Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια παράδοξη τάση: ενώ είμαστε περισσότερο συνδεδεμένοι ψηφιακά από ποτέ, οι πραγματικές, καθημερινές μας αλληλεπιδράσεις με αγνώστους σπάνουν. Δύο απλά περιστατικά σε μια τρένο και σε ένα εστιατόριο, πυροδότησαν την αφορμή για μια βαθύτερη διερεύνηση. Η προσέγγιση μιας ηλικιωμένης κυρίας στο τρένο, που ζήτησε να καθίσει δίπλα, και η σύντομη, ζεστή συνομιλία με μια σερβιτόρα από τη Σεούλ, έγιναν η αφετηρία για να αναρωτηθεί κανείς: “Είναι ΟΚ να μιλάς στους ανθρώπους έτσι;”
Αυτό το ερώτημα, που έθεσε ο 15χρονος γιος της αρθρογράφου, οδηγεί σε μια κρίσιμη συνειδητοποίηση: έχουμε χάσει την ικανότητα να εκτιμούμε τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που κρύβονται στις άγνωστες συνομιλίες. Πολλά άτομα έχουν σταματήσει να “παίρνουν το ρίσκο” να μιλήσουν σε άλλους, είτε από φόβο απόρριψης, είτε από αίσθηση ότι δεν μπορούν να διαχειριστούν μια νέα αλληλεπίδραση. Αυτή η αποφυγή, που παρατηρείται σε δημόσιους χώρους όπως παμπ, εστιατόρια, καταστήματα, ουρές, ακόμη και στα μέσα μαζικής μεταφοράς, οφείλεται σε πολλούς παράγοντες: η διάδοση ακουστικών “μην με ενοχλείτε”, τα κινητά τηλέφωνα και τα social media, η αύξηση της τηλεργασίας, η αυτοματοποίηση των παραγγελιών, ακόμη και οι επιπτώσεις της πανδημίας.
Οι ειδικοί, όπως ο νευροεπιστήμονας Dr Jared Cooney Horvath και ο ψυχολόγος Esther Perel, προειδοποιούν ότι οι νεότερες γενιές, όπως η Gen Z, παρουσιάζουν μειωμένες γνωστικές δεξιότητες και δυσκολεύονται να διεξάγουν συζητήσεις, βιώνοντας μια “παγκόσμια σχεσιακή ύφεση”. Τα social media, αν και προσφέρουν ένα μέσο για πειραματισμούς στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, συχνά εστιάζουν στην επιφανειακή “απόδοση” και όχι στην ουσιαστική σύνδεση, με την κάμερα να μετατρέπει τους ανθρώπους σε “εργασίες προς εκπλήρωση” ή “αντικείμενα για βελτίωση”.
Ωστόσο, έρευνες από το Πανεπιστήμιο της Virginia αποκαλύπτουν ότι οι φόβοι μας για την απόρριψη ή την αμηχανία είναι υπερβολικοί. Οι άνθρωποι τείνουν να υποτιμούν πόσο θα απολαύσουν μια συνομιλία, πόσο θα συνδεθούν με τον συνομιλητή τους και πόσο ευχάριστοι θα φανούν. Η ψυχολόγος Gillian Sandstrom ονομάζει αυτές τις σύντομες, ανθρώπινες ανταλλαγές “μικρές, εξανθρωπιστικές πράξεις”. Το κλειδί βρίσκεται στο να μειώσουμε το “στοίχημα” των συνομιλιών, να μην εστιάζουμε αποκλειστικά στα αρνητικά σενάρια, αλλά και να δίνουμε στον εαυτό μας και στους άλλους “κάρτες διαφυγής” αν η αλληλεπίδραση δεν είναι επιθυμητή.
Η απουσία αυτών των “μικρών πράξεων” έχει σοβαρές συνέπειες. Μπορεί να μην αλλάξει η ζωή μας αν συζητήσουμε για τον καιρό με κάποιον στο σούπερ μάρκετ, αλλά σε έναν κόσμο γεμάτο διαιρέσεις, η ικανότητα αυτή είναι μια πολύτιμη υπενθύμιση της κοινής μας ανθρωπιάς. Η σκόπιμη αποφυγή της επικοινωνίας με αγνώστους, η υιοθέτηση του “τηλεφωνικού ασπασμού”, απειλεί να οδηγήσει σε μια δυστοπική πραγματικότητα. Η στιγμή να “πάρουμε την ευκαιρία”, να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να ξεκινήσουμε μια συζήτηση, είναι τώρα, πριν να είναι πολύ αργά.
