Σε μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει σημαντικές συζητήσεις, η Βρετανία, υπό την ηγεσία του Πρωθυπουργού Keir Starmer, προωθεί ενεργά την αναθεώρηση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Η πρωτοβουλία αυτή, η οποία βρήκε σύμφωνες και άλλες ευρωπαϊκές χώρες σε πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Δικαιοσύνης στο Στρασβούργο, στοχεύει στην τροποποίηση της σύμβασης ώστε να διευκολυνθεί η απέλαση παράτυπων μεταναστών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, μια από τις χώρες που συνέβαλαν στη δημιουργία της ΕΣΔΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντιμετωπίζει αυξανόμενο αριθμό αιτούντων άσυλο και μεταναστών που φτάνουν από τη Γαλλία μέσω της Μάγχης. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ΕΣΔΑ, ιδίως όσον αφορά τις προστασίες κατά των βασανιστηρίων και του διαχωρισμού οικογενειών, καθιστά δύσκολο τον έλεγχο των συνόρων και την προστασία της δημοκρατίας.
Ωστόσο, η στροφή αυτή του Starmer σηματοδοτεί μια σημαντική απόκλιση από την παραδοσιακή προσέγγιση του Εργατικού Κόμματος σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ασύλου. Εμπειρογνώμονες μετανάστευσης και οργανώσεις δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση των προστασιών της ΕΣΔΑ μπορεί να εκθέσει ευάλωτα άτομα σε σοβαρό κίνδυνο.
Η κύρια πρόταση αφορά την τροποποίηση του Άρθρου 3, που προστατεύει από βασανιστήρια ή απάνθρωπη μεταχείριση, και του Άρθρου 8, που προστατεύει την οικογενειακή ζωή. Η ιδέα είναι να δημιουργηθούν εξαιρέσεις ή να αλλαχθεί η νομική ερμηνεία αυτών των άρθρων, ώστε να καταστεί ευκολότερη η επιστροφή ατόμων που φτάνουν παράτυπα.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη υιοθετήσει πολιτικές όπως η συμφωνία “ένας προς έναν” με τη Γαλλία για την επιστροφή παράτυπων μεταναστών, αν και η αποτελεσματικότητά της παραμένει αμφίβολη. Επιπλέον, η Υπουργός Εσωτερικών, Shabana Mahmood, έχει διερευνήσει το αυστηρό σύστημα μετανάστευσης και ασύλου της Δανίας, με στόχο την αναθεώρηση κανόνων για την οικογενειακή επανένωση και τον περιορισμό της μόνιμης παραμονής των προσφύγων. Στη Δανία, η μόνιμη παραμονή απαιτεί οκτώ χρόνια και αυστηρά κριτήρια, ενώ οι κάτοικοι περιοχών με υψηλή συγκέντρωση μη-δυτικών πληθυσμών αποκλείονται από την οικογενειακή επανένωση – μια πρακτική που έχει επικριθεί ως ρατσιστική.
Η πίεση για αλλαγές στην ΕΣΔΑ προέρχεται, σύμφωνα με αναλυτές, από την προσπάθεια του Starmer να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη επιρροή της ακροδεξιάς στη Βρετανία, η οποία ζητά την πλήρη αποχώρηση από τη Σύμβαση. Η αναθεώρηση, αντί της αποχώρησης, θεωρείται μια προσπάθεια να κατευνάσει αυτές τις ανησυχίες.
Ωστόσο, οι επικριτές, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων όπως η Διεθνής Αμνηστία, προειδοποιούν ότι η υπονόμευση θεμελιωδών προστασιών, όπως το Άρθρο 3, αποτελεί “ηθική υποχώρηση”. Επίσης, υπήρξαν επικρίσεις από εντός του Εργατικού Κόμματος, με βουλευτές να χαρακτηρίζουν την προσέγγιση “της ακροδεξιάς” και “ρατσιστική”, καλώντας τον Starmer να μην θυσιάσει προοδευτικές αξίες για πολιτικό όφελος.
Παρά τις ανησυχίες, οι υποστηρικτές της αλλαγής, όπως η αναλύτρια Susan Fratzke του Migration Policy Institute, σημειώνουν ότι η αντίληψη περί της ΕΣΔΑ ως εμποδίου στην απέλαση συχνά υπερβάλλει την πραγματικότητα, καθώς ελάχιστες επιτυχείς προσφυγές κατά των απελάσεων βασίζονται σε λόγους ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η παγκόσμια τάση δείχνει ότι η πίεση από την ακροδεξιά ωθεί πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υιοθετούν σκληρότερες μεταναστευτικές πολιτικές, με ποικίλα αποτελέσματα. Ενώ σε κάποιες χώρες αυτό έχει περιορίσει την άνοδο της ακροδεξιάς, σε άλλες έχει συμβάλει στην κανονικοποίηση των ιδεών της.
