“Σχεδόν όλοι είναι λίγο ερωτευμένοι με τις ΗΠΑ,” δηλώνει ο Edward Stourton στην εισαγωγή του βιβλίου του “Made in America”. Πράγματι, η χώρα αυτή, που γέννησε ιδανικά όπως η ισότητα, η ελευθερία και πολιτιστικά επιτεύγματα, συχνά παράγει αντιφατικά φαινόμενα: πολιτικό θέατρο, ρατσισμό και αυτοκρατορικές φιλοδοξίες. Γιατί, αναρωτιέται ο Stourton, οι ΗΠΑ επιδεικνύουν περιφρόνηση για την παγκόσμια τάξη που βοήθησαν να δημιουργηθεί, και γιατί επανεξελέγη ο Donald Trump;
Αυτές οι αντιφάσεις τροφοδοτούν γενιές αναλυτών, δημοσιογράφων και ιστορικών. Ο Alistair Cooke, για παράδειγμα, ερμήνευε τη χώρα μέσα από τη μικροζωή, ενώ ο Edward Stourton, βετεράνος του BBC, ακολουθεί αντίθετη προσέγγιση. Εξετάζει τον Trump και τον Trumpism μέσα από το πρίσμα της ιστορίας, υποστηρίζοντας ότι ο 47ος Πρόεδρος των ΗΠΑ δεν αποτελεί παρέκκλιση, αλλά μια συνέχιση, μια αντανάκλαση σκοτεινών και συχνά παραγνωρισμένων πτυχών του αμερικανικού παρελθόντος. “Ο Trump είναι τόσο αμερικανικός όσο η μηλόπιτα,” καταλήγει.
Ο Stourton, γνωστός από την εκπομπή “Sunday” του Radio 4, αναλύει έξι βασικές πτυχές του Trump και του Trumpism, αναζητώντας ιστορικά προηγούμενα ή παραλληλισμούς. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν τη θρησκεία, τον ιμπεριαλισμό, τη μετανάστευση, τους δασμούς, την πολιτική δίωξη και τον τρόπο άσκησης εξουσίας. Ξεκινώντας με την αμερικανική πίστη, ο Stourton αναρωτιέται πώς οι χριστιανοί εθνικιστές μπορούν να υποστηρίζουν έναν τόσο έκδηλα άπληστο, διεφθαρμένο και ανήθικο ηγέτη.
Η απάντηση βρίσκεται στην αποικιακή Αμερική και στον John Winthrop, ο οποίος το 1630 ίδρυσε μια θρησκευτική αποικία, περιγράφοντάς την ως “μια πόλη πάνω σε λόφο”. Ο Winthrop, που υπήρξε κυβερνήτης της αποικίας του Massachusetts Bay, επέβαλλε αυστηρές ποινές σε διαφωνούντες, θεωρώντας ότι το κράτος υπήρχε για να τηρεί τις θείες εντολές, ακόμα κι αν αυτό απαιτούσε βία. Οι σύγχρονοι χριστιανοί εθνικιστές υποστηρίζουν τον Trump για να επαναφέρουν την Αμερική σε ένα χριστιανικό κράτος, μια συμφωνία που φαίνεται λογική μέσα από το πρίσμα του πουριτανισμού, παρά μέσα από το πλαίσιο του συντάγματος.
Η ένταση μεταξύ μιας διαφωτισμένης Αμερικής και του ανηθικότερου alter ego της διατρέχει το βιβλίο. Ενώ οι Αμερικανοί πρόεδροι του 20ού αιώνα παρουσιάζονταν ως αντι-ιμπεριαλιστές, ο 19ος αιώνας σημαδεύτηκε από εκτεταμένη εδαφική επέκταση. Η Αγορά της Λουιζιάνας το 1803 διπλασίασε το μέγεθος της χώρας, αδιαφορώντας για τους ιθαγενείς Αμερικανούς. Ακολούθησαν κι άλλες κατακτήσεις, όπως η προσάρτηση εδαφών από το Μεξικό, και προσπάθειες προσάρτησης του Καναδά. “Το αποτέλεσμα προείχε πάντα,” γράφει ο Stourton, “τα μέσα είχαν λιγότερη σημασία.”
Ο Stourton εντοπίζει ιστορικά προηγούμενα για τις περισσότερες πράξεις του Trump, από τις μαζικές απελάσεις και τις επιθέσεις στα “fake news” μέχρι τους δασμούς του McKinley και τις απαγορεύσεις σε μουσουλμάνους μετανάστες, παραλληλίζοντας τους με τους νόμους του John Adams ή την περιφρόνηση του Andrew Jackson για το δικαστικό σώμα. Η σύνδεση με τις διώξεις της περιόδου McCarthy, ωστόσο, φαίνεται λιγότερο πειστική, καθώς η ατομική εκδίκηση του Trump διαφέρει από την απρόσωπη ευκαιριακή στόχευση του McCarthy.
Συνολικά, το “Made in America” είναι μια περιεκτική, διασκεδαστική και ενημερωτική πνευματική άσκηση. Ο Stourton υποστηρίζει πειστικά ότι ο Trump είναι ένα λογικό αποτέλεσμα της αμερικανικής ιστορίας, ένας σύγχρονος εκπρόσωπος της ανήθικης, ιμπεριαλιστικής τάσης στην πολιτική των ΗΠΑ. Όπως παρατηρείται, “δεν μπορείς να καταλάβεις τον Donald Trump χωρίς να καταλάβεις την Αμερική”. Η παρατήρηση αυτή, αν και αφορά ένα αμερικανικό φαινόμενο, φέρνει στο νου τη ρήση του Alistair Cooke, ότι “οι Βρετανοί ιδίως φρίττουν με την τελευταία αμερικανική χυδαιότητα, και μετά την αγκαλιάζουν με ενθουσιασμό δύο χρόνια αργότερα”.
Το “Made in America: the Dark History that Led to Donald Trump” του Edward Stourton κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Torva.
