Αν και ο όρος «οραματιστής» χρησιμοποιείται συχνά καταχρηστικά, ο Ισπανός ζωγράφος του 17ου αιώνα Francisco de Zurbarán τον δικαιώνει απόλυτα. Στο έργο του, τα υπερφυσικά στοιχεία αποδίδονται με φυσικότητα, ενώ τα αντικείμενα της καθημερινότητας προσλαμβάνουν μια μεταφυσική διάσταση. Η έκθεση, που αποτελεί μια ονειρική διαδρομή στο έργο του, καταρρίπτει τη λογική από την πρώτη στιγμή, παρουσιάζοντας οράματα με μια εγγύτητα που συγκλονίζει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο «Η εμφάνιση του Αγίου Πέτρου στον Άγιο Πέτρο Νολάσκο» (1629), δανεισμένο από το Prado, όπου η πίστη του καλλιτέχνη αποτυπώνεται με τέτοια ένταση, που το θαύμα γίνεται αισθητά πραγματικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Salvador Dalí θαύμαζε τον Zurbarán, θεωρώντας τον έναν πρωτόγονο υπερρεαλιστή, ικανό να αναδεικνύει τον χαρακτήρα ακόμη και σε μια τεράστια μάσκα που προοριζόταν για σκηνικό.
Γεννημένος το 1598, ο Zurbarán έζησε στη Σεβίλλη, μια πόλη που αποτελούσε χωνευτήρι πολιτισμών και θρησκευτικών συγκρούσεων, ενώ παράλληλα επωφελούνταν από τον πλούτο που έρρεε από την Αμερική. Παρά το θρησκευτικό κλίμα της εποχής, η καλλιτεχνική παραγωγή ήταν εξαιρετικά εξελιγμένη, με εκπροσώπους όπως ο Diego Velázquez. Η επιρροή αυτή είναι εμφανής στην αισθητική του Zurbarán, ο οποίος έδινε έμφαση στις υφές και τα υφάσματα, όπως αποδεικνύουν οι λεπτομέρειες στα ενδύματα των αγίων και τα λευκά υφάσματα στον Εσταυρωμένο, που μοιάζουν σχεδόν ζωντανά. Η ικανότητά του να συνδυάζει την επιστημονική ακρίβεια της εποχής του Galileo με τον μυστικισμό είναι εμφανής στις νεκρές φύσεις του. Εκεί, αντικείμενα όπως λεμόνια, πορτοκάλια ή ένα απλό κύπελλο με νερό και ένα τριαντάφυλλο, τοποθετημένα σε σκοτεινό φόντο, αποκαλύπτουν το θείο μυστήριο μέσα από την απλότητα της ύλης. Όπως και ο ποιητής John Donne, ο Zurbarán υπήρξε ένας μεταφυσικός καλλιτέχνης, μετατρέποντας το βλέμμα σε μέσο αποκάλυψης. Η κορυφαία στιγμή αυτής της αναζήτησης βρίσκεται στο έργο «Agnus Dei», όπου το δεμένο αρνί, σύμβολο του Χριστού αλλά και θύμα της ανθρώπινης βιαιότητας, προκαλεί ένα δέος που ξεπερνά το θρησκευτικό πλαίσιο, αγγίζοντας το νόημα της ύπαρξης. Η έκθεση του Zurbarán φιλοξενείται στην National Gallery στο Λονδίνο από τις 2 Μαΐου έως τις 23 Αυγούστου.
