οικογένεια/ιστορία”, από τίποτα πιο ουσιαστικό από την παύλα που χωρίζει μια γραμμή ποίησης από την επόμενη. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βέβαια, ακόμη και αυτό το εύθραυστο σύνορο έχει κατεδαφιστεί, ώστε οι φωτογραφίες διακοπών να ανταγωνίζονται τις θηριωδίες. Αυτό έχει συμβάλει σε μια κρίση οπτικής προοπτικής, και είναι αυτή η κρίση που το έργο του Sasnal αναπαράγει.
Στον επάνω όροφο υπάρχει ένα πορτρέτο του γιου του καλλιτέχνη, Kacper. Ξαπλωμένος σε έναν καναπέ με ένα βιβλίο στα γόνατα, απλώνει το χέρι του προς τον φορητό υπολογιστή του, σαν τον Θεό να απλώνει το χέρι στον Αδάμ. Η απορρόφηση (σε ένα βιβλίο, στις δικές του σκέψεις) που ήταν χαρακτηριστικό της πορτρετατζίδικης ζωγραφικής του 19ου αιώνα, αντικαθίσταται από διάσπαρτη προσοχή, καθώς το θέμα πηδά αφηρημένα ανάμεσα σε πλατφόρμες μέσων. Η ιστορία εκτυλίσσεται στις οθόνες μας, και δεν μπορούμε να ξεκολλήσουμε από αυτήν.
Ο Kacper κρέμεται δίπλα σε δύο μικρές ειδυλλιακές σκηνές. Όπως η εκδοχή του καλλιτέχνη του 2010 για το “Bathers at Asnières” του Georges Seurat, δείχνουν άνδρες μόνοι στις όχθες ποταμών. Μια από τις φιγούρες προέρχεται από το “The Lazy Fisherman” του William Tylee Ranney του 1850. Ο Sasnal δεν θα ήταν ο πρώτος πατέρας που θα πρότεινε στον γιο του να αφήσει τον φορητό υπολογιστή και να βγει λίγο φρέσκο αέρα, αλλά δεν είναι ζωγράφος αδιαπέραστης αισιοδοξίας. Είναι λοιπόν χρήσιμο να γνωρίζουμε ότι η γιαγιά του του είπε κάποτε ότι, το καλοκαίρι του 1939, ο ποταμός κοντά στον τόπο γέννησής του στην Tarnów ήταν γεμάτος λουόμενους. Ούτε καν η ουτοπία δεν είναι ασφαλής από την ιστορία.
Μετά την εκρηκτική έναρξη, οι επάνω γκαλερί δυσκολεύονται να κρατήσουν το ενδιαφέρον του θεατή. Τα οικογενειακά πορτρέτα και οι σκηνές διακοπών κυριαρχούν, και χωρίς αυτές τις στημένες συγκρούσεις με την ιστορία, η ένταση χαλαρώνει. Μέχρι να φτάσετε σε πίνακες ενός συγκροτήματος στη σκηνή και δύο πίνακες με οπίσθια σε σορτς, η ενέργεια έχει διαχυθεί στην μπανάλα. Έτσι, επέστρεψα στο πρώτο δωμάτιο και προσπάθησα ξανά να βγάλω νόημα.
Δεν μπορούσα, και αυτό μπορεί να είναι το ζητούμενο. Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ δύο αντίθετων εικόνων, το μοντάζ φιλοδοξεί να αποκαλύψει κάποια μεγαλύτερη αλήθεια, κάποια ανώτερη λογική. Τα έργα του Sasnal δεν το κάνουν αυτό. Αντίθετα, παράγουν ένα αίσθημα ανησυχίας. Η συνύπαρξη καλού και κακού δεν μπορεί τόσο εύκολα να δικαιολογηθεί, ούτε μπορούμε να προστατεύσουμε πλήρως τους ανθρώπους που αγαπάμε από την ιστορία. Στο διπλό τους πορτρέτο, η Rita και η Anka είναι στραμμένες προς τα πίσω, σαν να τις προστατεύουν από το βλέμμα μας. Κοιτούν προς μια ήρεμη θάλασσα, και μακριά από τα φρικτά στους τοίχους γύρω τους.
Η έκθεση “Wilhelm Sasnal: Family/History” πραγματοποιείται στη Sadie Coles HQ, στο Λονδίνο, έως τις 23 Μαΐου.
