Η πρόσφατη άρνηση της συγγραφέως Helen DeWitt να δεχτεί το βραβείο Windham-Campbell, αξίας 175.000 δολαρίων, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και συζητήσεις στον λογοτεχνικό κόσμο. Η DeWitt, γνωστή για το καινοτόμο ντεμπούτο μυθιστόρημά της “The Last Samurai” πριν από 26 χρόνια, επικαλέστηκε την αδυναμία της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις προβολής του βραβείου, οι οποίες περιλάμβαναν εκτεταμένο χρόνο για κινηματογράφηση.
Η απόφαση της DeWitt έχει διχάσει την κοινότητα. Κάποιοι την επαινούν για την ηθική της στάση και την άρνησή της να συμμετάσχει στο παιχνίδι της αυτοπροβολής, ενώ άλλοι την επικρίνουν ως υπεροπτική και εγωκεντρική. Το βραβείο Windham-Campbell, που απονέμεται σε οκτώ συγγραφείς ετησίως για το σύνολο του έργου τους, αποσκοπεί στην παροχή οικονομικής ανεξαρτησίας και του απαραίτητου χώρου για ανεμπόδιστη δημιουργική εργασία.
Η διαμάχη αυτή επισκιάζει εν μέρει και τους υπόλοιπους οκτώ νικητές. Μεταξύ αυτών είναι η Gwendoline Riley, συγγραφέας λιτών, ειρωνικών βιβλίων που εξερευνούν τις οικογενειακές σχέσεις. Η Riley, παρά το αναγνωρισμένο ταλέντο της, έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν δυσκολίες με εκδότες.
Στην εποχή μας, η λογοτεχνική καριέρα είναι επισφαλής για τους περισσότερους. Εκτός από τους λίγους “bestsellers”, οι συγγραφείς αγωνίζονται για την επιβίωσή τους. Ένα βραβείο, μια τηλεοπτική εμφάνιση ή η ανάγνωση του βιβλίου σου από μια διασημότητα μπορούν να αλλάξουν την πορεία μιας καριέρας, αν και η μακροπρόθεσμη επιτυχία παραμένει αβέβαιη.
Η Helen DeWitt, όπως προκύπτει από τις αναρτήσεις της, έχει βιώσει μακροχρόνιες περιόδους οικονομικής δυσπραγίας, απουσίας από την αγορά, δυσκολιών έκδοσης, κατάθλιψης, εκτελεστικής δυσλειτουργίας και ευθυνών φροντίδας, καταστάσεις με τις οποίες πολλοί συγγραφείς ταυτίζονται. Η άρνηση των διοργανωτών να κάνουν προσαρμογές για την DeWitt, επικαλούμενοι την αδυναμία της να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις λόγω αναπηρίας ή χρόνιας ασθένειας, έχει χαρακτηριστεί ως “φτωχή και ντροπιαστικά ξεπερασμένη” αντίληψη από συγγραφείς όπως η Daisy Lafarge, η οποία τονίζει ότι ο καλλιτεχνικός κόσμος είναι πιο μπροστά στην παροχή πρόσβασης και υποστήριξης.
Ωστόσο, υπάρχει και η αντίθετη άποψη. Όπως ανέφερε ανώνυμη συγγραφέας, η άρνηση μιας ευκαιρίας λόγω προσωπικών συνθηκών είναι απολύτως αποδεκτή, όπως θα αρνιόταν κάποιος να τρέξει μαραθώνιο αν του προσφερόταν ένα μεγάλο ποσό. Η διαφορά, σύμφωνα με την ίδια, είναι το ποσό των χρημάτων που τράβηξε την προσοχή.
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει, πέρα από θέματα συμπερίληψης, το γεγονός ότι η συγγραφή δεν αποτελεί πλέον το κύριο επάγγελμα. Πολλοί συγγραφείς, ιδίως όσοι χαρακτηρίζονται από ιδιοφυΐα και νευροδιαφορετικότητα, χρειάζονται αδιατάρακτο χρόνο για τη δημιουργία και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στον επαγγελματικοποιημένο κόσμο της αυτοπροβολής. Η DeWitt αναφέρθηκε σε σπουδαίους συγγραφείς όπως οι Dickinson, Proust, Kafka, Beckett, Pessoa, Salinger, Harper Lee, Pynchon, DeLillo, Cormac McCarthy και Ferrante, για τους οποίους μια τέτοια διαδικασία θα ήταν αδιανόητη.
Είναι σημαντικό να φωτιστεί η βιομηχανία του βιβλίου. Πόσοι αναγνώστες γνωρίζουν ότι τα βραβεία δεν είναι πάντα αμιγώς αξιοκρατικά, ότι μπορεί να έχουν μυστικές διαδικασίες υποψηφιότητας και όρους προβολής;
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν και αχτίδες ελπίδας: η νίκη της Riley, η επανεμφάνιση των δωρεάν δημόσιων αναγνώσεων, και η υποψηφιότητα της Liadan Ní Chuinn για το βραβείο Sunday Times Young Writer of the Year.
Τέλος, η DeWitt ανακοίνωσε ότι ένα συντηρητικό πανεπιστημιακό think tank της προσέφερε επιχορήγηση 175.000 δολαρίων “χωρίς όρους”, μια εξέλιξη που πολλοί συνάδελφοι χαρακτήρισαν “ξεκαρδιστική”, υπονοώντας ίσως ότι η DeWitt δεν είναι τόσο αδέξια στην προβολή όσο φαίνεται.
