Η κουλτούρα υφυπουργός, Λίζα Νάντι, ανακοίνωσε ένα πακέτο ύψους 27,5 εκατομμυρίων λιρών για τις βιβλιοθήκες, ως τη νεότερη προσπάθεια σε μια σειρά από κυβερνητικές πρωτοβουλίες που επικεντρώνονται στην ανάγνωση. Η πιο σημαντική από αυτές είναι το Εθνικό Έτος Ανάγνωσης 2026, που ξεκίνησε την προηγούμενη εβδομάδα με εκδήλωση στο Emirates Stadium του Λονδίνου.

Η καμπάνια του Έτους Ανάγνωσης βασίζεται σε έρευνα του National Literacy Trust (NLT), η οποία αποκαλύπτει ότι η απόλαυση της ανάγνωσης μεταξύ παιδιών και νέων βρίσκεται στα χαμηλότερα καταγεγραμμένα επίπεδα, με μόλις ένα στα τρία άτομα ηλικίας 8 έως 18 ετών να δηλώνει ότι απολαμβάνει το διάβασμα «πολύ» ή «αρκετά».

Το δωδεκάμηνο αυτό πρόγραμμα στοχεύει στη συνεργασία με σχολεία, κοινότητες, βιβλιοθήκες και χώρους προσχολικής αγωγής για την ενίσχυση της ανάγνωσης για ευχαρίστηση και, μέσω αυτής, «να δώσει στα παιδιά την καλύτερη δυνατή αρχή στη ζωή τους».

Άλλες πρωτοβουλίες βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη. Τον Σεπτέμβριο, η Ρέιτσελ Ριβς δεσμεύτηκε ότι κάθε δημόσιο δημοτικό σχολείο στην Αγγλία θα αποκτήσει βιβλιοθήκη μέχρι το τέλος της παρούσας κοινοβουλευτικής περιόδου. Στα τέλη Νοεμβρίου, ξεκίνησε μια έρευνα για την ανάγνωση για ευχαρίστηση. Παράλληλα, υπάρχουν και μη κυβερνητικές δράσεις, όπως η απονομή του Children’s Booker Prize, που εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο.

Η συγγραφέας του «Noughts & Crosses» και πρώην παιδική λογοτέχνιδα, Μαλορί Μπλάκμαν, η οποία είναι μεταξύ των πρεσβευτών της καμπάνιας, τονίζει: «Είναι θέμα να κάνουμε την ανάγνωση να φαίνεται τόσο φυσική και καθημερινή όσο η αναπνοή». «Η ανάγνωση είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του κόσμου γύρω μας. Είναι πολύ εύκολο να εστιάσεις μόνο στις δικές σου εμπειρίες, αλλά η ανάγνωση σου δίνει έναν τρόπο να διευρύνεις τους ορίζοντές σου, να μάθεις για άλλους ανθρώπους και άλλους τρόπους σκέψης, αίσθησης και δράσης. Κινδυνεύουμε να χάσουμε αυτή την ικανότητα σύνδεσης και επικοινωνίας.»

Ως παιδί, η πρόσβαση σε μια τοπική βιβλιοθήκη ήταν αυτή που πυροδότησε αρχικά την αγάπη της Μπλάκμαν για την ανάγνωση. «Ζούσα κυριολεκτικά στη βιβλιοθήκη μου», λέει. «Δεν μπήκα ποτέ σε βιβλιοπωλείο μέχρι τα 14 μου, επειδή δεν είχα την οικονομική δυνατότητα να αγοράσω βιβλία. Το να έχω μια δημόσια βιβλιοθήκη σε κοντινή απόσταση και η συνειδητοποίηση ότι μπορούσα να διαβάσω όλα τα βιβλία, με έκανε αυτό που είμαι.»

Αυτή είναι η τρίτη εκστρατεία για το Εθνικό Έτος Ανάγνωσης, μετά τις προηγούμενες το 1998 και το 2008. Ωστόσο, ως η πρώτη στην εποχή της ευρείας χρήσης των smartphones και του streaming, η καμπάνια θα επικεντρωθεί σε όλες τις μορφές αναγνωστικού υλικού – κάτι για το οποίο η Μπλάκμαν είναι παθιασμένη.

«Πιστεύω ότι η ανάγνωση έχει την αντίληψη ότι είναι μια υπερβολικά σοβαρή, μοναχική δραστηριότητα, και δεν είναι καθόλου έτσι», λέει. «Υπάρχουν τόσα πολλά είδη ανάγνωσης που μπορείς να κάνεις. Δεν υπάρχει τίποτα λάθος, για παράδειγμα, στο να διαβάζεις graphic novels ή κόμικς. Αν σου αρέσουν τα αυτοκίνητα ή οι μοτοσυκλέτες, ό,τι χόμπι ή ασχολία κι αν έχεις, μπορείς να πάρεις πολλά περισσότερα από αυτό αν διαβάσεις γι’ αυτό.»

Ο Τζόναθαν Ντάγκλας, γενικός διευθυντής του NLT, που βοηθά την κυβέρνηση στην υλοποίηση της καμπάνιας, αναφέρει: «Η ανάγνωση δεν φαίνεται να προσφέρει τις άμεσες κοινωνικές ανταμοιβές που μας κινητοποιούν σήμερα. Θεωρείται αργή, μοναχική και μελετημένη σε έναν κόσμο που εκτιμά την ταχύτητα, την επισημότητα και το θέαμα.»

Το Υπουργείο Παιδείας ενθαρρύνει τους γονείς να «δώσουν το παράδειγμα» όσον αφορά τις συνήθειες ανάγνωσης και να διαβάζουν με τα παιδιά τους. «Η κοινή ανάγνωση στα πολύ πρώιμα παιδικά χρόνια είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να καλλιεργήσεις μια δια βίου αγάπη για το διάβασμα», λέει η Τζούλι Χέιγουορντ, διευθύντρια συνεργασιών της BookTrust, ενός από τους εταίρους της καμπάνιας. Η ανάγνωση με παιδιά κάτω των έξι ετών βοηθά επίσης στην αυτορρύθμιση, την ενσυναίσθηση και την ενίσχυση του δεσμού.

Η Χέιγουορντ αναγνωρίζει ότι η πρόσβαση στην ανάγνωση δεν είναι ισότιμη. Τα εμπόδια που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι γονείς στην ανάγνωση με τα παιδιά τους περιλαμβάνουν μια «αρνητική εκπαιδευτική πορεία» ή «χαμηλή αυτοπεποίθηση στις δικές τους δεξιότητες γραμματισμού».

Η προσέγγιση της καμπάνιας είναι κρίσιμη, προσθέτει η Χέιγουορντ. «Δεν πρέπει να είμαστε επικριτικοί ή διδακτικοί. Πρέπει να είναι διασκεδαστικό και χαρούμενο.» Η καμπάνια του 2026 «εστιάζει στην ελκυστικότητα, όχι στο καθήκον, και τονίζει τις άμεσες ανταμοιβές της ανάγνωσης, κάνοντάς την να φαίνεται σχετική, συναρπαστική και ανταμειπτική αυτή τη στιγμή, όχι μόνο στο μέλλον», λέει ο Ντάγκλας.

Ενώ η εστίαση στην απόλαυση έχει διαισθητική λογική, μελέτες για την παιδική ανάγνωση υποδηλώνουν ότι θα μπορούσε να είναι υπερβολικά περιορισμένη.

Έρευνα της Σαμπίνε Λιτλ, λέκτορα ανώτερης γλώσσας εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, βρήκε ότι τα πολυγλωσσικά παιδιά αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην ανάγνωση για ευχαρίστηση από τα μονόγλωσσα παιδιά, και διαβάζουν μια ευρύτερη ποικιλία κειμένων και μορφών.

Τα πολυγλωσσικά παιδιά συνήθως σκέφτονται τη σημασία της ανάγνωσης με ένα ευρύτερο φάσμα τρόπων, εξηγεί η Λιτλ. Όταν ρώτησε πολυγλωσσικά παιδιά που συνεργάστηκε, να απαριθμήσουν τρία πράγματα που είχαν διαβάσει και ήταν σημαντικά γι’ αυτά, υπήρχαν «πολύ, πολύ λίγα» βιβλία που συμπεριλήφθηκαν «λόγω της πλοκής ή επειδή ήταν τα αγαπημένα τους. Είχε περισσότερο να κάνει με τις συνδέσεις που διευκόλυναν τα βιβλία» – για παράδειγμα, «το πρώτο βιβλίο που διάβασαν σε μια νέα χώρα, το βιβλίο που τους εισήγαγε σε ένα νέο χόμπι.»

Η Λιτλ πιστεύει ότι μπορούμε να μάθουμε από τον τρόπο που τα πολυγλωσσικά παιδιά δημιουργούν συνδέσεις με τα βιβλία και να το εφαρμόσουμε και σε μονόγλωσσα παιδιά. Η επικύρωση του αναγνωστικού υλικού που έχει σημασία για αυτά με διαφορετικούς τρόπους θα βοηθούσε στη δημιουργία μιας καλύτερης κουλτούρας γύρω από την ανάγνωση.

Για τη Χέιγουορντ, το πρόσφατα εγκαινιασμένο Children’s Booker Prize αποτελεί ένα τεράστιο βήμα προς τα εμπρός. Ο πρώτος νικητής θα ανακοινωθεί στις αρχές του 2027, με χρηματικό έπαθλο 50.000 λιρών για την καλύτερη μυθοπλασία για αναγνώστες ηλικίας 8 έως 12 ετών, το οποίο θα κριθεί από μια μικτή επιτροπή ενήλικων και παιδιών κριτών. Το ίδρυμα Booker Prize θα δωρίσει επίσης 30.000 αντίτυπα από τα βραβευμένα και υποψήφια βιβλία σε παιδιά κάθε χρόνο.

Ενώ η περισσότερη προσοχή στα παιδικά βιβλία είναι πάντα θετική, ο Στίβεν Πράιζ, συνιδιοκτήτης του ανεξάρτητου παιδικού βιβλιοπωλείου Pickled Pepper Books στο βόρειο Λονδίνο, είναι σκεπτικός σχετικά με τον αντίκτυπο του βραβείου. «Η σκηνή των βραβείων για παιδικά βιβλία είναι κορεσμένη, και δεν είμαι πεπεισμένος ότι το Children’s Booker θα κάνει μεγάλη διαφορά.»

Υπάρχει «επίσης ο φόβος ότι το βραβείο μπορεί να επικεντρωθεί σε λογοτεχνικά βιβλία αντί για υλικό που είναι πιο προσιτό, κάτι που, κατά τη γνώμη μου, θα μπορούσε να είναι κάπως επικίνδυνο, με τα πράγματα να γίνονται λίγο ιεραρχικά.»

Ωστόσο, η Λιτλ λέει ότι το βραβείο θα δημιουργήσει μια καλή ευκαιρία για τα παιδιά να συζητούν την ανάγνωση, όπως συζητούν παιχνίδια, τηλεόραση και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Ένα από τα πράγματα που απολαμβάνουν τα παιδιά είναι να μιλούν για βιβλία με τους συνομηλίκους τους.» Είναι «υπερβολικά ενθουσιασμένη» που το νέο βραβείο θα περιλαμβάνει βιβλία μεταφρασμένα και έχει τη δυνατότητα να δείξει ότι βιβλία από διαφορετικούς πολιτισμούς και αρχικά γραμμένα σε γλώσσες εκτός των αγγλικών αποτελούν ένα πολύτιμο μέρος της βρετανικής παιδικής λογοτεχνίας.

«Είναι σημαντικό για τους συγγραφείς και τους εκδοτικούς οίκους, αλλά είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά», εξηγεί η Χέιγουορντ, «να έχουν υπέροχα βιβλία που είναι πραγματικά συναρπαστικά και ελκυστικά, στα οποία μπορούν να δουν τον εαυτό τους.» Τελικά, το Children’s Booker και το Έτος Ανάγνωσης έχουν τον ίδιο στόχο: να ενθαρρύνουν τα παιδιά να ανακαλύψουν βιβλία που θα τους αρέσουν. «Ό,τι κι αν σε ενδιαφέρει, υπάρχουν βιβλία εκεί έξω για σένα», λέει η Μπλάκμαν. «Όταν μου λένε ότι δεν τους αρέσει η ανάγνωση, πάντα τους λέω: απλώς δεν έχετε βρει ακόμα το σωστό βιβλίο.»

5 συμβουλές για να ενθαρρύνετε τα παιδιά να διαβάζουν: – Κάντε το διασκεδαστικό: «Είμαστε περικυκλωμένοι από λέξεις και ιστορίες όλη την ώρα – διαβάστε μαζί τις διαφημίσεις στο λεωφορείο ή στις πινακίδες», λέει ο Πράιζ. «Η ανάγνωση δεν χρειάζεται πάντα να σημαίνει ένα βιβλίο – δοκιμάστε να διαβάσετε μαζί μια συνταγή, ή να φτιάξετε μια ιστορία βασισμένη στη λίστα για τα ψώνια σας.» – Δημιουργήστε ένα χαλαρό περιβάλλον: Η Λιτλ ενθαρρύνει τους γονείς να μην πανικοβάλλονται αν υπάρχει μια περίοδος που το παιδί τους δεν διαβάζει πολύ, προσθέτοντας ότι όσο περισσότερο πιέζετε τα παιδιά, τόσο περισσότερο δημιουργείτε ένα πιεστικό περιβάλλον γύρω από την ανάγνωση. – Μοιραστείτε ιστορίες νωρίς: «Μοιραστείτε ιστορίες στα πρώτα χρόνια, ώστε όταν τα παιδιά πάνε στο σχολείο, να μην είναι όλα για τις σχολικές εργασίες», λέει η Χέιγουορντ. – Διαβάστε και εσείς: «Αφήστε τα παιδιά σας να σας δουν να διαβάζετε, ακόμα κι αν είναι ένα περιοδικό ή εφημερίδα», λέει ο Πράιζ. «Γιατί να μην ξαναεπισκεφθείτε μερικά κλασικά από τη δική σας παιδική ηλικία και να τα μοιραστείτε μαζί τους.» – Αφήστε τα να διαβάσουν ό,τι θέλουν: «Αφήστε τα παιδιά να έλκονται από τα βιβλία που αιχμαλώνουν το ενδιαφέρον τους, ακόμα κι αν φαίνονται «ελαφριά»», λέει η Σάρα Σάθα, συνιδρύτρια του Inclusive Books for Children (IBC). «Συμπληρώστε αυτά με τις λίστες υποψηφίων για βραβεία – Carnegie, Booker, The Week Junior ή IBC awards – και μην φοβάστε να πειραματιστείτε με είδη, μορφές και επίπεδα ανάγνωσης μέχρι να βρείτε τι τα ελκύει.»