Το “Noopiming”, το πρώτο βιβλίο της Καναδής συγγραφέως-μουσικού Leanne Betasamosake Simpson που εκδόθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο, σημαίνει «στο δάσος» στην γλώσσα των ανθρώπων Ojibwe. Ο τίτλος αυτού του εκπληκτικά πρωτότυπου έργου είναι μια ειρωνική αναφορά στο “Roughing It in the Bush; or, Forest Life in Canada”, ένα απομνημόνευμα του 1852 για «τον πολιτισμό των βαρβαρικών χωρών» της Susanna Moodie – της επώνυμης «λευκής κυρίας» της Simpson – μιας Βρετανίδας που εγκαταστάθηκε τη δεκαετία του 1830 στη βόρεια ακτή της λίμνης Οντάριο, όπου διέμεναν οι πρόγονοι της Simpson και η ίδια ζει τώρα.
Αυτός ο οδηγός των αποίκων του 19ου αιώνα ανακηρύχθηκε αργότερα ως η απαρχή της γυναικείας καναδικής γραφής. Η Margaret Atwood υιοθέτησε τη φωνή της γυναικός-πρωτοπόρου από το Suffolk στη συλλογή ποιημάτων της “The Journals of Susanna Moodie” το 1970. Παρόλο που η Simpson αναφέρει το βιβλίο της Moodie μόνο σε μια μετα-εισαγωγή, η δική της οπτική διαφέρει. Για τη Moodie, που ύμνησε «τα ορυχεία χαλκού, αργύρου και γραφίτη» στην εξορυκτική βρετανική αποικία, ο «κοκκινοδέρμης» ήταν ένας ευγενής άγριος, και ο «μισο-κουλτούρας» ένας «ψεύτης, κακός απατεώνας». Ωστόσο, αντί για μια απάντηση στην τοξική πρωτοτυπία, το “Noopiming” – που εκδόθηκε για πρώτη φορά στον Καναδά το 2020 και ήταν υποψήφιο για το Dublin Literary Award το 2022 – ξεκινά χτίζοντας έναν κόσμο με τους δικούς του όρους. Η «θεραπεία», λοιπόν – το αντίδοτο στην περιορισμένη οπτική της Moodie – είναι αυτό το βιβλίο.
Η ανάγνωση του “Noopiming” σημαίνει βύθιση σε μια αφηγηματική αισθητική που είναι ταυτόχρονα προκλητική και εγγενώς οικεία. Για κάποιον που δεν είναι Ojibwe, η ανάγνωσή του σημαίνει βύθιση όχι μόνο σε μια εναλλακτική κοσμοθεωρία, αλλά και σε μια αφηγηματική αισθητική που είναι ταυτόχρονα προκλητική και εγγενώς οικεία, όπου οι άνθρωποι, τα άλλα ζώα και τα φυτά συνυπάρχουν και επικοινωνούν σε ίσο επίπεδο. Το βιβλίο, χωρισμένο σε 10 μέρη και εναλλασσόμενο από πεζό σε ποίηση και αντίστροφα, διαδραματίζεται στην πόλη (Τορόντο), την περιοχή (reserve) και τους ανθεκτικούς άγριους χώρους ανάμεσά τους. Η αφηγήτρια, η Mashkawaji, η οποία είναι παγωμένη μέσα στον πάγο μιας λίμνης μετά από μια αδιευκρίνιστη τραγωδία, δέχεται την επίσκεψη επτά χαρακτήρων, τους οποίους αναγνωρίζει ως μέρη του εαυτού της.
Μεταξύ αυτών είναι ο Akiwenzii (η θέληση της αφηγήτριας), ένας ηλικιωμένος άνδρας που ψαρεύει από μια τρύπα στον πάγο και ζει σε μια καμπίνα κοντά στον σκουπιδότοπο της περιοχής· και η Mindimooyenh (η συνείδηση της αφηγήτριας), μια ηλικιωμένη γυναίκα που απολύθηκε από τη θέση της στο πανεπιστήμιο και ψάχνει στα τμήματα εκπτώσεων των σούπερ μάρκετ για «μεγάλες ευκαιρίες». Αποξενωμένοι και στερημένοι από την άγρια φύση, οι νεαροί ερωτευμένοι Asin («τα μάτια και τα αυτιά μου») και Lucy («το μυαλό μου») υποφέρουν από αϋπνία, η οποία μπορεί να ανακουφιστεί μόνο με ύπνο στο δάσος. Ο Asin, ο οποίος εργάζεται για έναν κοινοτικό ραδιοφωνικό σταθμό, παρακολουθεί μαθήματα ορνιθολογίας και βλέπει φωτιές στο YouTube, ενώ η Lucy μαθαίνει να κυνηγά, θρηνώντας ότι «κανείς στην περιοχή δεν θυμάται πώς να ταλαιπωρεί δέρματα με εγκέφαλους».
Ο Sabe («ο μυελός μου»), ένας αναρρώνων αλκοολικός «νηφάλιος για πάνω από ένα χρόνο», παρακολουθεί τελετές εξαγνισμού σε χώρους εφίδρωσης που διεξάγονται από τον Akiwenzii. Για τη Mindimooyenh, εύγλωττη ως ενήλικας μετά την απαγόρευση να μιλά σε οικοτροφεία, η τελετή είναι άσκηση παρά θρησκεία. Η επαναληπτική, στοχαστική της φύση επαναφέρει τους αφηρημένους νους στο παρόν, καθώς ο εγκέφαλος «αναδομεί συνεχώς δικτυωμένα μονοπάτια».
Η Simpson εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή της πορεία πριν από περισσότερα από 20 χρόνια για να επανενημερωθεί στην πατρογονική της γλώσσα και τους τρόπους σκέψης από τους Πρεσβύτερους. Ως μέρος της επανακεντρώσεως του κόσμου της – και της άρνησής της, όπως η Toni Morrison, να βολευτεί στο «λευκό βλέμμα» – κάποιες λέξεις στο μυθιστόρημα εμφανίζονται χωρίς πλάγια γραφή και αμετάφραστες (μια μετα-εισαγωγή κατευθύνει τους αναγνώστες στο διαδικτυακό “Ojibwe People’s Dictionary”). Κάποιοι χαρακτήρες έχουν τόσο ανθρώπινα όσο και μη ανθρώπινα χαρακτηριστικά, το μυθιστόρημα ανακαλώντας μια βαθιά αλληλεξάρτηση μεταξύ ανθρώπων και του φυσικού κόσμου. Η Ninaatig («οι πνεύμονές μου») είναι τόσο ένα δέντρο σφενδάμου από το οποίο παράγεται ο χυμός του σε τελετές παραγωγής ζάχαρης, όσο και ένα άτομο που σπρώχνει ένα καρότσι. Το «νευρικό σύστημα» Adik, του οποίου τα οπλές ταράνδου πονάνε από την άσφαλτο, αγοράζει μια συσκευή εγγραφής φωνής για να αποτυπώσει τη μελωδία των οπλών στον πάγο. Όλοι είναι ουδέτερα αυτοί/αυτούς, καθώς, όπως έχει σημειώσει αλλού η Simpson, ο πολιτισμός Nishnaabeg έχει περισσότερα από δύο φύλα και σεξουαλικούς προσανατολισμούς: «Έχω κανονικοποιήσει την queer νοοτροπία, γιατί έτσι την είχαν κάνει οι πρόγονοί μου».
Μαζί με τον συναρπαστικό σκοτεινό χιούμορ, συναντάμε σατιρικά χτυπήματα σε «λευκούς ανθρώπους σε κανό… που δεν πάνε πουθενά γρήγορα», ή «αστυνομικούς δέντρων» που διαχειρίζονται το φθίνον πάρκο «χρεώνοντας ένα λύτρο για να περπατήσεις στο μονοπάτι». Η μετάδοση της σοφίας, ή η διακοπή της, είναι ένα βασικό νήμα. Ο Akiwenzii αψηφά τους φύλακες για να χαράξει νέα γνώση στους «Βράχους της Διδασκαλίας» του Kinomagewapkong, σημειώνοντας ότι ένας ιερός τόπος πρέπει να ανανεώνεται, όχι να περιφράσσεται ως τουριστικό αξιοθέατο. Ο Akiwenzii φοβάται ότι «ίσως κάθε γενιά είναι απλώς μια πιο αραιωμένη εκδοχή της προηγούμενης». Ωστόσο, για τον Adik, ο ήχος της χαράδρας που «σκαλίζει βράχο» είναι η «γλώσσα του παρελθόντος που μιλάει στο παρόν… ο ήχος της ελπίδας».
Μετά τις κηδείες που λαμβάνουν χώρα στη λίμνη, ένα τμήμα λυρικής ποίησης, “Mashkawaji’s Theory of Ice”, δίνει τη θέση του σε μυθολογική φιλοσοφία αντλημένη από τη φύση. Η ανθρώπινη παρατήρηση του Asin για τα αποδημητικά πουλιά μετατοπίζεται στην οπτική των πτηνών. Οι χήνες σε σχηματισμό απολαμβάνουν τη «συνέργεια της κίνησης μέσα από κύματα αέρα σαν ένα σώμα πολύ μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του», η πτήση τους αντιπροσωπεύει επίσης το ανθρώπινο δυναμικό για κοινότητα. Αλλά είναι ο πεισματικά προσαρμοστικός ρακούν που συμβολίζει καλύτερα την αμφισβητούμενη επιβίωση του λαού Ojibwe: «Βεβαίως, τους είχαν απαλλοτριώσει, εκτοπίσει και ο βιότοπός τους είχε εκτοξευθεί… αλλά δεν το έπαιρναν. Με τίποτα. Μετακόμισαν πίσω. Δεσμεύτηκαν, έχτισαν καλύβες, μίλησαν τη γλώσσα τους, έκαναν τις τελετές τους και φρόντισαν ο ένας τον άλλον».
Τελικά, αυτή η θεραπευτική φροντίδα και η σύνδεση μεταξύ των χαρακτήρων, ανθρώπινων και μη ανθρώπινων, απέναντι στην οικολογική καταστροφή, προσφέρει μια βαθιά διόρθωση στην εδαφική κοσμοθεωρία της Moodie. Πολεμώντας ηρωικά ενάντια σε ένα ρεύμα απελπισίας, σφυρηλατούν αυτό που, στη συνείδηση των χηνών, είναι «ιπτάμενα περάσματα μέσα από τη θλίψη».
Το “Noopiming: The Cure for White Ladies” της Leanne Betasamosake Simpson εκδίδεται από την And Other Stories (£14.99). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, παραγγείλετε το αντίτυπό σας στο guardianbookshop.com. Ενδέχεται να ισχύουν χρεώσεις παράδοσης.
