Ο πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, έχει κλιμακωθεί με την Τεχεράνη να εκτοξεύει σειρές φονικών πυραύλων με βόμβες διασποράς εναντίον του κεντρικού Ισραήλ, σε αυτό που ο Φρουρός της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) χαρακτήρισε ως «εκδίκηση» για τη δολοφονία του Ιρανού επικεφαλής ασφαλείας, Αλί Λαριτζάνι, στις 17 Μαρτίου. Η νυχτερινή επίθεση, που περιλάμβανε πολλαπλούς πυραύλους με πολλαπλές κεφαλές, σχεδιασμένους να διαφεύγουν από τα αμυντικά συστήματα, είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δύο ανθρώπων στην περιοχή Ραμάτ Γκαν, κοντά στο Τελ Αβίβ. Τραυματίστηκαν επίσης αρκετά άτομα από θραύσματα, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές, συμπεριλαμβανομένου ενός σιδηροδρομικού σταθμού του Τελ Αβίβ, σύμφωνα με αναφορές των ισραηλινών μέσων ενημέρωσης.
Η χρήση βομβών διασποράς έχει προκαλέσει ευρύτερο συναγερμό στο Ισραήλ, αγγίζοντας μια ειρωνική τροπή για μια χώρα που έχει επίσης κατηγορηθεί για τη χρήση τέτοιων επικίνδυνων όπλων. Ο Ούζι Ρούμπιν, ιδρυτικό στέλεχος του ισραηλινού προγράμματος πυραυλικής άμυνας, δήλωσε ότι κάθε τύπος κεφαλής που χρησιμοποιούν οι Ιρανοί εμπεριέχει και κεφαλή διασποράς.
**Τι είναι οι βόμβες διασποράς;**
Σε αντίθεση με ένα συμβατικό εκρηκτικό ωφέλιμο φορτίο, μια κεφαλή διασποράς διασκορπίζει πολλαπλά μικρότερα βλήματα (bomblets) σε μια ευρεία περιοχή, προκαλώντας δυνητικά μεγαλύτερη καταστροφή. Αυτοί οι μηχανισμοί μπορούν να ενσωματωθούν σε πυραύλους ικανούς να φέρουν μεγάλα ωφέλιμα φορτία, όπως βαλλιστικούς και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Όταν ο πύραυλος πλησιάζει στον στόχο, απελευθερώνει τα βλήματα, τα οποία πέφτουν στο έδαφος. Ανάλογα με τον τύπο του πυραύλου, οι ιρανικές κεφαλές διασποράς μπορεί να περιέχουν από 20 έως 30 ή και 70 έως 80 τέτοια βλήματα. Το Ιράν φέρεται να χρησιμοποίησε παρόμοια πυρομαχικά και στον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο, ενώ και το ίδιο το Ισραήλ έχει κατηγορηθεί στο παρελθόν για παρόμοια χρήση.
**Το Ιρανικό Πυραυλικό Πρόγραμμα:**
Αναλυτές χαρακτηρίζουν το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ως το μεγαλύτερο και ποικιλόμορφο της Μέσης Ανατολής. Έχει αναπτυχθεί επί δεκαετίες και περιλαμβάνει βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους cruise, παρέχοντας στην Τεχεράνη αεροπορική ισχύ παρά την έλλειψη σύγχρονων αεροσκαφών. Πράγματι, το ιρανικό πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων βρέθηκε στο επίκεντρο των απαιτήσεων των ΗΠΑ κατά τις διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν του πολέμου Ισραήλ-Ιράν. Το Ιράν διαθέτει συστήματα πυραύλων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς, καθώς και πυραύλους cruise επιφανείας-αέρος και επιφανείας-πλοίου μεγαλύτερου βεληνεκούς. Αν και οι λεπτομέρειες για τα ιρανικά πυρομαχικά είναι συχνά ελλιπείς, πιστεύεται ότι τα συστήματα μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς περιλαμβάνουν τα Shahab-3, Emad, Ghadr-1, τις παραλλαγές Khorramshahr και Sejjil, καθώς και νεότερες σχεδιάσεις όπως τα Kheibar Shekan και Haj Qassem.
**Σφοδρές Επιθέσεις στο Ισραήλ:**
Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις στο Ισραήλ, με περισσότερα από 4.500 θύματα να έχουν τραυματιστεί από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας. Πυραυλικές επιθέσεις χτύπησαν την Τελ Αβίβ, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε κτίρια και τουλάχιστον τέσσερις τραυματίες. Άλλες επιθέσεις στόχευσαν τις πόλεις Arad και Dimona, κοντά σε ένα πυρηνικό ερευνητικό κέντρο, ως αντίποινα για μια ισραηλινή επίθεση στην πυρηνική εγκατάσταση Natanz στην επαρχία Isfahan.
**Γιατί οι Βόμβες Διασποράς Είναι Σημαντικές τώρα;**
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι είναι σπάνιο το ισραηλινό κοινό να βιώνει άμεσα τις επιπτώσεις ενός πολέμου. Πιστεύεται ότι η αυξημένη αποτελεσματικότητα των ιρανικών πυραύλων οφείλεται στη χρήση μηχανισμών διασποράς, που καθιστούν τους πυραύλους δυσκολότερους στην αναχαίτιση. Για να αναχαιτιστεί ένας βαλλιστικός πύραυλος με βόμβες διασποράς, πρέπει να καταρριφθεί πριν απελευθερωθούν τα υπο-πυρομαχικά. Μετά την απελευθέρωση, ο πύραυλος μετατρέπεται από ένα σημείο επίθεσης σε πολλά, καθιστώντας τον δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
**Νομιμότητα και Κίνδυνοι:**
Οι βόμβες διασποράς δεν απαγορεύονται διεθνώς, ωστόσο, 111 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων ευρωπαϊκών εθνών και μελών του ΝΑΤΟ, έχουν υπογράψει τη Σύμβαση για τις Βόμβες Διασποράς του 2008, η οποία απαγορεύει τη χρήση τους. Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν δεν είναι μέρη αυτής της σύμβασης. Η Διεθνής Αμνηστία έχει χαρακτηρίσει τη χρήση βομβών διασποράς από το Ιράν ως «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου».
Αυτά τα πυρομαχικά είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα για τους άμαχους πληθυσμούς, καθώς διασκορπίζουν πολλαπλές βόμβες σε ευρείες περιοχές. Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών αναφέρει ότι οι άμαχοι αποτελούσαν το 93% των παγκόσμιων θυμάτων από βόμβες διασποράς το 2023. Ένα σημαντικό ποσοστό των βλημάτων δεν εκρήγνυται κατά την πρόσκρουση, παραμένοντας στο έδαφος για χρόνια ως «νάρκες-φαντάσματα» που απειλούν τους πολίτες, ιδιαίτερα τα παιδιά. Αυτά τα μη εκραγέντα βλήματα μπορούν να εκραγούν δεκαετίες αργότερα, καθιστώντας τα μια διαρκή απειλή.
**Άλλες Χρήσεις Βομβών Διασποράς:**
Η Ρωσία έχει κατηγορηθεί για χρήση βομβών διασποράς στον πόλεμο της Ουκρανίας, ενώ οι ΗΠΑ έχουν εγκρίνει τη μεταφορά τους στην Ουκρανία, παρά τις αντιρρήσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστηρίζοντας ότι τα αμερικανικής κατασκευής όπλα είναι ασφαλέστερα. Το Ισραήλ έχει επίσης κατηγορηθεί για χρήση βομβών διασποράς στον Λίβανο, με αναφορές να κάνουν λόγο για εκτεταμένη χρήση κατά τη διάρκεια της εισβολής του το 2023 και το 2025. Η Χαμάς έχει επίσης αναφερθεί στο παρελθόν για χρήση τέτοιων όπλων. Στο Σουδάν, αναφορές το 2015 έδειξαν ότι ο στρατός της χώρας είχε χρησιμοποιήσει βόμβες διασποράς σε πολιτικές περιοχές.
