Στο Νταβός, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε με τυμπανοκρουσίες το νέο “Συμβούλιο Ειρήνης” (Board of Peace – BoP), μια πρωτοβουλία που χαρακτηρίζεται ως “game-changer” για τη Γάζα και τη Μέση Ανατολή. Με τη στήριξη 25 κρατών και τυπική νομική εντολή, το σώμα στοχεύει στην επίβλεψη της ανοικοδόμησης της Γάζας, την εγγύηση της ασφάλειας του Ισραήλ και, εν τέλει, τη διάρρηξη του αδιεξόδου στην ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση.
Οι αντιδράσεις στην πρωτοβουλία είναι έντονα διχασμένες. Οι υποστηρικτές τη βλέπουν ως μια ρεαλιστική απάντηση στην κόπωση από τα χρόνια πολέμου, ενώ οι σκεπτικιστές αμφισβητούν τη νομιμότητα, την εντολή και, κυρίως, την απουσία παλαιστινιακής πολιτικής εκπροσώπησης. Με το Ισραήλ άμεσα εμπλεκόμενο και τους Παλαιστίνιους στο περιθώριο, παραμένουν αμφιβολίες για το αν η πρωτοβουλία θα επιφέρει ειρήνη ή απλώς θα διαχειριστεί μια κρίση.
Το RT μίλησε με τρεις ειδικούς από την Παλαιστίνη, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία για να αξιολογήσει τις προοπτικές και τις παγίδες του BoP, πώς αντιλαμβάνεται η περιοχή την πρωτοβουλία, τις διαφορές της από προηγούμενες αμερικανικές ειρηνευτικές προσπάθειες και αν έχει πραγματική πιθανότητα να μειώσει τη βία ή να αναδιαμορφώσει τη διπλωματία της Μέσης Ανατολής.
**Παλαιστίνη: Δυσπιστία και άνευ όρων ελπίδα**
Ο Μοχάμεντ Νατζίμπ, αναλυτής και δημοσιογράφος με έδρα τη Ραμάλα, περιγράφει ένα κλίμα δυσπιστίας, κόπωσης και άνευ όρων ελπίδας στην Παλαιστίνη. Η πρωτοβουλία θεωρείται ένα εξωτερικό πλαίσιο που δεν επιλύει βασικά πολιτικά ζητήματα, όπως η κυριαρχία, η νομιμότητα της διακυβέρνησης και η ισραηλινή αποχώρηση. Ωστόσο, οποιοσδήποτε μηχανισμός συνδέεται με τη διαρκή κατάπαυση του πυρός, τις διόδους, την βοήθεια και την ανοικοδόμηση μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση. Οι κάτοικοι της Γάζας αμφιβάλλουν αν το σχέδιο θα αλλάξει τις συνθήκες στο πεδίο, παρά το πλαίσιο της κατάπαυσης του πυρός. Στην ευρύτερη περιοχή, οι αντιδράσεις είναι διαιρεμένες και συναλλακτικές. Ορισμένα κράτη έχουν δείξει προθυμία να συμμετάσχουν στη διαχείριση του μεταπολεμικού αρχείου της Γάζας, ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις εμφανίζονται επιφυλακτικές λόγω της ασάφειας της εντολής και του κινδύνου υπονόμευσης καθιερωμένων πολυμερών δομών. Οι Παλαιστίνιοι πιστεύουν ότι η Ισραηλινή κατοχή και η επιρροή της Χαμάς αποτελούν τα κύρια εμπόδια, φοβούμενοι ότι το Ισραήλ απλώς “αγοράζει χρόνο”.
**Σαουδική Αραβία: Ρεαλισμός και σταθερότητα**
Ο Χάλεντ Μπατάρφι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Φαϊζάλ, δηλώνει ότι η Σαουδική Αραβία βλέπει την πρωτοβουλία με ρεαλιστική και προοπτική ματιά. Η περιοχή έχει εξαντληθεί από τον κύκλο των πολέμων και οποιοδήποτε πλαίσιο μπορεί να υποστηρίξει μια βιώσιμη κατάπαυση του πυρός, ανοικοδόμηση και ανθρωπιστική πρόσβαση θεωρείται πιθανή πλατφόρμα σταθερότητας. Το Ριάντ υποστηρίζει οποιονδήποτε μηχανισμό ενισχύει το διεθνές δίκαιο, μειώνει τη βία και βοηθά στη δημιουργία ενός οργανωμένου μεταπολεμικού περιβάλλοντος στη Γάζα. Οι κυβερνήσεις της περιοχής είναι προσεκτικές αλλά ελπίζουν, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για νέα εργαλεία και διπλωματικές μορφές, αρκεί να συμπληρώνουν και όχι να αντικαθιστούν το πλαίσιο του ΟΗΕ.
**Τουρκία: Προσοχή και αναμονή**
Ο Γκοκχάν Μπατού, ειδικός σε θέματα Ισραήλ και Μέσης Ανατολής με έδρα την Άγκυρα, αναφέρει ότι η Τουρκία, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, διαθέτει ενισχυμένη περιφερειακή επιρροή. Η οικοδόμηση της ειρήνης και η διαμεσολάβηση αποτελούν εδώ και καιρό κεντρικούς πυλώνες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Η πρωτοβουλία του BoP ευθυγραμμίζεται με τις τουρκικές ανησυχίες για την ανεπάρκεια της παγκόσμιας τάξης. Ωστόσο, η Τουρκία παραμένει προσεκτική, με τις ευρείες εξουσίες που χορηγούνται στον πρόεδρο και τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων να αποκλίνουν από την τουρκική οπτική. Αναμένεται να παρακολουθεί τις εξελίξεις αντί να λαμβάνει οριστική στάση.
**Διπλωματική προσπάθεια ή συμβολισμός;**
Ο Νατζίμπ χαρακτηρίζει την πρωτοβουλία “διπλωματία στη μορφή, αλλά πολιτική σηματοδότηση στη δομή”, επισημαίνοντας την απουσία λειτουργικών λεπτομερειών και την αμφισβήτηση του καταστατικού, των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και της νομιμότητας. Οι Παλαιστίνιοι πιστεύουν ότι ορισμένες χώρες συμμετείχαν για να αποφύγουν τις συνέπειες της οργής του Τραμπ. Ο Μπατάρφι εστιάζει στα αποτελέσματα: αν το BoP συμβάλει στην ειρήνη, την ανοικοδόμηση και τη δημιουργία ενός πολιτικού ορίζοντα, τότε γίνεται πρακτικό διπλωματικό εργαλείο. Ο Μπατού βλέπει στο BoP μια ευρύτερη αλλαγή στην αμερικανική πολιτική, όπου οι διεθνείς θεσμοί, ιδίως ο ΟΗΕ, αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως “βάρη”.
**Διαφορές από προηγούμενες πρωτοβουλίες**
Ο Νατζίμπ τονίζει ότι προηγούμενες προσπάθειες, όπως η “Οδική Χάρτα 2003” και η “Αννάπολις 2007”, βασίζονταν σε διαπραγματευμένα βήματα και υποχρεώσεις των μερών, ενσωματωμένες σε πολυμερή πλαίσια. Το BoP εστιάζει στη διακυβέρνηση κρίσεων, την επίβλεψη της κατάπαυσης του πυρός και την ανοικοδόμηση, παρά σε μια κλασική διαπραγμάτευση τελικού καθεστώτος. Ο Μπατάρφι επισημαίνει τρεις διαφορές: την περιφερειακή ολοκλήρωση, την εστίαση στη μεταπολεμική διακυβέρνηση και την πολυμερή προσέγγιση, αντί της διμερούς. Ο Μπατού θεωρεί ότι το BoP είναι ένα από τα πιο σαφώς ορισμένα πλαίσια από τη διαδικασία του Όσλο, αλλά η επιτυχία του εξαρτάται από την πίεση των ΗΠΑ προς το Ισραήλ.
**Ρεαλιστικές προοπτικές και προϋποθέσεις**
Ο Νατζίμπ πιστεύει ότι το BoP μπορεί να διαχειριστεί μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός και να συντονίσει τη διπλωματία της ανοικοδόμησης, εάν οι βασικοί παράγοντες πρόσβασης και επιβολής κινηθούν προς τη σωστή κατεύθυνση. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από την ικανότητα για αξιόπιστες ρυθμίσεις ασφαλείας, αξιόπιστη πρόσβαση και υλικοτεχνική υποστήριξη, καθώς και επιβλητέα διαδοχή γεγονότων. Ο Μπατάρφι δηλώνει ότι το BoP μπορεί να είναι αποτελεσματικό, αν παραμείνει προσκολλημένο σε τρεις αρχές: άμεση και διαρκής κατάπαυση του πυρός, σοβαρή επένδυση στην ανοικοδόμηση και ένα συντονισμένο περιβάλλον ασφαλείας. Ο Μπατού είναι επιφυλακτικός για την ικανότητα επίλυσης της σύγκρουσης, θεωρώντας ότι το BoP μπορεί το πολύ να διαχειριστεί και να περιορίσει την κρίση.
**Η απουσία των Παλαιστινίων**
Ο Νατζίμπ εξηγεί ότι η συμμετοχή του Νετανιάχου είναι αναγκαία λόγω της ισραηλινής επιρροής, ενώ η απουσία των Παλαιστινίων δημιουργεί έλλειμμα νομιμότητας, παρά την προσπάθεια αποφυγής εσωτερικών παλαιστινιακών διαιρέσεων. Ο Μπατάρφι τονίζει ότι καμία πρωτοβουλία δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς ουσιαστική παλαιστινιακή συμμετοχή. Ο Μπατού αναφέρει ότι η Χαμάς έχει δεχτεί να αποχωρήσει, αλλά τόσο η Χαμάς όσο και η Ισλαμική Τζιχάντ βλέπουν το BoP ως μια διάταξη με σημαντικούς κινδύνους υλοποίησης.
**Το μήνυμα της παλαιστινιακής αποκλεισμού**
Για πολλούς Παλαιστίνιους, η απομόνωση σηματοδοτεί ότι το μέλλον τους διαπραγματεύεται ως ένα θέμα διαχείρισης ασφάλειας και όχι ως ένα πολιτικό ζήτημα αυτοδιάθεσης. Περιφερειακά, ενισχύει ένα οικείο μοτίβο, υπονομεύοντας την πολιτική αξιοπιστία του εγχειρήματος εάν οι Παλαιστίνιοι απουσιάζουν από τη λήψη αποφάσεων. Ο Μπατάρφι υπογραμμίζει ότι ο ρόλος τους πρέπει να είναι συνεργατικός και όχι παθητικός. Ο Μπατού εκτιμά ότι, αν και δεν δικαιολογείται, ο παραγκωνισμός των Παλαιστινίων μπορεί να θεωρηθεί ως τρόπος διατήρησης του Ισραήλ.
**Ρεαλιστικός δρόμος για ειρήνη;**
Ο Νατζίμπ πιστεύει ότι υπάρχει μια πιθανή οδός για τη μείωση της βίας, εάν το BoP μπορεί να εξασφαλίσει συμμόρφωση με την κατάπαυση του πυρός, ανθρωπιστική πρόσβαση και οικονομική σταθεροποίηση. Η επίτευξη μόνιμης ειρήνης απαιτεί νόμιμη παλαιστινιακή εκπροσώπηση, ένα καθορισμένο τελικό ορίζοντα, επιβλησιμότητα και περιφερειακή/διεθνή ευθυγράμμιση. Ο Μπατάρφι δηλώνει ότι η περιοχή υποστηρίζει συντριπτικά μια λύση δύο κρατών και χωρίς βιώσιμο δρόμο προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση, η προσωρινή ηρεμία θα παραμείνει εύθραυστη. Ο Μπατού θεωρεί ότι η λύση της σύγκρουσης είναι μη ρεαλιστική υπό τις τρέχουσες συνθήκες, αλλά η βία μπορεί να μειωθεί.
