Η Νότια Αφρική, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας στην αφρικανική ήπειρο, μαζί με άλλα μέλη της Τελωνειακής Ένωσης της Νότιας Αφρικής (SACU), αντιμετωπίζουν ένα απρόσμενο εμπόδιο στην απόλαυση της πολιτικής μηδενικών δασμών του Πεκίνου. Το εμπόδιο αυτό είναι η συνεχιζόμενη διπλωματική αναγνώριση της Ταϊβάν από την Eswatini (πρώην Σουαζιλάνδη), η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό της από την ευνοϊκή αυτή πολιτική.
Οι τελωνειακές συμφωνίες της SACU διαπραγματεύονται συλλογικά μεταξύ των πέντε κρατών μελών, πράγμα που σημαίνει ότι κανένα μεμονωμένο κράτος δεν μπορεί να επωφεληθεί μονομερώς από την απαλλαγή προτιμησιακών δασμών. Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν αναπόσπαστο τμήμα της Κίνας, που πρέπει να επανενωθεί ακόμη και με τη χρήση βίας εάν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και της υπόλοιπης Αφρικής, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε απόπειρα κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να του παρέχει όπλα.
Ο John Steenhuisen, υπουργός γεωργίας της Νότιας Αφρικής, δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξή του ότι η πρόσβαση στην Κίνα χωρίς δασμούς έχει γίνει “αρκετά περίπλοκη”, καθώς η χώρα αποτελεί μέρος της SACU, της οποίας τα άλλα μέλη είναι η Μποτσουάνα, το Λεσότο και η Ναμίμπια. Η συλλογική συμφωνία διαπραγμάτευσης της SACU εμποδίζει τα μεμονωμένα μέλη από το να έχουν πρόσβαση στη συμφωνία μηδενικών δασμών του Πεκίνου, επομένως ο αποκλεισμός της Eswatini λόγω της αναγνώρισης της Ταϊβάν σημαίνει ότι και οι πέντε χώρες αποκλείονται. “Είναι ακόμα ασαφές πώς η Νότια Αφρική θα ξεπεράσει τη συμφωνία μας για τη SACU”, ανέφερε ο Steenhuisen.
Τον Ιούνιο, το Πεκίνο ανακοίνωσε μια πολιτική μηδενικών δασμών για όλα τα προϊόντα από 53 αφρικανικές χώρες, εξαιρώντας την Eswatini. Αυτό αναμένεται να τεθεί σε ισχύ μόλις ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις και οι υπογραφές ατομικών συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης με κάθε συμμετέχουσα χώρα. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε ως απάντηση στις εκτεταμένες αμοιβαίες δασμολογικές επιβολές της κυβέρνησης Trump, οι οποίες υπονόμευσαν τις αφρικανικές εμπορικές προτιμήσεις στο πλαίσιο του African Growth and Opportunity Act, το οποίο έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου.
Ο Steenhuisen τόνισε ότι η κατάσταση “σημαίνει ότι μας καθυστερεί κάποιες φορές, και όπως δείχνει μοναδικά αυτή η κατάσταση, μπορεί μερικές φορές να μας εμποδίζει να εκμεταλλευτούμε πλήρως τα οφέλη”. Επιβεβαίωσε ότι μια αναθεώρηση της SACU βρίσκεται σε εξέλιξη εντός της περιοχής της Κοινότητας για την Ανάπτυξη του Νότου της Αφρικής (SADC), που περιλαμβάνει 16 μέλη, καθώς και μεταξύ της ομάδας των πέντε εθνών. Εκτός από τις πέντε χώρες της SACU, η SADC περιλαμβάνει την Αγκόλα, τις Κομόρες, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μαδαγασκάρη, το Μαλάουι, τον Μαυρίκιο, τη Μοζαμβίκη, τις Σεϋχέλλες, την Τανζανία, τη Ζάμπια και τη Ζιμπάμπουε.
Ο Steenhuisen πρόσθεσε ότι το Τμήμα Εμπορίου, Βιομηχανίας και Ανταγωνισμού της Νότιας Αφρικής συμμετέχει σε εκτεταμένες διαπραγματεύσεις για να βρεθεί ένας τρόπος παράκαμψης αυτού του ζητήματος, ώστε η Νότια Αφρική να μπορεί επίσης να επωφεληθεί από την πρόσβαση στην κινεζική αγορά χωρίς δασμούς. Η Κίνα παραμένει ένας πολύ σημαντικός φίλος και εμπορικός εταίρος για τη Νότια Αφρική, ιδιαίτερα για τα γεωργικά προϊόντα, σύμφωνα με τον Steenhuisen, αναφέροντας τεράστιες ευκαιρίες με προϊόντα όπως τα φρούτα με κουκούτσι, τα κεράσια και τα βατόμουρα. Το σχέδιο μηδενικών δασμών θα ήταν “game-changer για εμάς για τα κρασιά και παρόμοια προϊόντα”, επιτρέποντας στα νοτιοαφρικανικά κρασιά να ανταγωνίζονται πιο ισότιμα με μεγάλους παραγωγούς όπως η Αυστραλία.
Κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής της G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ τον περασμένο μήνα, ο Κινέζος Πρωθυπουργός Li Qiang δήλωσε ότι το Πεκίνο είναι πρόθυμο να συνεργαστεί με τη Νότια Αφρική για τη διαφύλαξη του πολυμερούς εμπορικού συστήματος και την προώθηση της άμεσης εφαρμογής της μηδενικής δασμολογικής μεταχείρισης για τα νοτιοαφρικανικά αγαθά.
Σύμφωνα με την Lauren Johnston, ειδική σε θέματα Κίνας-Αφρικής και ανώτερη ερευνήτρια στο AustChina Institute, ο αποκλεισμός της Eswatini απηχεί τη διαμάχη Λιθουανίας-Κίνας του 2021. Οι εντάσεις ξέσπασαν αφού η Λιθουανία, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επέτρεψε ένα αντιπροσωπευτικό γραφείο της Ταϊβάν στο Βίλνιους με την ονομασία “Ταϊβανέζικο” αντί του συνηθισμένου “Ταϊπέι”. Η ΕΕ δεν αναγνωρίζει την Ταϊβάν ως κυρίαρχο κράτος, τηρώντας την “πολιτική μίας Κίνας” που θεωρεί τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως τη μοναδική νόμιμη κυβέρνηση της Κίνας. Το Πεκίνο θεώρησε την κίνηση της Λιθουανίας παραβίαση αυτής της αρχής και υποβάθμισε τις διπλωματικές σχέσεις με τη χώρα της Βαλτικής.
“Η Κίνα, ωστόσο, δεν τιμώρησε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά η επίδραση στην εφοδιαστική αλυσίδα είχε αντίκτυπο πέρα από τη Λιθουανία”, δήλωσε η Johnston. Το Πεκίνο φέρεται επίσης να πίεσε πολυεθνικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων γερμανικών εταιρειών όπως η Continental και η Bosch, να διακόψουν τις σχέσεις εφοδιαστικής αλυσίδας με λιθουανούς προμηθευτές. Οι σχέσεις παραμένουν τεταμένες, αν και η νέα κυβέρνηση της Λιθουανίας έχει δεσμευτεί να ομαλοποιήσει τις σχέσεις με την Κίνα στο επίπεδο άλλων κρατών της ΕΕ.
Η Johnston δήλωσε ότι το μερίδιο της Eswatini στο εμπόριο της SACU ήταν μικρό, ενώ η Νότια Αφρική λειτούργησε ως κρίσιμος περιφερειακός κόμβος για την τραπεζική, την εξόρυξη, την εκπαίδευση και τον πολιτικό διάλογο με την Κίνα. Ωστόσο, επισήμανε επίσης τις προκλήσεις στην απομόνωση του εμπορίου της Eswatini, καθώς ο οριστικός χαρακτηρισμός των αγαθών ως προερχόμενων αποκλειστικά από εκεί θα αποδεικνυόταν δύσκολος.
Η Thandi Moraka, υφυπουργός Διεθνών Σχέσεων και Συνεργασίας της Νότιας Αφρικής, υπερασπίστηκε τη συνέχιση σύναψης συμφωνιών χωρίς τον αποκλεισμό της Eswatini. “Η συνεχής δέσμευση με την Eswatini πρέπει να καθοδηγείται από την άποψη της SADC”, δήλωσε. Η Moraka ανέφερε ότι η SADC πρέπει να προσεγγίσει το εμπόριο και τις επενδύσεις με “την ενότητα που χρειαζόμαστε εντός της… περιοχής”, προειδοποιώντας ότι η έλλειψη συντονισμού σημαίνει ότι τα μέλη θα “συνεχίσουν να υπονομεύουν το ένα το άλλο”. Πρόσθεσε ότι η συνεργασία ως μπλοκ ήταν απαραίτητη “για να αξιοποιήσουμε αυτές τις ευκαιρίες που μας παρουσιάζει η Κίνα ως διάφορα κράτη μέλη της ηπείρου της Αφρικής”.
Μέχρι να επιτευχθεί μια επίσημη συμφωνία, τα νοτιοαφρικανικά προϊόντα θα συνεχίσουν να υπόκεινται σε δασμούς. Για παράδειγμα, τα κρασιά επιβαρύνονται με δασμούς που κυμαίνονται από 14% έως 20% και τα καρύδια μακαντάμια αντιμετωπίζουν δασμό 12%, παραμένοντας υπό τους τρέχοντες κινεζικούς φόρους.
