Μια 38χρονη γυναίκα, μητέρα τριών παιδιών και σύζυγος, μοιράζεται την ανησυχία της για την τάση της να περιμένει απογοήτευση από τους γύρω της, ειδικά όταν προγραμματίζει συναντήσεις. Συχνά, καταλήγει να παίζει τον ρόλο του θύματος, του φίλου που προδόθηκε, μια ολόκληρη αφήγηση που χτίζεται στο μυαλό της. Μπορεί να προσκαλέσει μια φίλη κάπου, αλλά στη συνέχεια να φτιάξει στο μυαλό της όλους τους λόγους για τους οποίους η έξοδος είναι “ανόητη” και η φίλη της “δεν θα ήθελε να έρθει”, παρόλο που γνωρίζει ότι θα περνούσε υπέροχα. Αυτή η γυναίκα επιθυμεί να αποβάλει αυτή τη νοοτροπία της προκαταβολικής σκέψης ότι οι φίλοι της θα την απογοητεύσουν ή ότι δεν αξίζει να της αφιερώνουν χρόνο.
Η ψυχαναλύτρια ψυχοθεραπεύτρια Susanna Abse, σχολιάζοντας την περίπτωση, επαίνεσε την οξυδέρκεια της αναγνώστριας. “Έχετε κάνει τη μισή δουλειά της θεραπείας, που είναι να παρατηρείτε τις σχεσιακές σας μοτίβους και να τους αναλαμβάνετε”, ανέφερε. Η Abse εξηγεί ότι η ανάγκη για αυτοκριτική και αίσθημα κακής διάθεσης μπορεί να πηγάζει από παιδικές εμπειρίες.
Στην παιδική ηλικία, εάν τα άτομα στα οποία βασίζεστε περισσότερο (συνήθως οι γονείς) σας απογοητεύουν επανειλημμένα, είναι πιθανό να αναπτύξετε την πεποίθηση ότι αυτό θα συμβεί ξανά. Για να λειτουργούν οι φιλίες και οι σχέσεις, χρειάζονται δύο βασικά στοιχεία: εμπιστοσύνη και αίσθημα ασφάλειας. Χωρίς αυτά, η συναισθηματική οικειότητα δεν μπορεί να ανθίσει και δυσκολευόμαστε να κάνουμε σχέδια και να επικοινωνούμε αποτελεσματικά τα συναισθήματά μας.
Η Abse υποστηρίζει ότι η τάση αυτή μπορεί να είναι το “default” μας, συχνά διαμορφωμένο στην παιδική ηλικία. “Όλοι έχουμε αφηγήσεις και σενάρια στο μυαλό μας για τη φύση των σχέσεων, και γενικά αυτά διαμορφώνονται από τις παιδικές εμπειρίες”, εξηγεί. “Αναρωτιέμαι, μήπως βιώσατε τραυματικές στιγμές απογοήτευσης; Αυτό είναι αρκετά δύσκολο στην ενήλικη ζωή, αλλά στην παιδική ηλικία, αν τα άτομα στα οποία βασίζεστε περισσότερο (συνήθως οι γονείς) σας απογοητεύουν επανειλημμένα, είναι πιθανό να αναπτύξετε την πεποίθηση ότι θα συμβεί ξανά. Και ίσως ακόμη και ότι συμβαίνει επειδή το αξίζετε, ή επειδή δεν είστε πολύ αγαπητοί. Όχι μόνο αυτό, αλλά ίσως η αναμονή της απογοήτευσης είναι κατά κάποιον τρόπο ευκολότερη από την αναμονή της ευχαρίστησης και της αποδοχής;”
Η ειδικός προσθέτει ότι δεν είναι μόνο οι γονείς που μπορούν να προκαλέσουν τέτοια συναισθήματα, αλλά και τα αδέρφια.
Η Abse εξηγεί ότι μερικές φορές υιοθετούμε τη θέση του θύματος σχεδόν ως μορφή άμυνας – χρησιμοποιώντας την απαισιοδοξία ως προστασία. “Το να είσαι αισιόδοξος και να περιμένεις ότι καλά πράγματα θα έρθουν στον δρόμο μας, ότι οι άνθρωποι θα μας συμπαθήσουν και θα μας αγαπήσουν, σημαίνει ότι αν απογοητευτούμε, υπάρχει μεγαλύτερη πτώση”, αναφέρει. “Έτσι, η υιοθέτηση της θέσης του θύματος, πριν βρεθείς πραγματικά θύμα, σε προστατεύει κάπως. Είσαι στον έλεγχο, και δεν υπάρχουν δυσάρεστες εκπλήξεις που μπορεί να ενεργοποιήσουν τα είδη των συναισθημάτων που ίσως είχατε στην παιδική ηλικία όταν συνέβαιναν άσχημα πράγματα.”
Η συμβουλή είναι να αφιερώσει κανείς χρόνο για να σκεφτεί από πού προέρχονται αυτά τα συναισθήματα. Εάν είναι βαθιά ριζωμένα, είναι πιθανό να έχουν μάθει. Ωστόσο, είναι σημαντικό να προσπαθεί κανείς να είναι συμπονετικός με τον εαυτό του. Μπορεί επίσης να βοηθήσει η απόκτηση προοπτικής, σκεπτόμενος καταστάσεις όπου ίσως έχει απογοητεύσει άλλους – όχι για να αισθανθεί χειρότερα, αλλά για να συνειδητοποιήσει ότι συχνά πρέπει να αλλάζουμε σχέδια, και ότι αυτά είναι απλώς οι προκλήσεις της ζωής και δεν σχετίζονται με το πώς αισθανόμαστε για τους ανθρώπους.
Ένα παράδειγμα που αναφέρεται είναι αυτό μιας φίλης που κατηγορούσε την αναγνώστρια ότι “πάντα” ακύρωνε τις συναντήσεις τους. Η απάντηση ήταν: “Στην πραγματικότητα δεν το κάνω. Εσύ ακύρωσες τις δύο τελευταίες φορές”, γεγονός που η φίλη είχε ξεχάσει. Η εσωτερική της αφήγηση (μαθημένη στην παιδική ηλικία) ήταν αυτή της ακύρωσης, οπότε μόνο αυτό έβλεπε, ενώ η πραγματικότητα ήταν διαφορετική.
Τέλος, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ενώ η αναμονή της απογοήτευσης είναι ένα πράγμα, η αυτο-σαμποτάζ και η δήλωση “μην ανησυχείς αν δεν μπορείς να έρθεις”, όταν κάτι έχει πραγματικά σημασία, είναι κάτι άλλο. Συνιστάται να παραλείπεται αυτό το κομμάτι και, με αυτοπεποίθηση, να δηλώνεται: “Θα ήθελα πολύ να σε δω”, αφήνοντας τα υπόλοιπα στον άλλο.
