Όταν το Resident Evil (γνωστό στην Ιαπωνία ως Biohazard) εμφανίστηκε στα βιντεοπαιχνίδια της δεκαετίας του ’90, φάνηκε να ξεπηδά από το πουθενά. Η εποχή κυριαρχούνταν από γρήγορες, εντυπωσιακές μεταφορές παιχνιδιών arcade στις νέες κονσόλες PlayStation και Saturn, ενώ η Capcom, εκδότρια εταιρεία, έμοιαζε κολλημένη σε ατελείωτες συνέχειες δημοφιλών τίτλων όπως το Street Fighter και το Mega Man. Τα παιχνίδια τρόμου ήταν τότε σπάνια, περιορισμένα κυρίως στον χώρο των PC. Έτσι, όταν άρχισαν να διαρρέουν πληροφορίες για έναν τίτλο τρόμου, τράβηξε αμέσως την προσοχή των δημοσιογράφων. Φαινόταν ριζικά αντίθετο με τις επικρατούσες τάσεις. Τα παιχνίδια ήταν συνώνυμα της δύναμης, όμως το Resident Evil, όπως έδειξαν οι πρώτες demos, επικεντρωνόταν στην ευαλωτότητα.
Τριάντα χρόνια αργότερα, η σειρά εξακολουθεί να υπάρχει. Έχει πουλήσει πάνω από 180 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, με 11 βασικούς τίτλους, αμέτρητα spin-offs και remakes, καθώς και κινηματογραφικές, τηλεοπτικές και anime παραγωγές. Οι χαρακτήρες και τα τέρατα του έχουν γίνει εμβληματικά, ενώ οι συμβάσεις του έχουν ενσωματωθεί στην πρακτική σχεδιασμού παιχνιδιών. Τι του επέτρεψε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να ευδοκιμήσει σε μια τόσο ραγδαία μεταβαλλόμενη βιομηχανία; Γιατί ακόμα μας αφήνει να μας τρομάζει;
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το Resident Evil δεν προέκυψε από το κενό. Είχε μια πηγή έμπνευσης. Το 1989, η Capcom κυκλοφόρησε ένα παιχνίδι ρόλων με τίτλο Sweet Home, για το Famicom (την ιαπωνική έκδοση του Nintendo Entertainment System). Αφορούσε μια ομάδα κινηματογραφιστών που αναζητούσαν πολύτιμα αντικείμενα σε ένα στοιχειωμένο αρχοντικό. Το παιχνίδι σημείωσε μέτρια εγχώρια επιτυχία, αλλά δεν κυκλοφόρησε ποτέ διεθνώς. Ωστόσο, ένας υψηλόβαθμος παραγωγός της Capcom δεν μπορούσε να το ξεχάσει.
“Οφείλουμε την ύπαρξη του Resident Evil στον Tokuro Fujiwara,” δηλώνει ο Alex Aniel, συγγραφέας του βραβευμένου βιβλίου ιστορίας του Resident Evil, “Itchy, Tasty”. “Σκηνοθέτησε το Sweet Home, πιστεύοντας ότι ο τρόμος θα μπορούσε να γίνει ένα ξεχωριστό είδος παιχνιδιού, αλλά δεν ήταν ικανοποιημένος με την πρωτόγονη απεικόνισή του. Ήθελε να δώσει μια δεύτερη ευκαιρία στον τρόμο, μόλις η τεχνολογία το επέτρεπε – μια ευκαιρία που τελικά ήρθε με την κυκλοφορία του αρχικού PlayStation.”
Το 1993, ένας νεαρός παραγωγός, ο Shinji Mikami, ανέλαβε την επίβλεψη ενός project παιχνιδιού τρόμου εμπνευσμένου από το Sweet Home. Διατήρησε την ιδέα του στοιχειωμένου αρχοντικού, αλλά αντλήσε επιρροή από την τριλογία “Dead” του George A. Romero, καθώς και από το horror adventure του 1992, Alone in the Dark. Οραματίστηκε ένα αρχοντικό στοιχειωμένο όχι από φαντάσματα, αλλά από ζόμπι, μεταλλαγμένους και τέρατα. Οι ήρωες θα ήταν μια έμπειρη ομάδα swat που ερευνούσε εξαφανίσεις σε ένα αγροτικό αρχοντικό, ιδιοκτησία μιας αδίστακτης επιστημονικής οργάνωσης: της Umbrella Corp.
Η αρχική ιδέα ήταν να δημιουργηθεί το παιχνίδι εξ ολοκλήρου με 3D γραφικά σε πραγματικό χρόνο, αλλά έγινε σαφές ότι το hardware του PlayStation δεν μπορούσε να ανταποκριθεί σε αυτό το επίπεδο επεξεργασίας εικόνας. Ο Mikami και ο προγραμματιστής Yasuhiro Anpo αποφάσισαν να συμβιβαστούν, συνδυάζοντας 3D χαρακτήρες με προ-αποδοσμένα 2D φόντα, τα οποία προβάλλονταν από μια σειρά σταθερών γωνιών λήψης. Αυτό το περιορισμένο, εκφραστικό στυλ τόνιζε την έντονη κλειστοφοβία του περιβάλλοντος. Καθώς οι πρωταγωνιστές Jill Valentine και Chris Redfield εξερευνούν τους τρικλίζοντες διαδρόμους και τα ετοιμόρροπα δωμάτια, οι πληροφορίες αποσιωπούνται συνεχώς από τον παίκτη λόγω τυφλών γωνιών και σκοτεινών πορτών.
Αυτός ο συνδυασμός έντασης, παράλειψης και περιορισμού είναι ένας από τους θεμελιώδεις λόγους για τους οποίους το Resident Evil επιβίωσε ως franchise τρόμου. Ακόμα και μετά την αλλαγή της κάμερας σε οπτική πίσω από τον ώμο στο Resi 4 και στη συνέχεια σε πρώτο πρόσωπο στο Resident Evil 7, οι χαρακτήρες παραμένουν πάντα ευάλωτοι. Τα πυρομαχικά, τα σημεία αποθήκευσης και τα αντικείμενα υγείας διανέμονται με φειδώ, ενώ το απόθεμα είναι εξαιρετικά περιορισμένο. Με αυτόν τον τρόπο, το Resident Evil λειτουργεί περισσότερο σαν ένα κλασικό κείμενο τρόμου παρά σαν ένα παιχνίδι φαντασίας δύναμης. Οι χαρακτήρες είναι θύματα που προσπαθούν να πλοηγηθούν σε έναν κόσμο αδιανόητου κινδύνου με ό,τι εργαλεία μπορούν να βρουν. Και αυτό σημαίνει ότι όταν τελικά νικάμε τον Dr Salvador, τον Mr X ή την Queen Leech, η νίκη είναι βαθιά συναισθηματική.
Το Resident Evil έχει επίσης αναφερθεί δεξιοτεχνικά σε συμβάσεις τρόμου και έχει αποτίσει φόρο τιμής στις πηγές έμπνευσής του. Ο Romero είναι εκεί, φυσικά, αλλά και πολλές άλλες ταινίες. “Η μεγαλύτερη πηγή έμπνευσης του Kamiya προήλθε από το Alien και ειδικά τη συνέχεια του, Aliens,” λέει ο Aniel για τον Hideki Kamiya, τον διάσημο σχεδιαστή που σκηνοθέτησε τα Resident Evil 2 και Resident Evil Zero. “Για παράδειγμα, στο Resident Evil 2, άνθρωποι που έχουν μολυνθεί με τον G-ιό, αναπτύσσουν ένα παράσιτο που τελικά σκίζει τον ξενιστή του και αναδύεται, μεταμορφώνοντας σε θανατηφόρα πλάσματα.” Αλλού, τόσο το Resident Evil 4, που διαδραματίζεται σε ένα άρρωστο ισπανικό χωριό, όσο και το Resident Evil 7, που τοποθετείται στους δυσώδεις βάλτους της Λουιζιάνα, αναφέρονται εκτενώς στο “The Texas Chainsaw Massacre” με τις αιμομικτικές οικογένειες ψυχοπαθών, κανιβάλων δολοφόνων. Η αναγνώριση αυτών των αναφορών είναι μια αδιάκοπη χαρά.
Ωστόσο, το Resident Evil ελίσσεται επιδέξια ανάμεσα σε διάφορα είδη τρόμου, ποτέ δεν γίνεται παλιομοδίτικο, πάντα συμβαδίζοντας με τα πολιτισμικά ήθη. Υπάρχει γοτθικός τρόμος στα ετοιμόρροπα αρχοντικά του, τερατώδεις εχθροί και απελπισμένες νεαρές γυναίκες. Υπάρχει sci-fi τρόμος στους εφιαλτικούς βιολογικούς του πειραματισμούς. Υπάρχει folk horror στα σκοτεινά χωριά του παιχνιδιού και στα παράξενα θρησκευτικά λατρευτικά του. Με αυτόν τον τρόπο, περιέχει ολόκληρο το φάσμα των ανθρώπινων φόβων, από τέρατα που παραμονεύουν στο σκοτάδι μέχρι υστερία, σωματική φθορά, θάνατο και αθανασία. Όποιοι τρόμοι κι αν βλέπουμε στην κοινωνία, το Resident Evil μπορεί να τους αντικατοπτρίσει – ένα γεγονός που ήρθε στο προσκήνιο τον Μάρτιο του 2020. “Η πανδημία Covid μας υπενθύμισε πόσο πραγματικός είναι ο φόβος μας για τους ιούς,” λέει ο Bernard Perron, καθηγητής κινηματογράφου και βιντεοπαιχνιδιών στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και συγγραφέας του “The World of Scary Video Games”. “Με αυτή την έννοια, ο φόβος μιας διεφθαρμένης εταιρείας όπως η Umbrella, μαζί με τρελούς επιστήμονες που δεν έχουν απαραίτητα τα συμφέροντα της ανθρωπότητας κατά νου, συνεχίζει να έχει απήχηση. Αυτές οι ανησυχίες παραμένουν βαθιά ενσωματωμένες στις μετα-ανθρωπιστικές μας κοινωνίες.”
Όπως όλος ο σπουδαίος τρόμος, το Resident Evil μεταλλάσσεται και ανανεώνεται συνεχώς. Αλλά όπως το Scream και το Halloween, διαθέτει ισχυρούς, επανεμφανιζόμενους χαρακτήρες που κρατούν τους παίκτες αφοσιωμένους. Jill Valentine, Claire Redfield, Leon Kennedy – είναι συμπαθείς αλλά και ψύχραιμοι, εκτοξεύουν πνευματώδη αστεία σαν κινηματογραφικοί ήρωες. Ξέρουμε ότι θα μπουν σε ένα αρχοντικό, κάστρο ή εργαστήριο και τέρατα με συναρπαστική απειλή θα τους επιτεθούν. Ξέρουμε ότι πίσω από το χάος θα βρίσκονται χαρισματικοί ανταγωνιστές όπως ο Albert Wesker, ο Lord Osmund Saddler και η Lady Dimitrescu. (Παρεμπιπτόντως, είναι ενδιαφέρον πόσοι από τους κύριους αντιπάλους του παιχνιδιού υπήρξαν αριστοκράτες – το Resi αφορά και τον τρόμο που σχετίζεται με τις τάξεις.) Ξέρουμε ότι η Umbrella θα εμπλακεί με κάποιον τρόπο· η συνωμοσία πάντα φτάνει στην κορυφή.
Και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για την επιβίωσή του. Στο Resident Evil, οι φόβοι αποκαλύπτονται μόνο σταδιακά, σαν τα ξεδιπλωμένα φύλλα ενός αποκρουστικού σαρκοφάγου φυτού. Πάρτε την τελευταία ενσάρκωση, το Resident Evil Requiem: η αρχάρια πράκτορας του FBI, Grace Ashcroft, περνάει χρόνο εξερευνώντας πριν αντιμετωπίσει οποιονδήποτε πραγματικό κίνδυνο. Είσαι σύρεται προσεκτικά. “Η σειρά προσφέρει βαθιές και διασκεδαστικές εμπειρίες παιχνιδιού, αλλά με πολύ χαμηλό εμπόδιο εισόδου, ακόμη και για νέους παίκτες,” λέει ο Aniel. “Τα παιχνίδια Resident Evil είναι πιο προσιτά από ποτέ: καθώς είναι συχνά σε προσφορά, είναι οικονομικά προσιτά ακόμη και για πελάτες σε αναδυόμενες παγκόσμιες αγορές, διαθέσιμα σε όλες τις μεγάλες πλατφόρμες παιχνιδιών.”
Ο ρυθμός και η δομή παίζουν επίσης ρόλο εδώ. Το Resident Evil διακρίνει πάντα διακριτικά μεταξύ εξερεύνησης, επίλυσης γρίφων και τμημάτων μάχης, δίνοντάς μας στιγμές να αναπνεύσουμε και να χαλαρώσουμε. Οι τοποθεσίες είναι γεμάτες όμορφες λεπτομέρειες – πολυτελή έπιπλα, απόκοσμα ελαιογραφίες, περίτεχνοι κήποι – οπότε είναι ευχάριστο να εξερευνάς, να απορροφάς τα πάντα. Μετά από έντονες μάχες, μπορούμε να υποχωρήσουμε σε ασφαλείς χώρους, όπως τα Save Rooms. μπορούμε να επισκεφτούμε εμπόρους και να ξοδέψουμε τα χρήματά μας σε νέα όπλα. Στην εύθραυστη πρόσοψη της δύναμης, το Resident Evil είναι μια σειρά γεμάτη ψευδαισθήσεις. Παίζει συνεχώς παιχνίδια μαζί μας, υπονομεύοντας την αίσθηση του τι είναι πραγματικό ή φανταστικό.
Ξέρεις τι θα πάρεις, αλλά δεν ξέρεις. Γύρω από κάθε γωνία μπορεί να υπάρχει ένα σοκ ή μπορεί να μην υπάρχει τίποτα – η αβεβαιότητα είναι αυτό που σε ταλαιπωρεί. Μας επιτρέπει να γράψουμε τους δικούς μας φόβους και τις δικές μας ανησυχίες, ή να ανακαλύψουμε νέους που δεν είχαμε σκεφτεί ή αναγνωρίσει. Όπως όλη η σπουδαία λογοτεχνία τρόμου, το Resident Evil έχει επιβιώσει επειδή μας κοιτάζει στα μάτια και λέει, ξέρω τι σε τρομάζει. Έλα να δεις.
