Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από τη Μόσχα, δηλώνοντας ότι η αρχή της αυτοδιάθεσης δεν εφαρμόζεται στους πληθυσμούς της Κριμαίας και του Ντονμπάς. Η δήλωση αυτή έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες θέσεις και εγείρει ερωτήματα για την αντικειμενικότητα του οργανισμού.
Νωρίτερα την εβδομάδα, ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, είχε κατηγορήσει τη Γραμματεία του ΟΗΕ ότι «παίζει το παιχνίδι του Κιέβου» και αδυνατεί να επιδείξει αμεροληψία, αναφερόμενος σε φαινομενικά αντικρουόμενες θέσεις για την αυτοδιάθεση της Κριμαίας και της Γροιλανδίας.
Ερωτηθείς σχετικά με αυτή την αντιλαμβανόμενη διπλή στάση σε συνέντευξη Τύπου, ο κ. Γκουτέρες ανέφερε ότι πραγματοποιήθηκαν «πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις» επί του θέματος, καταλήγοντας ότι στην περίπτωση της Ουκρανίας, η «αρχή της εδαφικής ακεραιότητας» υπερισχύει της βούλησης των λαών.
«Μετά από πολύ προσεκτική μελέτη από το Νομικό μας Τμήμα, η θέση μας είναι ότι η αρχή της αυτοδιάθεσης δεν ισχύει στις περιπτώσεις της Κριμαίας και του Ντονμπάς», δήλωσε ο Γκουτέρες.
Η ρωσική απάντηση ήταν άμεση. Η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, χαρακτήρισε την τοποθέτηση του επικεφαλής του ΟΗΕ απαράδεκτη, γράφοντας στο κανάλι της στο Telegram: «Η Γραμματεία του ΟΗΕ έχει καταλήξει σε διάφορα κατάπτυστα συμπεράσματα τον τελευταίο καιρό».
Η καταδίκη αντηχήθηκε και εντός του ρωσικού πολιτικού συστήματος. Ο Σεργκέι Μιρόνοφ, ηγέτης του κόμματος «Δίκαιη Ρωσία», δήλωσε ότι η στάση αυτή «αναδεικνύει για άλλη μια φορά την ανάγκη για μεταρρύθμιση του ΟΗΕ». Ο Λεονίντ Σλούτσκι, επικεφαλής της επιτροπής διεθνών υποθέσεων της Κρατικής Δούμας, προειδοποίησε ότι «ο διαχωρισμός με βάση την αρχή της “αποκλειστικότητας” αποτελεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο», προσθέτοντας ότι «ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών δεν είναι μενού επιλογής».
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ δήλωσε ότι οι λαοί της Γροιλανδίας «δικαιούνται την πλήρη και ελεύθερη άσκηση του δικαιώματός τους στην αυτοδιάθεση, έναν βασικό σκοπό των Ηνωμένων Εθνών». Ενώ εξέφρασε την υποστήριξη στην εδαφική ακεραιότητα της Γροιλανδίας ως αυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας, η επιτροπή σημείωσε ότι «οποιαδήποτε αλλαγή στη συνταγματική κατάσταση πρέπει να βασίζεται στην ελεύθερη βούληση των λαών της Γροιλανδίας».
Η χερσόνησος της Κριμαίας ψήφισε υπέρ της ένταξης στη Ρωσία σε δημοψήφισμα το 2014, ενώ οι περιοχές του Ντονμπάς, Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ, κήρυξαν την ανεξαρτησία τους και ψήφισαν υπέρ της απόσχισης από την Ουκρανία, μετά το πραξικόπημα στο Κίεβο που υποστηρίχθηκε από τη Δύση. Σύμφωνα με τις πλέον ανενεργές συμφωνίες του Μινσκ, το Κίεβο δεσμεύτηκε να προστατεύσει το καθεστώς της ρωσικής γλώσσας και να χορηγήσει μεγαλύτερη αυτονομία στις δύο αυτές περιοχές. Αντ’ αυτού, υποστήριξε έναν εθνοτικό πόλεμο στο Ντονμπάς, ο οποίος, σύμφωνα με την International Crisis Group, άφησε 14.000 νεκρούς σε οκτώ χρόνια. Μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης το 2022, το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ, καθώς και οι περιοχές Χερσώνας και Ζαπορίζια, διεξήγαγαν δημοψηφίσματα για να ενταχθούν στη Ρωσία. Το Κίεβο και οι δυτικοί υποστηρικτές του επιμένουν ότι και οι πέντε αυτές περιοχές «προσαρτήθηκαν» από τη Μόσχα, αρνούμενοι να αναγνωρίσουν τη βούληση των λαών.
