Ο βραβευμένος με Όσκαρ Μεξικανός σκηνοθέτης, Alejandro González Iñárritu, γνωστός για τον καινοτόμο τρόπο αφήγησης, παρουσιάζει την εγκατάσταση Sueño Perro, ένα έργο που ξεπηδά από εκατοντάδες ώρες αδημοσίευτου υλικού από την πρώτη του ταινία, Amores Perros. Η έμπνευση για αυτή την ξεχωριστή προσέγγιση, όπου νήματα πλοκής ξεκινούν από ένα κεντρικό γεγονός για να ξεδιπλωθούν σε αποσπασματικές αφηγήσεις, πηγάζει από τον πατέρα του, ο οποίος υπήρξε ο ίδιος εξαιρετικός αφηγητής. “Ο πατέρας μου πάντα ξεκινούσε από το τέλος της ιστορίας, ρίχνοντάς σου ένα αγκίστρι, και μετά επέστρεφε στο μέσο. Ήταν υπέροχος αφηγητής, πάντα βρίσκοντας τρόπους να σε κρατάει σε αγωνία,” δήλωσε ο Iñárritu.
Η εγκατάσταση Sueño Perro, που εξελίσσεται μέσα από 1 εκατομμύριο πόδια αρχειακού φιλμ που τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του Amores Perros, ωθεί περαιτέρω τις αφηγηματικές του εξερευνήσεις, προσφέροντας στο κοινό κάτι που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως “φωτεινές γλυπτές” και “όνειρο” που γεννήθηκε από τα αποσπάσματα του ακατέργαστου υλικού της διάσημης ντεμπούτο ταινίας του. Η δημιουργία του Sueño Perro ήταν μια πολυετής, απαιτητική διαδικασία. “Είπα στον εαυτό μου: ‘Λοιπόν, ίσως μπορώ να σώσω πράγματα που δεν κατάφεραν να ενταχθούν, και ίσως αυτά να έχουν κάποιο νόημα’,” ανέφερε ο Iñárritu. “Αυτή ήταν μια επταετής διαδικασία, για να ανακαλύψω αν υπήρχε κάτι ή όχι. Η ταινία [Amores Perros] διαρκεί 2 ώρες και 34 λεπτά, που είναι περίπου 18.000 πόδια φιλμ. Το 1 εκατομμύριο πόδια είναι μια τρελή ποσότητα. Ήθελα να γυρίσω τα πάντα, μάλλον έτρεχα την κάμερα συνέχεια.”
Η έμπνευση για να επιστρέψει στο Amores Perros, 20 χρόνια μετά την κυκλοφορία του, ήρθε και από την επανέκδοση της ταινίας από την Criterion. Παρακολουθώντας την ψηφιακά αποκατεστημένη εκδοχή, συνειδητοποίησε ότι η ταινία του διατηρούσε την ισχύ της. “Το δάγκωμα αυτών των σκύλων ήταν ακόμα πολύ, πολύ άσχημο,” είπε. “Ήταν συναρπαστικό να βλέπω ότι η ταινία άντεχε τόσο καλά.” Πρόσθεσε επίσης ότι το αρχειακό υλικό είχε την τύχη να βρεθεί στα χέρια του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού (UNAM). “Εξεπλάγην πολύ,” δήλωσε ο Iñárritu, “γιατί σπάνια συμβαίνει αυτό. Το θαύμα ήταν ότι οι παραγωγοί – η Mónica Lozano, η Tita Lombardo και η Martha Sosa – αποφάσισαν να στείλουν ό,τι είχε απομείνει από την αίθουσα μοντάζ στο UNAM.”
Αυτά τα επτά χρόνια ανασκαφής στο υλικό του Amores Perros και η μετατροπή του σε εγκατάσταση, έδωσαν στον Iñárritu μια διαφορετική μορφή δημιουργικής ελευθερίας, ξεχωριστή από την κινηματογραφική του εργασία. Ενώ ακόμη και οι πρωτοποριακές ταινίες υπόκεινται στους περιορισμούς της αφήγησης, σε ένα εικαστικό έργο μπορούσε να αποσπάσει τα στοιχεία από την αφήγηση και να τα μετατρέψει σε καθαρές εικόνες και ήχους. “Όταν απελευθερώνεσαι από τις αφηγήσεις στις οποίες είμαστε τόσο εθισμένοι – οι ανατροπές πλοκής και όλα αυτά – όταν απελευθερώνεις τις εικόνες από αυτό, οι εικόνες πρέπει να λένε κάτι,” εξήγησε. “Όχι υπηρετώντας κάποια αφήγηση, αλλά απλώς όντας αυτό που βρήκα. Ο τρόπος που θυμόμαστε μια ταινία δεν είναι ποτέ πλήρης, πάντα θυμόμαστε φευγαλέες εικόνες, στιγμές. Έτσι λειτουργεί η μνήμη μας. Αυτή είναι μια αναπαράσταση του πώς λειτουργεί η μνήμη μας όταν θυμόμαστε μια ταινία – είναι θραύσματα φωτός και μνήμης που δεν συνδέονται, αλλά κατά κάποιον τρόπο έχουν νόημα, ελπίζουμε ότι θα σε κάνουν να αισθανθείς κάτι.”
Το Sueño Perro επικεντρώνεται στην απελευθέρωση από την κινηματογραφική πλοκή και στην αναζήτηση μιας διαφορετικής μορφής αλήθειας που μπορεί να αποτυπωθεί στο φιλμ. Ο Iñárritu εξήγησε την οφειλή του στους συγγραφείς της Λατινοαμερικανικής Έκρηξης – με πρωτοπόρους τους Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez, Mario Vargas Llosa και Julio Cortázar – που τόλμησαν να αφηγηθούν ιστορίες με εντελώς νέους τρόπους, δημιουργώντας αφηγήσεις που αμφισβητούσαν τη φύση των αληθειών μας. Εμπνευσμένος από αυτούς τους συγγραφείς, καθώς και από την ταινία Rashômon του Akira Kurosawa – όπου διαφορετικοί χαρακτήρες αφηγούνται τη δική τους εκδοχή ενός κεντρικού φόνου – ο Iñárritu βρήκε τη δική του κατανόηση του πώς ο κινηματογράφος μπορεί να δημιουργήσει τη δική του εκδοχή της πραγματικότητάς μας. “Το Rashômon με επηρέασε βαθιά, να γνωρίζω ότι ένα μόνο γεγονός παρατηρείται με τρεις διαφορετικούς τρόπους, και να λέγονται εντελώς διαφορετικές ιστορίες. Ένα από τα πράγματα που χάσαμε είναι ότι συγχέουμε την αλήθεια με την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα δεν νοιάζεται για την αλήθεια μας ή τις πεποιθήσεις μας. Η αλήθεια είναι πολύ προσωπική, αλλά η αλήθεια δεν είναι πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη, οπότε εκείνες οι ταινίες, από το Rashômon μέχρι το Amores Perros, σκοπεύουν να παρατηρήσουν ένα μόνο πράγμα και να καταλάβουν ότι η πραγματικότητα δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, οπότε έχουμε μόνο μια φέτα από αυτό το γεγονός. Και ο κόσμος στον οποίο ζούμε γίνεται πολύ περίπλοκος επειδή υποθέτουμε ότι η πραγματικότητα είναι αυτό που πιστεύουμε, αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια.”
Στην αναζήτηση τρόπων με τους οποίους οι κινούμενες εικόνες μπορούν να μας φέρουν σε επαφή με την πραγματικότητα που υπερβαίνει τις προσωπικές μας αλήθειες, ο Iñárritu επέστρεψε στα κινηματογραφικά βασικά, τα οποία αποτελούσαν θεμέλιο του μέσου για πάνω από 100 χρόνια, πριν από τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή. Σκόπιμα έκανε το Sueño Perro μια απτή εμπειρία που περιλαμβάνει πραγματικό φιλμ και πραγματικούς προβολείς. Το κοινό εισέρχεται σε έναν στενό χώρο γεμάτο καπνό και φως, καθώς και τους χαρακτηριστικούς ήχους της Πόλης του Μεξικού. Πιστεύει ότι για όσους δεν έζησαν στην εποχή που ήταν φυσιολογικό να βλέπουν φιλμ να προβάλλεται σε οθόνη με 24 καρέ ανά δευτερόλεπτο, οι κινηματογραφικοί προβολείς θα είναι μια αποκάλυψη. “Νομίζω ότι ένα από τα πολύ δυνατά πράγματα από αυτή την εμπειρία είναι ότι φτάνεις σε ένα σκοτεινό μέρος και αντιμετωπίζεις αυτούς τους τεράστιους προβολείς που είναι δεινόσαυροι, μαγικά φανάρια, που προβάλλουν φωτεινές δέσμες. Η φυσικότητα αυτού είναι μια δήλωση κατά της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Ξαφνικά, οι άνθρωποι αισθάνονται ζωντανοί σε αυτόν τον χώρο. Η εγκατάσταση είναι πολύ αισθητηριακή, και αυτό με ενδιέφερε, ότι οι νέοι θα καταλάβουν πώς αυτό το τρεμόπαιγμα και η φλόγα και ο ήχος είναι υπερ-αισθητηριακά και αισθησιακά – αυτό είναι μέρος του κινηματογράφου. Δεν είναι απλώς το tablet ή το κινητό που βλέπεις μόνος σου τη νύχτα στο δωμάτιό σου – αυτό είναι πολύ ακρωτηριαστικό για την ύπαρξή μας.”
Ο Iñárritu ελπίζει ότι αυτή η εμπειρία του Sueño Perro θα είναι ένα ξυπνητήρι σε μια εποχή όπου οι ταινίες προβάλλονται όλο και περισσότερο στο σπίτι σε μικροσκοπικές οθόνες, και όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη ενσωματώνεται όλο και περισσότερο στη διαδικασία της κινηματογραφικής δημιουργίας. Ως σκηνοθέτης που αγαπά την παλιομοδίτικη υλική υπόσταση του φιλμ, ο Iñárritu εξέφρασε ανησυχία για το τι μπορεί να προκαλέσει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην κινηματογραφική βιομηχανία. “Τώρα, με την Τεχνητή Νοημοσύνη, φτάνουμε σε ένα όριο, όπου νομίζω ότι οι αισθήσεις μας θα στερούνται τόσων πληροφοριών που θα επηρεαστεί η ικανότητά μας να μαθαίνουμε πραγματικά από αυτό που βλέπουμε και ακούμε με ολιστικό, υγιή τρόπο. Νομίζω ότι η κρίση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα είναι το γεγονός ότι θα αρχίσουμε να αμφιβάλλουμε για όλα όσα βλέπουμε στην οθόνη. Θα είναι τόσο τρομακτικό που θα μας αναγκάσει να επιστρέψουμε στα βασικά, να πιστέψουμε μόνο αυτό που έχουμε πραγματικά βιώσει με τα σώματά μας, ότι ήταν πραγματικά κάτι αληθινό… ίσως προσπαθώ να είμαι αισιόδοξος εδώ, αλλά είναι τόσο τρομακτικό που θα ήθελα να βρω κάτι που ίσως μπορεί να μας οδηγήσει σε κάτι καλό γι’ αυτό… αυτή είναι μια έκθεση κατά της Τεχνητής Νοημοσύνης.”
Ο Iñárritu εργάστηκε στο Sueño Perro παράλληλα με τη δημιουργική διαδικασία της επερχόμενης ταινίας του Digger, με πρωταγωνιστή τον Tom Cruise. Διαπίστωσε ότι ο χρόνος που αφιέρωσε στην ανασκαφή όλου του πλεονάζοντος υλικού του Amores Perros ήταν μια χαλαρωτική και χρήσιμη αντίστιξη στις πιέσεις της δημιουργίας μιας μεγάλης ταινίας του Hollywood. “Υπάρχει τόση πίεση στην εύρεση της ιστορίας, και αυτό νομίζω ότι ήταν απελευθερωτικό για τη δημιουργία των εγκαταστάσεων, ήταν σχεδόν σαν παιχνίδι,” είπε. “Ήταν πολύ απελευθερωτικό να μην έχω αυτή την οικονομική πίεση, και να κάνω αυτό παράλληλα. Ήταν ένας υπέροχος τρόπος να ξεφύγω λίγο από το [Digger]. Έκανα απλώς ένα ταξίδι στο χρόνο, 25 χρόνια πίσω, και διασκέδαζα λίγο.” Όσο για το Digger, ο Iñárritu δεν μπόρεσε παρά να νιώσει ένα είδος δέους εργαζόμενος με τον Cruise. Περιμένει ότι η ταινία θα είναι έντονη, αλλά με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο από ό,τι ήταν το Amores Perros. “Είναι ο Tom Cruise!” αναφώνησε. “Είναι ένας άλλος τύπος έντασης, είναι πολύ διασκεδαστικό. Ήταν μια συναρπαστική εμπειρία, μια πραγματικά σπουδαία εμπειρία.”
