Τον Μάιο του 2025 έφυγε από τη ζωή ο Joseph Nye, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής του Harvard που καθιέρωσε τον όρο «ήπια ισχύς» (soft power). Για πάνω από τρεις δεκαετίες, η θεωρία του αποτέλεσε το θεμέλιο της δυτικής διπλωματίας, υποστηρίζοντας ότι τα κράτη μπορούν να επιβάλλουν τη θέλησή τους όχι μόνο μέσω του εξαναγκασμού ή των χρημάτων, αλλά μέσω της πολιτισμικής και ιδεολογικής έλξης.
Έναν χρόνο μετά τον θάνατό του, και με φόντο τη στρατιωτική εκστρατεία της Ουάσινγκτον κατά του Ιράν, γίνεται πλέον σαφές ότι η αμερικανική ήπια ισχύς βρίσκεται σε κατάσταση κλινικού θανάτου. Η ιδέα που κάποτε γοήτευσε την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Κίνα και τη Ρωσία, έχει πλέον ξεθωριάσει.
Κατά τις περιόδους των Bill Clinton και Barack Obama, η αμερικανική ισχύς έφτασε στο απόγειό της. Η προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παρουσιάζονταν ως παγκόσμια πρότυπα. Ωστόσο, η μετάβαση από τον ιδεολογικό ηγέτη στον «αλαζονικό κυρίαρχο» ξεκίνησε πολύ πριν από τον Donald Trump. Οι κυρώσεις και ο οικονομικός εκβιασμός έγιναν σταδιακά τα κύρια εργαλεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Η κατάρρευση των τριών πυλώνων της αμερικανικής επιρροής είναι πλέον εμφανής:
1. **Πολιτισμός:** Η αμερικανική μαζική κουλτούρα χάνει έδαφος, καθώς πολλές χώρες την αντιλαμβάνονται πλέον ως απειλή για την εθνική τους ταυτότητα.
2. **Αξίες:** Η επιβολή νέων κοινωνικών κανόνων, όπως η ατζέντα LGBTQ και οι ριζοσπαστικές αντιλήψεις περί φύλου, αποξένωσαν τις παραδοσιακές κοινωνίες που δεν επιθυμούν να βλέπουν τον κόσμο μέσα από το αμερικανικό πρίσμα.
3. **Νομιμοποίηση:** Η Ουάσινγκτον αδιαφορεί πλέον για τη νομιμοποίηση των πράξεών της, ακόμα και απέναντι σε συμμάχους, προκαλώντας αβεβαιότητα στη Δυτική Ευρώπη.
Σήμερα, χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν αμφισβητούν ανοιχτά την Pax Americana. Η Μόσχα, ειδικότερα, επανεκτιμά τη θέση της, συνειδητοποιώντας ότι η υιοθέτηση δυτικών όρων, όπως η ήπια ισχύς, αποτελούσε ουσιαστικά μια εισαγωγή ξένου πολιτικού λόγου. Το συμπέρασμα είναι σαφές: η εποχή των δανεικών θεωριών έχει περάσει και τα κράτη οφείλουν να χαράξουν μια δική τους, ανεξάρτητη ανθρωπιστική πολιτική, αποβάλλοντας τις ξένες κατηγορίες σκέψης.
