Η άνοδος του πολιτικού λόγου που χαρακτηρίζεται από την αίσθηση ασθένειας και την ανάγκη για “σωτηρία” κάνει την εμφάνισή της τόσο στη Βρετανία, με δηλώσεις όπως αυτές του πρώην βουλευτή Nadhim Zahawi, όσο και διεθνώς. Η φράση “η χώρα μας είναι άρρωστη” και η έκκληση για “λύτρωση” παραπέμπουν άμεσα στην καυστική σάτιρα του Bertolt Brecht “Η Αντιστασιακή Άνοδος του Arturo Ui” (1941), η οποία εστιάζει στην άνοδο του Χίτλερ.
Στις πρόβες της επικείμενης παραγωγής της Royal Shakespeare Company (RSC), οι ηθοποιοί εξερευνούν τα ανησυχητικά παράλληλα μεταξύ του έργου και των τρεχουσών γεγονότων. Ο Mark Gatiss, ο οποίος υποδύεται τον Arturo Ui, τονίζει την επανάληψη της ίδιας ρητορικής, έστω και 80 χρόνια μετά. “Η ίδια ανοησία λειτουργεί ξανά. Είναι τρομακτικό”, δηλώνει, επισημαίνοντας ότι η εξαφάνιση της γενιάς του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την επανεμφάνιση τέτοιων ιδεών.
Το έργο, που πρωτοπαίχτηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, αφηγείται την πορεία του Χίτλερ προς την εξουσία μέσω της παραβολής ενός γκάνγκστερ του Σικάγο που εξοντώνει όποιον μπαίνει στον δρόμο του. Ο Gatiss, γνωστός για τους ρόλους κακοποιών, απορρίπτει προτάσεις για τηλεοπτικές εκπομπές όπου θα έπαιζε παρόμοιους χαρακτήρες, καθώς αισθάνεται ότι έχει ταυτιστεί πλήρως με τέτοιους ρόλους. Ωστόσο, η πρόταση να συμμετάσχει στην παραγωγή του “Arturo Ui” τον ενθουσίασε, καθώς θυμάται την έντονη επίδραση που είχε πάνω του μια προηγούμενη παράσταση που είδε στην ηλικία των 15 ετών.
Ο Brecht, μετά την αποχώρησή του από τη Γερμανία όταν ο Χίτλερ έγινε καγκελάριος, παρουσίασε την “αντιστασιακή” άνοδο του Ναζί δικτάτορα ως αποτέλεσμα της διαφθοράς του καπιταλισμού ελεύθερης αγοράς. Κάποιες παραγωγές εστιάζουν σε συγκεκριμένους δικτάτορες, με τη φετινή παραγωγή της RSC να αφήνει την παραβολή του έργου να μιλήσει από μόνη της. Η ανατριχιαστική προφητικότητα του έργου ώθησε την RSC να επιταχύνει τις διαδικασίες για την παρουσίασή του μέσα σε ένα χρόνο, θεωρώντας το “μια προειδοποίηση από την ιστορία, που πλέον είναι η έμπνευσή μας”.
Η νέα αυτή παραγωγή, σε μετάφραση Stephen Sharkey, περιλαμβάνει μουσική από το alt-rock συγκρότημα Placebo, η οποία αποτυπώνει την ανατριχιαστική φύση της ιστορίας. Ο τραγουδιστής Brian Molko δηλώνει ότι η μουσική τους ταιριάζει απόλυτα με την τρέχουσα πολιτική κατάσταση, ενώ ο μπασίστας Stefan Olsdal τονίζει ότι, παρά τις ελπίδες μας, η ιστορία δείχνει ότι δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Η συμβολή του συγκροτήματος, το οποίο ετοιμάζεται για την 30ή επέτειο της καριέρας του, έρχεται ως συνέχεια της συνεργασίας της RSC με τους Radiohead για το “Hamlet Hail to the Thief”.
Η μουσική τους επένδυση βασίζεται στην ωμότητα του σεναρίου, με συνθέσεις που αποδίδουν διαφορετικά είδη βίας, ακόμη και σε λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα. Ο Gatiss περιγράφει ένα από τα κομμάτια ως “τυχαίο φόνο”, ενώ η ζωντανή εκτέλεση της μουσικής σκοπεύει να κάνει την ιστορία πιο άμεση για το κοινό.
Το έργο, γραμμένο βιαστικά, έχει την αίσθηση της επείγουσας ανάγκης, σαν μια “μεγάλη σκηνή” με “καρναβαλική ατμόσφαιρα”, μια “κωμική εφιαλτική πραγματικότητα”. Η χρήση της αλληγορίας του Arturo Ui, ο οποίος ελέγχει την αγορά των κουνουπιδιών και εκβιάζει τους εμπόρους, παραλληλίζεται με τις τακτικές εκβιασμού των Ναζί.
Αν και τα έργα του Brecht συχνά θεωρούνται αυστηρά, η παραγωγή του Seán Linnen αποφεύγει την ακαμψία. Οι δημιουργοί είχαν “μηδενικούς κανόνες”, κάτι που ενθάρρυνε την ελευθερία στην καλλιτεχνική διαδικασία. Παρά τις αμφισβητήσεις για την πατρότητα των έργων του Brecht, η ομάδα αντιμετωπίζει το έργο με φρεσκάδα, αποφεύγοντας να το αντιμετωπίζει ως “ιερό κείμενο”.
Η παράσταση παρουσιάζει τον Arturo Ui να μαθαίνει πώς να στέκεται, να κινείται και να μιλά με τρόπο που επιβάλλει υπακοή, χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από τον Ιούλιο Καίσαρα. Αυτή η προσέγγιση, όπως λέει ο Gatiss, είναι πανομοιότυπη με τη συμπεριφορά του Χίτλερ, ο οποίος συμβουλευόταν ηθοποιούς για τη φωνή, τη στάση και τη ρητορική του.
Παρόλο που η τοπική αυτοδιοίκηση στην περιοχή όπου εδρεύει η RSC διοικείται από το Reform UK, ο Gatiss ελπίζει ότι το έργο δεν απευθύνεται μόνο σε “πιστούς”. Η παράσταση, με τον επίλογό της που καλεί το κοινό να δράσει ενάντια στην άνοδο του φασισμού, εμπνέει αίσθημα ανημποριάς αλλά και την ανάγκη για αντίσταση.
