Μια συγκινητική εμπειρία στο Ikea, όπου το “Γάμος του Φίγκαρο” του Μότσαρτ ζωντανεύει με απρόσμενο τρόπο, αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση στον κόσμο της όπερας: τη μεταφορά της από τα παραδοσιακά θέατρα σε μη συμβατικούς χώρους. Το “Secret Opera” της West Australian Opera, παρουσιάζοντας κλασικά και σπάνια έργα σε ασυνήθιστες τοποθεσίες, από εγκαταλελειμμένα κτίρια έως εμπορικά κέντρα, ακολουθεί ένα παγκόσμιο ρεύμα. Παρόμοιες πρωτοβουλίες, όπως το “The Trial” της Lost and Found Opera, που βασίζεται στο έργο του Κάφκα και παρουσιάστηκε σε ένα παλιό γραφείο πρακτορείου ταξιδιών, υπογραμμίζουν τη δημιουργική χρήση του αστικού τοπίου.
Αυτή η στροφή προς μη παραδοσιακούς χώρους δεν αποτελεί τυχαία επιλογή. Πολλές εταιρείες όπερας, όπως η Opera Australia, πειραματίζονται με σκηνικά σε λιμενικές εγκαταστάσεις, πρώην βιομηχανικές περιοχές, ακόμη και γήπεδα τένις. Μικρότεροι θίασοι, όπως η Underground Opera, αξιοποιούν σπηλιές, εγκαταλελειμμένα ορυχεία και υπόστεγα αεροπλάνων. Οι λόγοι ποικίλλουν: προσέγγιση κοινού σε απομακρυσμένες περιοχές, μείωση κόστους που σχετίζεται με περίτεχνα σκηνικά και προσέλκυση νέων θεατών που ενδεχομένως αποθαρρύνονται από την επισημότητα των κλασικών αιθουσών. Επιπλέον, η ίδια η επιλογή του χώρου μπορεί να ενισχύσει την ερμηνεία και τα θέματα του έργου.
Σύμφωνα με την Caitlin Vincent, ακαδημαϊκό και συγγραφέα του βιβλίου “Opera Wars”, αυτή η μετατόπιση αντανακλά μια υπαρξιακή κρίση για το παραδοσιακό μοντέλο της όπερας του 19ου αιώνα. “Είναι απλώς μη βιώσιμο,” αναφέρει, “είναι εξαιρετικά δαπανηρό” και αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από άλλες μορφές ψυχαγωγίας. Οι εταιρείες όπερας, σε αυτή τη συγκυρία, “πετούν σπαγγέτι στον τοίχο” για να βρουν νέα μοντέλα.
Ο Chris van Tuinan, καλλιτεχνικός διευθυντής της West Australian Opera και συνιδρυτής της Lost and Found, βλέπει το “Secret Opera” ως μέρος της προσπάθειας επέκτασης του ρεπερτορίου. Στην περίπτωση του “Γάμου του Φίγκαρο”, επιθυμούσε να παρουσιάσει ένα γνώριμο έργο με έναν απροσδόκητο τρόπο, πιστεύοντας ότι το Ikea θα αποτελούσε ιδανικό σκηνικό για μια όπερα που θίγει κοινωνικές τάξεις και ξεκινά με τον πρωταγωνιστή να μετρά ένα κρεβάτι, με τις τιμές να είναι εμφανείς.
Η διευθύντρια του Φεστιβάλ του Perth, Anna Reece, τονίζει ότι τέτοια έργα προσφέρουν “κάτι διαφορετικό”. Η Mel Cantwell, συν-διευθύντρια της Lost and Found, είχε το όραμα να παρουσιάσει την ιστορία του ατόμου που καταπιέζεται από το σύστημα σε ένα λιτό εταιρικό περιβάλλον, όπως η σειρά “Severance”. Ο χώρος που βρέθηκε στο Forrest Chase mall, με το εκτεθειμένο δάπεδο από μπετόν, τους αεραγωγούς και τον φωτισμό φθορίου, “οδήγησε το κοινό σε ένα [μοναδικό] ταξίδι”.
Η εμπειρία σε αυτούς τους νέους χώρους αποδεικνύεται βαθιά και συγκινητική. Η απουσία των παραδοσιακών σκηνικών και της ορχήστρας επιτρέπει στο κοινό να εστιάσει στην ουσία της μουσικής: τις υπέροχες φωνητικές γραμμές του Μότσαρτ και την ατόφια ομορφιά της ανθρώπινης φωνής. Αυτή η ανακάλυψη του ατόφιου καλλιτεχνικού μεγαλείου, ανεξάρτητα από τον χώρο, υπενθυμίζει γιατί η αγάπη για την όπερα, όπου κι αν παρουσιάζεται, παραμένει ζωντανή.
