Το 1952, ένα νεαρό ζευγάρι, ο Ελβετός φωτογράφος René Groebli και η σύζυγός του Rita Dürmüller, έκανε το μήνα του μέλιτος στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, ο Groebli αποτύπωσε με τον φακό του μια σειρά από αισθησιακές, οικείες και αινιγματικές φωτογραφίες, οι οποίες αρχικά προκάλεσαν σοκ, αλλά πλέον γοητεύουν τους θεατές. Το έργο αυτό, που εκτίθεται πλέον στη Ζυρίχη, αναδεικνύει τη βαθιά συναισθηματική σύνδεση του ζευγαριού, την οποία ο Groebli περιέγραφε ως «καλλιτεχνική προσέγγιση όχι μόνο για να ενισχύσει την απεικόνιση της πραγματικότητας, αλλά για να κάνει ορατή τη συναισθηματική εμπλοκή της γυναίκας μου και της δικής μου».

Στις φωτογραφίες του μήνα του μέλιτος, η κάμερα του Groebli παρακολουθεί τις κινήσεις της Dürmüller. Η γυμνή, αλλά όχι πάντοτε, παρουσία της, η ενασχόλησή της με καθημερινές δραστηριότητες, όπως το στέγνωμα των ρούχων που θυμίζει μπαλαρίνα, φανερώνουν μια ελεύθερη και φυσική διάδραση. Ο φακός εισχωρεί στον κοινό τους χώρο, αναδεικνύοντας λεπτομέρειες όπως το κρεβάτι που θυμίζει βιολοντσέλο και τα δαντελωτά κουρτινάκια.

Αν και σήμερα οι λήψεις μπορεί να φαντάζουν τρυφερές, η δημοσίευσή τους σε μορφή βιβλίου το 1954 θεωρήθηκε σκανδαλώδης. Γράμματα προς φωτογραφικά περιοδικά και δριμύτατα άρθρα σε εφημερίδες αντανακλούσαν την αρνητική αντίδραση της κοινής γνώμης. Μια από τις τελευταίες φωτογραφίες της σειράς, που απεικόνιζε το χέρι της Dürmüller με τη βέρα να κρατάει ένα τσιγάρο, δημιούργησε την εντύπωση μιας εξωσυζυγικής σχέσης, καθώς ο Groebli δεν είχε διευκρινίσει ότι ήταν παντρεμένος με το μοντέλο του.

Ο 98χρονος σήμερα René Groebli, μιλώντας από το σπίτι του στη Ζυρίχη, εκφράζει την ηρεμία του σχετικά με την αντίδραση του Τύπου. «Δεν με εξέπληξε πραγματικά η αντίδραση των μέσων ενημέρωσης», δηλώνει. «Εκείνη την εποχή, μόνο οι καλλιτέχνες και όσοι γνώριζαν από τέχνη ήταν συνηθισμένοι στη γύμνια. Η φωτογραφία δεν θεωρούνταν ευρέως τέχνη, και οι γυμνές φωτογραφίες συγχέονταν με την πορνογραφία, παρά με την ποιητική και τρυφερή ερωτική τέχνη. Ήταν αναμενόμενο, με προκαταλήψεις από την κοινή αντίληψη, το ποιητικό φωτογραφικό δοκίμιο να μην μπορεί εύκολα να κριθεί με καλλιτεχνικά κριτήρια.»

Ως απάντηση, ο Groebli έδωσε στην σειρά τον τίτλο «Οφθαλμός της Αγάπης» (The Eye of Love), αποσαφηνίζοντας το περιεχόμενό της: «Δεν αφορά υποβλητικό σεξ, ούτε παρουσιάζει τη γυναίκα μου ως ‘αντικείμενο πόθου’». Τονίζει ότι η Rita συμμετείχε ενεργά στη δημιουργία των εικόνων, με την ίδια να αισθάνεται άνετα και φυσική, συμβάλλοντας ως καλλιτέχνης στη σύνθεση των σκηνών. «Οι φωτογραφίες είναι αποτέλεσμα μιας αρμονικής συνεργασίας», συμπληρώνει.

Ο Groebli, γεννημένος το 1927 στη Ζυρίχη, αρχικά μαθήτευσε κοντά στον φωτογράφο Theo Vonow και σπούδασε στη Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών της Ζυρίχης, απορρίπτοντας όμως το άκαμπτο, γεωμετρικό στυλ του Hans Finsler για μια πιο ρευστή προσέγγιση. Οι σπουδές του στον κινηματογράφο και η θητεία του ως κινηματογραφιστής ντοκιμαντέρ επηρέασαν την καλλιτεχνική του πορεία.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Groebli δημοσίευσε το πρώτο του φωτογραφικό δοκίμιο, «Rail Magic», που παρουσίαζε την πορεία ενός ατμοκίνητου τρένου. Το έργο του, με εντυπωσιακή ταχύτητα και ιμπρεσιονιστική προσέγγιση, όπου ο ατμός απορροφά τα τοπία και οι οδηγοί σκύβουν στον άνεμο, αναδύει μια αίσθηση επείγοντος σε κάθε καρέ. Από τα πρώτα του βήματα, ο Groebli απέρριψε την ψυχρή ματιά του κινήματος της «νέας αντικειμενικότητας» που ήταν δημοφιλές στην Ελβετία.

Οι πρώτες του λήψεις με τρένα, καρουζέλ, χορευτές και ποδήλατα θύμιζαν το έργο του Jacques Henri Lartigue, ο οποίος είχε αποτυπώσει ένα παρόμοιο καταιγιστικό κύμα πιστονιών και τροχών κατά την Belle Époque. Ωστόσο, ενώ οι φωτογραφίες του Lartigue είναι πιο ζωηρές, του Groebli έχουν μια ποιητική χροιά. «Η ζωή μου ως φωτογράφος είναι αφιερωμένη στην κίνηση», δηλώνει. «Τις πρώτες μου φωτογραφίες με οπτικοποίηση της κίνησης τις τράβηξα το 1946, χωρίς καμία επιρροή από άλλες πηγές. Όσον αφορά τον Lartigue, είναι πιθανόν γύρω στο 1965 να ήρθα σε επαφή με τις φωτογραφίες του για πρώτη φορά. Δεν τον συνάντησα ποτέ προσωπικά.»

Ερωτώμενος αν υπήρχαν θέματα που ήταν υπερβολικά γρήγορα για τον φακό του, απαντά: «Φυσικά, υπήρχαν εξαιρετικά γρήγορα θέματα. Ωστόσο, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, επέλεγα σκόπιμα την κατάλληλη ταχύτητα κλείστρου που θα προκαλούσε εφέ θαμπώματος ή αλλοίωσης.»

Το 1951 παντρεύτηκε τη Dürmüller, απόφοιτη ζωγραφικής της Σχολής Εφαρμοσμένων Τεχνών της Ζυρίχης. Το επόμενο έτος, το ζευγάρι πήγε στον καθυστερημένο μήνα του μέλιτος στο Παρίσι. Ο Groebli περιγράφει τη σύζυγό του ως «όχι μόνο υπέροχη, αλλά σε όλες τις πτυχές μια γυναίκα που εμπνέει». Παρότι αρχικά επικρίθηκε ως σεξουαλικά προκλητική, η σειρά «Οφθαλμός της Αγάπης» βρήκε υποστηρικτές, όπως ο Αμερικανός φωτογράφος Edward Steichen, ο οποίος προσκάλεσε τον Groebli να συμμετάσχει στην εμβληματική έκθεση «The Family of Man» το 1955 στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Ο Groebli συνέχισε την καριέρα του στη φωτοδημοσιογραφία, τη διαφήμιση και το design, φωτογράφισε προσωπικότητες όπως ο Charlie Chaplin, ο Robert Frank και ο Walt Disney, και τη δεκαετία του 1960 πρωτοστάτησε σε νέες μορφές ψυχεδελικής, χρωματικά κορεσμένης φωτογραφίας, χρησιμοποιώντας φίλτρα και τεχνικές χρωματικής μεταφοράς. «Η απλή φυσιοκρατική έγχρωμη φωτογραφία δεν ικανοποιούσε για πολύ τις καλλιτεχνικές μου επιθυμίες», αναφέρει.

Μετά από επτά δεκαετίες, έχει δει το μέσο του να αλλάζει ριζικά. «Τα smartphones έχουν κάνει τη φωτογραφία ένα δημόσιο αγαθό. Ως αποτέλεσμα, ο κόσμος κατακλύζεται καθημερινά από αμέτρητες φωτογραφίες. Λίγες δεκαετίες πριν, οι φωτογράφοι ήταν είτε επαγγελματίες είτε μορφωμένοι ενθουσιώδεις», λέει. «Όσον αφορά το μέλλον: ενώ τα αναλογικά μέσα επεξεργασίας ήταν σχετικά περιορισμένα, [αυτά] επεκτάθηκαν μέσω της ψηφιακής φωτογραφίας. Και σίγουρα εκρήγνυνται με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Το κύριο ζήτημα είναι και θα είναι η διάκριση των φωτογραφιών από εικόνες που παράγονται από Τεχνητή Νοημοσύνη.»

Η έκθεση στην Bildhalle παρουσιάζει ένα έργο που διαμορφώνεται από τον πειραματισμό. Ωστόσο, τα πιο προσωπικά έργα του Groebli παραμένουν οι φωτογραφίες της Dürmüller, τραβηγμένες πριν από περισσότερα από 70 χρόνια σε ένα ξενοδοχείο του Montparnasse. Αυτές οι συνθέσεις, σταθερές στον χρόνο και τον τόπο, είναι ταυτόχρονα διαχρονικές και καθολικές. Η αυθεντικότητα, ίσως, είναι ο καθοριστικός παράγοντας της διαρκούς τους απήχησης. Ο θεατής πιστεύει στα συναισθήματα που εκδηλώνονται. Όπως εξηγεί ο Groebli: «Ακόμα βλέπω, όπως και στις πρώτες μέρες της σχέσης μας, την αγάπη της για εμένα και το καλλιτεχνικό μου έργο, και την αγάπη μου για εκείνη.»