Οι φρικαλεότητες της διακυβέρνησης των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν είναι ανησυχητικές. Νέοι νόμοι, που ουσιαστικά νομιμοποιούν την ενδοοικογενειακή βία, σημαίνουν ότι κάθε γυναίκα στη χώρα ζει πλέον με την απειλή κρατικά εγκεκριμένης βίας. Στο πλαίσιο των διπλών τραγωδιών του φονταμενταλιστικού φανατισμού των Ταλιμπάν και της σιωπής του υπόλοιπου κόσμου μπροστά στις θηριωδίες τους, η μοίρα της πολιτιστικής ζωής του Αφγανιστάν μπορεί να φαντάζει ως μια μικρότερη καταστροφή. Ωστόσο, είναι εξίσου καταστροφική.
Η πρόσφατη καύση εκατοντάδων μουσικών οργάνων και εξοπλισμού, όπως αναφέρθηκε την περασμένη εβδομάδα στην Afghan National Television, αποτελεί το τελευταίο στάδιο της αποστολής της αστυνομίας ηθών των Ταλιμπάν να καταστρέψει όλα αυτά τα αντικείμενα. Στην πυρά της περασμένης εβδομάδας περιλαμβάνονταν τάμπλα και αρμόνια, όργανα που αποτελούν τα θεμέλια της μοναδικής παράδοσης κλασικής μουσικής του Αφγανιστάν, καθώς και πληκτρολόγια και ενισχυτές.
«Από την επιστροφή τους το 2021, οι Ταλιμπάν διεξάγουν πόλεμο κατά της μουσικής, ισχυριζόμενοι ότι προκαλεί «ηθική διαφθορά»», γράφει η Sarah Dawood στο Index on Censorship. «Οι Ταλιμπάν απαγορεύουν τη μουσική και ποινικοποιούν την εκτέλεση ή ακόμη και την ακρόαση μουσικής. Οι μουσικοί στη χώρα ζουν με τον φόβο των διακρίσεων, της ταπείνωσης, των βασανιστηρίων, της φυλάκισης, της σεξουαλικής βίας στην περίπτωση των γυναικών, ακόμη και του θανάτου.»
Η ποινικοποίηση της εκτέλεσης ή ακόμη και της ακρόασης μουσικής από τους Ταλιμπάν, αφήνει τους μουσικούς να ζουν με τον φόβο των διακρίσεων, της ταπείνωσης, των βασανιστηρίων, της φυλάκισης και ακόμη και του θανάτου, σύμφωνα με το Index on Censorship.
Αυτή η φιμωτική επίθεση στον μουσικό πολιτισμό αποτελεί ένα ακόμη ανθρωπιστικό ναδίρ που επιβάλλουν οι Ταλιμπάν, μια προσπάθεια δημιουργίας μιας χώρας συμβατής με τη σαρία και απαλλαγμένη από τη μουσική, για την οποία δεν υπάρχει προηγούμενο πουθενά.
Οι πιο γενναίες μουσικοί που έχω συναντήσει ποτέ είναι οι γυναίκες της Zohra, της γυναικείας ορχήστρας του Afghanistan National Institute of Music, η οποία πλέον εδρεύει στην Πορτογαλία. Μέσα από τις ορχήστρες και την εκπαίδευσή της, το ANIM εργάζεται για τα «μουσικά δικαιώματα» όχι μόνο των 300 μελών του ινστιτούτου, αλλά και για τον πολιτισμό της χώρας συνολικά. Στις ορχήστρες και τα σύνολά τους, υπάρχει ένα μείγμα δυτικών ορχηστρικών και παραδοσιακών οργάνων – όπως το λαουτοειδές αφγανικό ρουμπάμπ, του οποίου το ρεπερτόριο ανήκει στα αριστουργήματα της παγκόσμιας μουσικής, μια παράδοση κομματιών και τρόπων παιξίματος που μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά και η οποία σήμερα απειλείται όσο ποτέ άλλοτε και διατηρείται μόνο στην εξορία.
Εν τω μεταξύ, μπορούμε να βοηθήσουμε να κρατήσουμε τη μουσική τους στην πρώτη γραμμή της ακρόασής μας, ανανεώνοντας αυτή την ριζοσπαστική δραστηριότητα που κανείς στο Αφγανιστάν δεν επιτρέπεται νόμιμα να κάνει. Ακούστε την κραυγή ελπίδας του Dawn της Meena Karimi, που συντέθηκε για την Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας το 2021 και αφιερώθηκε στους αγώνες των Αφγανών γυναικών για ισότητα, ή ακούστε βιρτουόζους ρουμπάμπ όπως οι Homayoun Sakhi και Ustad Rahim Khushnawaz. Δεν υπάρχει πιο επείγουσα μουσική έκτακτη ανάγκη στον πλανήτη.
Ακούστε την ορχήστρα Zohra.
Τι σημαίνει να ακούς; Εννοώ, πραγματικά να ακούς τις άπειρες δυνατότητες κάθε στιγμής της ηχητικής μας ζωής; Κανένας συνθέτης της μουσικής του 20ού και 21ου αιώνα δεν έθεσε το ερώτημα πιο ευαίσθητα, ή πιο βαθιά από την Eliane Radigue, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών.
Η Radigue ήταν μια ηχητική πρωτοπόρος. Πριν από το 2001, η μουσική της γινόταν αποκλειστικά για συνθεσάιζερ, επειδή η τεχνολογία της επέτρεπε να μπει στον κόσμο του ήχου, τεντώνοντας μεμονωμένες νότες σε φαινομενικά άπειρα αργές και συγκεντρωτικές στιγμές, με έναν τρόπο που η παραδοσιακή σύνθεση δεν μπορούσε. Ακούστε τις επικές κλίμακες της αέναης αμετάβλητης σταθερότητας – ένα παράδοξο που αποκτά νόημα όταν συναντάς τη μουσική της – της Trilogie de la Mort της, για να καταλάβετε τι εννοώ. Όπως έγραψε ο Pascal Wyse στη συνέντευξή του μαζί της, η χρήση των συνθεσάιζερ από την Radigue σήμαινε ότι «η μουσική δεν περιείχε ήχο: ο ήχος περιείχε τη μουσική».
Η αποκάλυψη της Radigue να δουλεύει με ακουστικά όργανα – και ανθρώπινους ερμηνευτές – στον 21ο αιώνα, και στα έργα της Occam Ocean, έφερε ένα μάθημα για το πώς να ακούμε. Αυτά τα έργα είναι γεμάτα ήχους φαινομενικής βραδύτητας, αλλά απελευθερώνουν αμέτρητη ενέργεια από τους μουσικούς της.
Οι νικητές των βραβείων Bafta επισκιάστηκαν από την αναταραχή γύρω από την τηλεοπτική κάλυψη, αλλά συγχαρητήρια στον Ludwig Göransson, η πρωτότυπη μουσική του οποίου για την ταινία Sinners κέρδισε το Bafta το βράδυ της Κυριακής. Για εμένα, η ξεχωριστή στιγμή της ταινίας του Ryan Coogler ήταν το I Lied to You, που προτάθηκε για Όσκαρ, από τους Rafael Saadiq και Ludwig Göransson. Πέντε παραληρηματικά λεπτά στην οθόνη, κατά τα οποία η ερμηνεία του Sammie (που υποδύεται ο Miles Caton) στο χορευτικό κέντρο αντλεί τα πνεύματα της μαύρης μουσικής από αφρικανούς γκριώτες και σαμάνους μέχρι το μπλουζ, την τζαζ, το χιπ-χοπ και την κουλτούρα των DJ, όλα απρόσκοπτα υφασμένα στις λήψεις του χορευτικού χώρου. Νιώθεις ότι βρίσκεσαι εκεί με τους χορευτές και τους τραγουδιστές, ένα ακίνητο σημείο γύρω από το οποίο στροβιλίζονται οι ρίζες και τα μέλλοντα του μπλουζ, γιορτάζοντας την αλήθεια που λέει το τραγούδι: ότι ο Sammie αγαπά το μπλουζ περισσότερο από τη Βίβλο που ο πατέρας του ιερέας του πέταξε στο δρόμο του Μισισιπή. Αυτή είναι η πλησιέστερη αναφορά της ταινίας στον θρύλο του πραγματικού πρωτοπόρου του μπλουζ, Robert Johnson, στη μυθολογία της υποτιθέμενης συμφωνίας του με τον διάβολο σε ένα σταυροδρόμι στο Μισισιπή, δίνοντάς του το ταλέντο του με αντάλλαγμα την ψυχή του.
Οι βρικόλακες στην ταινία είναι τόσο μουσικοί όσο και υπερφυσικοί: το Sinners αντιπαραθέτει το μπλουζ με τα δημοφιλή τραγούδια, συχνά σκωτικά και ιρλανδικά, που τραγουδά η μπάντα των λευκών βρικολάκων έξω από το χορευτικό κέντρο. Και εκτός από το αίμα και τη φρίκη της τελικής πράξης, το Sinners είναι μια σάτιρα για το πώς το μπλουζ έχασε την ψυχή του λόγω των βρικολακικών δυνάμεων του εμπορευματοποίησης και της οικειοποίησης: «Οι λευκοί αγαπούν το μπλουζ μια χαρά· απλώς όχι τους ανθρώπους που το φτιάχνουν», όπως λέει ο χαρακτήρας του Delroy Lindo, Delta Slim.
Αυτή την εβδομάδα ο Tom ακούει: την Overture Zur Namensfeier του Beethoven (δοκιμάστε την ηχογράφηση του Riccardo Chailly με την ορχήστρα Gewandhaus της Λειψίας). Έξι λεπτά από την πιο απρόβλεπτη ορχηστρική μουσική που έγραψε ποτέ ο Beethoven – και ναι, αυτό λέει κάτι! – που δεν παίζεται αρκετά. [PLACEHOLDER_1 url=https://www.youtube.com/watch?v=wAwYcqt0mG4]
