Η πρώτη μας συνάντηση με τον Ρόμπερτ Ντιβάλ, τον «Μπόμπι» όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του, τοποθετείται το 2001, σε ένα λασπωμένο χωράφι στο Μέριλαντ, στα γυρίσματα της επικής ταινίας για τον Εμφύλιο Πόλεμο “Gods and Generals”. Σε εκείνο το πλατό, όπου η κλίμακα της παραγωγής σε έκανε να νιώθεις ασήμαντος, είχα τον ρόλο ενός χαμηλόβαθμου συνοδού του Στρατηγού Στόουνγουολ Τζάκσον. Ήμουν νέος, αβέβαιος και απόλυτα συνειδητοποιημένος για τη θέση μου στην ιεραρχία.
Την αυγή εκείνης της ημέρας, τον ανέβασαν πάνω στο άλογο. Καθισμένος ψηλά και ακίνητος στη σέλα, ντυμένος ως Ρόμπερτ Ε. Λη – με γκρι παλτό, γκρι γένια και γκρι ουρανό από πάνω – δεν έμοιαζε με ηθοποιό με κοστούμιο. Έμοιαζε σαν να είχε ξεπηδήσει από τη γη την ίδια. Ήταν ο Λη, και κάτι παραπάνω: ήταν ο Ντιβάλ, ένας μακρινός συγγενής του Λη, γεγονός που έκανε τα πάντα να μοιάζουν μοιραία. Κουβαλούσε το βάρος της ιστορίας με αβίαστη χάρη.
Θυμάμαι να στέκομαι εκεί, με τη στολή μου, τη μάλλινη ύφανση υγρή και βαριά στους ώμους μου, νιώθοντας δέος. Όχι από τον ίδιο, αλλά από τον φόβο μην προδώσω την αλήθεια της σκηνής. Είχε έναν τρόπο να σε κάνει να συνειδητοποιείς την αλήθεια χωρίς να πει ούτε λέξη. Δουλέψαμε όλη μέρα σε εκείνη τη λάσπη. Άλογα να ανασαίνουν. Κανόνια να ηχούν μακριά. Κομπάρσοι να σχηματίζουν διατάξεις. Και μετά, τελείωσε.
Αποσύρθηκα στο «μέλι μου», ένα δωμάτιο-σχισμή που αστειευόμενοι ονομάζαμε τροχόσπιτο. Με το ζόρι χωρούσα για να γυρίσω, αλλά για μένα ήταν παλάτι. Ήμουν ευγνώμων απλώς που βρισκόμουν εκεί. Έβγαλα τις μπότες μου, οι κάλτσες υγρές και άκαμπτες, και άρχισα να ξαναγίνομαι εγώ.
Κάποια στιγμή, χτύπησε η πόρτα. Την άνοιξα για να βρω τον βοηθό του «Μπόμπι». Μου είπε απλά: «Ο κύριος Ντιβάλ θα ήθελε να σας προσκαλέσει σε δείπνο». Προσπάθησα να κρύψω το σοκ μου. Ο Ντιβάλ ήταν θρυλικός για το ότι διόρθωνε ηθοποιούς όταν δεν ήταν αληθινοί. Δεν είχε υπομονή για την ψευτιά. Προστάτευε τη δουλειά του με σθένος. Η ιδέα ότι με είχε προσέξει, έστω και λίγο, ήταν συντριπτική.
Φυσικά, είπα ναι. Συναντηθήκαμε σε ένα ήσυχο εστιατόριο, όχι μακριά από το κατάλυμά μας. Ήταν ήδη καθισμένος όταν έφτασα, χαλαρός, σεμνός, σχεδόν αόρατος, παρόλο που ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς εν ζωή. Με κοίταξε για μια στιγμή και είπε, με εκείνη την ήρεμη, αδιαμφισβήτητη φωνή του: «Είσαι καλός ηθοποιός. Δεν πίεσες το συναίσθημα». Η σκηνή τελικά κόπηκε από την ταινία. Αλλά εκείνη η στιγμή, όχι.
Δεν έδωσε περαιτέρω επεξηγήσεις. Δεν χρειαζόταν. Με αυτά τα λίγα λόγια, μου έδωσε κάτι που κανείς άλλος δεν μου είχε δώσει ποτέ: άδεια. Άδεια να εμπιστεύομαι την ησυχία. Να εμπιστεύομαι την αυτοσυγκράτηση. Να εμπιστεύομαι τον εαυτό μου.
Εκείνο το δείπνο άρχισε μια φιλία που θα καθόριζε το υπόλοιπο της ζωής μου. Εκείνη την εποχή, η καριέρα μου ως ηθοποιού ήταν αδιάφορη. Δεν έπαιρνα τους ρόλους που ήθελα. Παρασύρθηκα, χάνοντας σιωπηλά την πίστη μου στο μονοπάτι που είχα επιλέξει. Ο «Μπόμπι» το είδε αυτό πριν καν το εκφράσω. Μου είπε ότι έπρεπε να γράψω. Το είχε κάνει κι ο ίδιος με την ταινία “The Apostle” (1997), μία από τις πιο προσωπικές ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ. Καταλάβαινε ότι μερικές φορές πρέπει να δημιουργείς το πράγμα μέσα στο οποίο προορίζεσαι να ζήσεις.
Έτσι, άρχισα να γράφω. Το σενάριο αυτό έγινε το “Crazy Heart”. Επηρεάστηκε βαθιά από την ερμηνεία του στο “Tender Mercies” – εκείνη την απαλή, συγκλονιστική απεικόνιση ενός άντρα εξαντλημένου από τη ζωή του, που αναζητούσε χάρη στις σιωπηλές γωνιές. Παραμένει μια από τις πιο αληθινές ερμηνείες που έχουν αποτυπωθεί ποτέ στον κινηματογράφο.
Ο «Μπόμπι» ήταν ο πρώτος που διάβασε το σενάριο. Με πήρε τηλέφωνο λίγο αργότερα. «Θα το σκηνοθετήσεις», είπε. Όχι ως ερώτηση. Ως δήλωση. «Εγώ θα το κάνω παραγωγή. Ποιον θέλεις να παίξει τον Bad Blake;» Του είπα ότι το είχα γράψει για τον Τζεφ Μπρίτζες, τον οποίο δεν γνώριζα. Και ότι ήθελα τον T Bone Burnett να κάνει την παραγωγή της μουσικής. Ούτε αυτόν τον γνώριζα. Ένα χρόνο αργότερα, ο Τζεφ Μπρίτζες διάβασε επιτέλους το σενάριο. Τα υπόλοιπα έγιναν μέρος της ζωής μου.
Ο «Μπόμπι» μου είπε: «Τότε γράψε τους γράμματα». Παθιασμένα γράμματα. Ειλικρινή γράμματα. Έτσι κι έκανα. Ένα χρόνο αργότερα, ο Τζεφ διάβασε επιτέλους το σενάριο. Τα υπόλοιπα έγιναν μέρος της ζωής μου. Αλλά όλα ξεκίνησαν από την πίστη του «Μπόμπι». Το να τον αποκαλώ μέντορά μου είναι ανεπαρκές. Ήταν ο πιο κοντινός πατέρας που είχα γνωρίσει ποτέ. Δεν είχε παιδιά, και νομίζω, με έναν σιωπηλό τρόπο, βρήκαμε κάτι ο ένας στον άλλο που γέμισε ένα κενό και στους δυο μας.
Μιλούσαμε σχεδόν κάθε μέρα. Μερικές φορές πολλές φορές την ημέρα. Μιλούσαμε για τη Βιρτζίνια – την αγαπημένη του πολιτεία, και δική μου. Μιλούσαμε ατελείωτα για τον κινηματογράφο. Για τον Κόπολα, τον Γκρόσμπαρντ, τον Φορντ. Έπειτα, για τον Ρέι, τον Λοτς, τη Λη. Τους Νταρντέν. Για τον διεθνή κινηματογράφο που αγαπούσαμε και οι δυο, όπου η αλήθεια επιτρεπόταν να αναπνέει.
Ένα απόγευμα στο σπίτι του στη Βιρτζίνια, με πήγε στη βιβλιοθήκη του – ένα ήσυχο δωμάτιο γεμάτο βιβλία, σενάρια και τη συσσωρευμένη ζωή ενός ανθρώπου αφιερωμένου αποκλειστικά στην τέχνη του. Με οδήγησε σε μια γωνία όπου δύο χειρόγραφες σημειώσεις ήταν καδραρισμένες δίπλα-δίπλα στον τοίχο. Η μία ήταν από τον Τζιν Κέλι, που επαινούσε την ερμηνεία του «Μπόμπι» στο “Lonesome Dove”. Τελείωνε με ένα απαλό πείραγμα: «Υ.Γ. Τι, καθόλου τάνγκο;» Ο «Μπόμπι» χαμογέλασε καθώς την διάβαζα. Το τάνγκο είχε γίνει ένα από τα μεγάλα πάθη της ύστερης ζωής του, κάτι που μοιραζόταν με τη Λουτσιάνα, την αγαπημένη του Αργεντινή σύζυγο. Μιλούσε για το τάνγκο όπως μιλούσε για την υποκριτική – όχι ως παράσταση, αλλά ως αλήθεια. Ως ακρόαση.
Η άλλη σημείωση ήταν από τον Μάρλον Μπράντο. Ο Μπράντο επαινούσε τον «Μπόμπι» ως έναν από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς της οθόνης που έζησαν ποτέ, και τελείωνε με λόγια που έμοιαζαν ταυτόχρονα βαθιά προσωπικά και καθολικά: «Εν τω μεταξύ, φρόντισε τον εαυτό σου, σκηνοθέτησε άλλη μια ταινία, και σταμάτα να ψάχνεις την Tangerine. Δεν υπάρχει».
Ο «Μπόμπι» δεν εξήγησε ποτέ τι εννοούσε ο Μπράντο. Δεν χρειαζόταν. Δεν μου έδειχνε αυτές τις επιστολές για να με εντυπωσιάσει. Μοιραζόταν κάτι πιο ήσυχο – μια υπενθύμιση ότι ακόμα και οι σπουδαιότεροι καλλιτέχνες κουβαλούν αμφιβολία, πόθο και τη δια βίου αναζήτηση της αλήθειας.
Αυτή η αναζήτηση τον καθόρισε. Σχετικά με την υποκριτική και τη σκηνοθεσία ηθοποιών, έλεγε: «Μην κάνετε πρόβες με τους ηθοποιούς σας και μην έχετε ποτέ έναν στόχο στο μυαλό σας. Ξεκινήστε από το μηδέν και αφήστε τη σκηνή να σας οδηγήσει κάπου απροσδόκητα. Αν έχετε κάνει τη δουλειά σας, θα σας πάει εκεί που πρέπει να πάτε».
Το πίστευε απόλυτα. Έτσι ζούσε ως ηθοποιός. Το βλέπεις στον “Νονό”, στην ήρεμη ευφυΐα του Τομ Χέιγκεν – του συμβούλου της οικογένειας Κορλεόνε – στην ηρεμία πίσω από τα μάτια. Το βλέπεις στο “Αποκάλυψη Τώρα”, στην τρομακτική ηρεμία του Κιλγκόρ. Το βλέπεις στο “Tender Mercies”, σε κάθε παύση, σε κάθε αναπνοή. Και ίσως περισσότερο απ’ όλα, στον αγαπημένο του Γκας Μακρέι στο “Lonesome Dove”. Δεν σου έδειχνε ποτέ συναίσθημα. Σου επέτρεπε να το ανακαλύψεις. Δεν έκανε ποτέ παράσταση. Απλώς υπήρχε.
Η γυναίκα μου, η Ζοσελίν, και εγώ παντρευτήκαμε στην έπαυλή του στη Βιρτζίνια, γη που είδε ο ίδιος ο Τζορτζ Ουάσινγκτον το 1746. Σε εκείνο το σπίτι και στο δικό μου, μιλούσαμε για τα πάντα. Αθλητικά. Πολιτική. Ήταν ένας Ρεπουμπλικανός παλιάς κοπής. Εγώ ήμουν φιλελεύθερος Δημοκρατικός. Αλλά ακούγαμε ο ένας τον άλλον. Πραγματικά ακούγαμε. Δεν υπήρχε παράσταση σε εκείνες τις συζητήσεις, είτε. Απλώς περιέργεια. Σεβασμός. Αλλά ήταν ο κινηματογράφος που μας έδενε βαθύτερα.
Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, ο «Μπόμπι» ήταν μια σταθερή παρουσία στη ζωή μου. Είδε κάτι σε μένα πριν καν το κερδίσω. Προστάτευσε εκείνη την εύθραυστη πρώιμη πίστη όταν είχε τη μεγαλύτερη σημασία.
Χρόνια αργότερα, είχα την τιμή να τον σκηνοθετήσω, μαζί με τον Κρίστιαν Μπέιλ, στην ταινία “The Pale Blue Eye”, τον χειμώνα του 2021-22. Το να τον βλέπω να δουλεύει ξανά, μετά από όλα όσα είχαμε μοιραστεί, έμοιαζε σαν ο χρόνος να αναδιπλώνονταν. Ήταν μεγαλύτερος, πιο ήσυχος, αλλά η αλήθεια μέσα του είχε μόνο βαθύνει. Χρειαζόταν λιγότερα από ποτέ. Ένα βλέμμα. Μια ανάσα. Και όλα ήταν εκεί.
Το έργο του Ρόμπερτ Ντιβάλ είναι εξασφαλισμένο. Είναι ένας από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς που έζησαν ποτέ. Το έργο του θα διαρκέσει όσο θα διαρκέσει ο κινηματογράφος. Αλλά αυτό δεν είναι που θα μου λείψει περισσότερο. Θα μου λείψει η φωνή του στο τηλέφωνο. Το γέλιο του. Ο τρόπος που με έκανε να νιώθω ότι η δουλειά είχε αξία, και ότι κι εγώ είχα αξία. Θα μου λείψει ο φίλος μου. Θα μου λείψει ο «Μπόμπι Ντι».
