Αν ρωτούσατε τον έφηβο εαυτό μου, μεγαλώνοντας σε ένα μικρό χωριό του Shropshire, τι ήθελα να κάνω με τη ζωή μου, θα μιλούσα για την τέχνη και τη μουσική πολύ πριν αναφέρω λεπίδες χειρουργικού νυστεριού και χειρουργικές αίθουσες. Ως 18χρονη, σκόπευα να πάω σε σχολή καλών τεχνών, μέχρι που η μητέρα μου με κάθισε και μου είπε, μάλλον ωμά, ότι το να είμαι καλλιτέχνης δεν θα μου απέφερε πολλά χρήματα. Καθώς μιλούσε, ένα χειρουργικό ντοκιμαντέρ έπαιζε στην οθόνη της ασπρόμαυρης τηλεόρασης στο σαλόνι μας. Της είπα, μισοαστεία, ότι αυτό θα έκανα αντ’ αυτού. Έτσι κατέληξα να επαναλάβω τις εξετάσεις μου και να αγωνιστώ για να μπω στην ιατρική σχολή, από όπου αποφοίτησα το 1975.
Μέχρι το 1986, ήμουν συμβουλευτική καρδιοθωρακική χειρουργός στο νοσοκομείο Papworth στο Cambridge, επιδιορθώνοντας καρδιές που κατέρρεαν σε έναν νεοσύστατο τομέα της ιατρικής. Από τότε έχω επιδιορθώσει περισσότερες από 3.000 μιτροειδείς βαλβίδες – περισσότερες από οποιονδήποτε χειρουργό στο Ηνωμένο Βασίλειο – αλλά το έργο που πραγματικά με αναμόρφωσε προήλθε όχι από κάποιο εγχειρίδιο, αλλά από μια συνάντηση με σχέδια αιώνων.
Ήταν το 1977 και εργαζόμουν στο νοσοκομείο Charing Cross στο Λονδίνο για την κλινική μου εκπαίδευση. Ένα πρωί, περπατούσα δίπλα από τη Royal Academy και είδα ότι φιλοξενούσε μια έκθεση ανατομικών σχεδίων του Λεονάρντο ντα Βίντσι, την πρώτη ουσιαστική παρουσίαση των έργων στη χώρα.
Μπήκα μέσα και έμεινα άναυδη: τα έργα εξέπεμπαν μια απρόσμενη ζεστασιά και ανθρωπιά. Είχα μελετήσει τον Λεονάρντο σε επίπεδο A-level, αλλά το να δω τα σχέδια από κοντά ήταν κάτι άλλο. Ο Λεονάρντο ενδιαφερόταν πάρα πολύ για επιστημονικά θέματα – διέταξε περίπου 30 ανθρώπινα πτώματα και πολλά περισσότερα ζώα, καταγράφοντας τα ευρήματά του σε εκατοντάδες λεπτομερή σχέδια και σημειώσεις. Με γοήτευε όχι μόνο η εκπληκτική ομορφιά της γραμμής, αλλά και η επιμονή στις σημειώσεις του ότι τα πάντα στη φύση είχαν σκοπό και μορφή.
Άρχισα να συνδέω τα έργα του με τα δικά μου – εκείνη την εποχή, η χειρουργική της μιτροειδούς βαλβίδας αφορούσε πολύ την επιβολή λύσεων στη βαλβίδα, αντί να προσπαθεί να αποκαταστήσει τη φυσική φυσιολογία του σώματος. Άρχισα να σκέφτομαι πώς λειτουργούσε η βαλβίδα στη φύση και άρχισα να αναρωτιέμαι αν θα μπορούσα να προσαρμόσω τη χειρουργική μου ανάλογα, ώστε να γίνει μια πιο φυσιολογική προσέγγιση.
Η επιδιόρθωση της μιτροειδούς βαλβίδας στην αρχική της μορφή λειτουργούσε, αλλά μπορούσε να επηρεάσει την φυσική κίνηση – ιδιαίτερα για νεότερους, πιο δραστήριους ασθενείς. Με έκανε να αμφισβητήσω πόσο διδακτική είχε γίνει η καρδιοχειρουργική: όταν τα στοιχήματα είναι τόσο υψηλά, οι χειρουργοί τείνουν να ακολουθούν προκαθορισμένες τεχνικές επειδή είναι ασφαλείς, δικαιολογημένες και απίθανο να προκαλέσουν κατηγορίες. Ο Λεονάρντο δεν μου είπε πώς να χειρουργήσω, αλλά άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμουν, ενθαρρύνοντάς με να συνεργαστώ με τον φυσικό σχεδιασμό της καρδιάς αντί να την επανασχηματίσω σε κάτι σχεδόν προσθετικό.
Πάντα πίστευα ότι η τέχνη και η επιστήμη μπορούν να τρέφονται η μία την άλλη. Στο Papworth, έχω προσκαλέσει αρκετούς καλλιτέχνες σε διαμονή να συνεργαστούν μαζί μου, και ενθαρρύνω τους φοιτητές να σκέφτονται με έναν ευρύ, σχεδόν καλλιτεχνικό τρόπο. Πιστεύω ότι και οι δύο τομείς θα σημειώσουν μεγαλύτερη πρόοδο μαθαίνοντας ο ένας από τον άλλο. Το 2013 έγραψα ένα βιβλίο για τα ευρήματά μου, με τίτλο “The Heart of Leonardo”. Περιέχει όλα τα σχέδια του Λεονάρντο για την καρδιά και τη φυσιολογία της, ερμηνευμένα υπό το φως της σύγχρονης γνώσης, συγκρίνοντας τις εικονογραφήσεις του με σύγχρονες εικόνες.
Ακόμα ζωγραφίζω και σχεδιάζω στον ελεύθερο χρόνο μου, και αυτόν τον μήνα ένα από τα δικά μου σχέδια εκτέθηκε στη Saatchi Gallery, συγκεντρώνοντας χρήματα για παιδικές καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις με τη φιλανθρωπική οργάνωση Chain of Hope. Συνεργάζομαι με τη φιλανθρωπική οργάνωση για περισσότερο από μια δεκαετία, παρέχοντας σωτήριες επεμβάσεις για παιδιά στην Αιθιοπία, όπου οι καρδιακές παθήσεις παραμένουν καταστροφικά συχνές. Ακούγεται παράξενο να πω ότι ένας καλλιτέχνης της Αναγέννησης αναμόρφωσε την χειρουργική μου πρακτική, αλλά ακριβώς αυτό συνέβη. Η εκπαίδευσή μου μου δίδαξε τις βασικές αρχές της ιατρικής, αλλά ήταν ο Λεονάρντο που μου δίδαξε ότι για να θεραπεύσεις μια καρδιά, πρέπει πρώτα να κατανοήσεις τη ζωή της εν κινήσει, και να την κοιτάξεις με καλλιτεχνικό και ανοιχτό μάτι.
