Ο κόσμος δεν έχει μετατραπεί σε μια απλή διπολική τάξη ΗΠΑ-Κίνας, αλλά έχει γίνει “δύο υπερδυνάμεις και πολλές ισχυρές χώρες”, σύμφωνα με την προειδοποίηση του Wang Jisi, ενός έμπειρου ακαδημαϊκού του Πανεπιστημίου του Πεκίνου. Ο ίδιος επισημαίνει μια σχέση που μαστίζεται από διαρθρωτικές συγκρούσεις, βαθιές παρεξηγήσεις και αυξανόμενους κινδύνους σύγκρουσης.
Σε μια ευρεία διαδικτυακή συζήτηση την Παρασκευή στο Κέντρο για τη Σύγχρονη Κίνα και τον Κόσμο (CCCW) του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, ο Wang εξέφρασε ανησυχίες για την εσωστρέφεια της Αμερικής υπό την προεδρία του Donald Trump, την επιδίωξη της Ουάσινγκτον για περιορισμό τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε γεωοικονομικό επίπεδο, καθώς και τις αυξανόμενες εντάσεις στο στενό της Ταϊβάν.
Απέρριψε την ιδέα ότι η Ουάσινγκτον είχε “στάση, όχι στρατηγική” απέναντι στο Πεκίνο, περιγράφοντας τη νεοδημοσιευμένη Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ (NSS) ως “συμβολικά σημαντική” αλλά γεμάτη αντιφάσεις. “Πιστεύω ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στάση απέναντι στην Κίνα, αλλά έχουν και στρατηγικές προς την Κίνα,” δήλωσε ο Wang στον διευθυντή του CCCW, Cheng Li. “Όμως είναι δύσκολο να ορίσουμε τη στρατηγική, ειδικά την τρέχουσα στρατηγική της κυβέρνησης Trump.”
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της NSS, σύμφωνα με τον Wang, είναι η δήλωση για το δυτικό ημισφαίριο ως κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα της Ουάσινγκτον – πάνω από την Ασία, την Ευρώπη ή τη Μέση Ανατολή – μια ασυνήθιστη στροφή που αντανακλά μια χώρα που καταναλώνεται όλο και περισσότερο από εσωτερικές προκλήσεις. “Οι Ηνωμένες Πολιτείες κοιτάζουν προς τα μέσα, πολύ περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν… περιορίζοντας την παράνομη μετανάστευση, περιορίζοντας το εμπόριο ναρκωτικών, ειδικά τη φεντανύλη… Από εδώ προέρχονται το Maga και οι υποστηρικτές του,” είπε ο Wang, αναφερόμενος στο σύνθημα του Trump “Make America Great Again”.
Ο Wang δήλωσε ότι παρά την σχετικά ήπια ρητορική του προς την Κίνα, η NSS είχε διευρύνει το πεδίο της εθνικής ασφάλειας πέρα από τις στρατιωτικές απειλές, συμπεριλαμβάνοντας οικονομικές, τεχνολογικές και εγχώριες ευπάθειες. “Ρητορικά, το έγγραφο είναι λιγότερο εχθρικό προς την Κίνα, αλλά στην ουσία, πιστεύω ότι η πολιτική των ΗΠΑ προς την Κίνα εξακολουθεί να είναι ένας περιορισμός… όχι μόνο από γεωπολιτική σκοπιά, αλλά και από γεωοικονομική σκοπιά,” είπε.
Η Ταϊβάν αναφέρθηκε οκτώ φορές, σημείωσε, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική και τεχνολογική σημασία του αυτοδιοικούμενου νησιού ως παραγωγού τσιπ για τις ΗΠΑ. “Η Ουάσινγκτον δεν έχει αλλάξει την πολιτική της προς την Ταϊβάν, όπως κάποιοι ήλπιζαν ότι θα μετριάσει τη στάση της επειδή χρειάζεται την Κίνα οικονομικά. Δεν συμφωνώ με αυτό,” δήλωσε ο Wang.
Υποστήριξε ότι η προσέγγιση του Trump προς το Πεκίνο, και ειδικά προς την Ταϊβάν, ήταν “ακόμα πιο συνεπής με τις κυβερνήσεις [Joe] Biden και [Barack] Obama και την πρώτη του θητεία” από ό,τι πολλοί παρατηρητές υποθέτουν.
Ο Wang απέρριψε επίσης την ιδέα ότι ο κόσμος έχει επιστρέψει σε μια διπολική δομή τύπου Ψυχρού Πολέμου. “Ορίζω την τρέχουσα δομή της παγκόσμιας πολιτικής ως δύο υπερδυνάμεις και πολλές ισχυρές χώρες.” Ενώ η Ουάσινγκτον και το Πεκίνο είναι τα δύο “πιο ισχυρά” κράτη, ο κόσμος στερείται των αντίπαλων συμμαχιών που χαρακτήριζαν τη σοβιετο-αμερικανική αντιπαλότητα στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, σύμφωνα με τον Wang. Οι συμμαχίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ παρέμειναν άθικτες αλλά αποδυναμωμένες, ενώ η Κίνα “δεν έχει πολλούς συμμάχους”. “Είμαστε μια μη ευθυγραμμισμένη χώρα. Άρα, αυτό δεν είναι διπολικό.”
Οι περισσότερες χώρες σήμερα είναι “πολυευθυγραμμισμένες”, επιδιώκοντας να διατηρήσουν δεσμούς τόσο με την Ουάσινγκτον όσο και με το Πεκίνο, σύμφωνα με τον Wang. “Οι ευρωπαϊκές χώρες είναι σύμμαχοι με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά θέλουν επίσης να ενισχύσουν τις σχέσεις τους με την Κίνα και την Ινδία και άλλες χώρες,” είπε. “Αυτή είναι μια δομή που είναι πολύ διαφορετική από το παρελθόν.”
Για τον Wang, η πιο σημαντική παγκόσμια διαίρεση παραμένει μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών και των αναπτυσσόμενων χωρών, ή του Παγκόσμιου Βορρά και του Παγκόσμιου Νότου.
Απέρριψε την επίκληση του Trump για μια “G2” ή “Ομάδα των Δύο” ΗΠΑ-Κίνας, υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε δυνητικά να περιθωριοποιήσει τον Παγκόσμιο Νότο, ακόμα κι αν κάποιοι Κινέζοι θα χαιρετούσαν την έμμεση αναγνώριση της Κίνας ως “νούμερο δύο” δύναμη από την Ουάσινγκτον. Σημειώνοντας ότι το Πεκίνο δεν είχε ακόμη απαντήσει επίσημα στη χρήση της φράσης από τον Trump για να περιγράψει τη συνάντησή του με τον Κινέζο Πρόεδρο Xi Jinping στις 31 Οκτωβρίου, ο Wang είπε: “Οι περισσότεροι Κινέζοι δεν τους αρέσει η λέξη G2… επειδή το G2 δεν ελκύει καμία άλλη χώρα. Ούτε μία άλλη χώρα που μπορώ να σκεφτώ δεν θα συμφωνούσε με αυτή την έννοια.” “Είναι απλώς η διατύπωση του Trump και δεν θα γίνει αποδεκτή από την Κίνα.”
Ενώ συμφώνησε ότι οι αμοιβαίες παρεξηγήσεις αποτελούν βασικό παράγοντα που οδηγεί στις διμερείς εντάσεις, ο Wang έκανε μια διάκριση μεταξύ διαφωνιών σχετικά με γεγονότα, όπως ο ρυθμός ανάπτυξης της Κίνας, οι οποίες θα μπορούσαν τελικά να συμφιλιωθούν, και διαφωνιών σχετικά με προθέσεις, οι οποίες είναι πολύ πιο δύσκολο να γεφυρωθούν. “Αυτό που εσείς βλέπετε ως παρεξηγήσεις μπορεί να θεωρηθεί από άλλους ως σωστές αντιλήψεις,” είπε, χαρακτηρίζοντας την αντίληψη ως “θεωρητικό και εννοιολογικό παζλ”.
Το Πεκίνο περιγράφει τους στόχους του ως “ειρηνική συνύπαρξη”, “μια κοινότητα κοινού μέλλοντος για την ανθρωπότητα” και “συνεργασία win-win”, αλλά ο Wang σημείωσε ότι πολλοί Αμερικανοί παραμένουν πεπεισμένοι. Επισήμανε επιδραστικά αμερικανικά βιβλία όπως το “The Hundred-Year Marathon” του Michael Pillsbury και το “The Long Game” του Rush Doshi, τα οποία υποστηρίζουν ότι η Κίνα επιδιώκει να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια τάξη υπονομεύοντας την αμερικανική επιρροή και εκτοπίζοντας την αμερικανική δύναμη. “Θα παραθέσουν τα στοιχεία τους, εμείς έχουμε τα δικά μας στοιχεία. Η επιχειρηματολογία με αυτόν τον τρόπο μπορεί να μην είναι πολύ χρήσιμη,” προειδοποίησε.
Συγκρίνοντας τις σημερινές ΗΠΑ με ό,τι συνάντησε για πρώτη φορά το 1984, ο Wang περιέγραψε “μια νέα, αγνώριστη Αμερική” – που χαρακτηρίζεται από κομματική πόλωση, ανισότητα, πληθωρισμό, εθνοτικές εντάσεις, βία, εξτρεμισμό και πολιτισμικούς πολέμους. “Αυτή η Αμερική… είναι ένα μικρόκοσμος του κόσμου,” είπε, με προκλήσεις όπως η ανισότητα, η πολιτική ταυτότητας και η άνοδος των δεξιών πολιτικών να εξαπλώνονται από τη Λατινική Αμερική στην Ευρώπη και την Ιαπωνία.
Ενώ πολλοί στην Κίνα χαιρετούν μια ασθενέστερη Αμερική, ο Wang είπε ότι προσωπικά ήλπιζε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να “επιστρέψουν” και να αποκαταστήσουν “πολιτική, οικονομική και κοινωνική ισορροπία”, απορρίπτοντας αφηγήσεις που βλέπουν την αμερικανική αδυναμία ως κέρδος για την Κίνα. “Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τις ΗΠΑ, τις αγαπάμε απαραιτήτως περισσότερο; Δεν ξέρω,” έγραψε ο Wang Jisi, του Πανεπιστημίου του Πεκίνου.
Ερωτηθείς αν ο Xi σκοπεύει να επιλύσει το θέμα της Ταϊβάν κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Wang επιβεβαίωσε τη δέσμευση του Πεκίνου για ειρηνική ενοποίηση και “μία χώρα, δύο συστήματα”, αναγνωρίζοντας παράλληλα την αυξανόμενη υπέρ-ανεξαρτησιακή διάθεση και τις μεταβαλλόμενες ταυτότητες στο νησί. “Πρέπει να είμαστε πολύ στρατηγικά υπομονετικοί… Τα δύο μέρη της Κίνας μπορούν τελικά να μιλήσουν μεταξύ τους και να ενσωματωθούν σταδιακά. Και αυτή είναι η ελπίδα μου,” είπε, ενώ σημείωνε εθνικιστικές εκκλήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για στρατιωτική ανάληψη.
Ωστόσο, όταν πιέστηκε σχετικά με την πιθανότητα στρατιωτικής σύγκρουσης ΗΠΑ-Κίνας εντός της επόμενης δεκαετίας, ο Wang εκτίμησε τις πιθανότητες στο 30%.
Εντούτοις, αμφισβήτησε την παραδοχή ότι η περισσότερη επαφή παράγει αυτόματα εμπιστοσύνη. “Οδηγούν περισσότερες κατανοήσεις της άλλης χώρας σε περισσότερο σεβασμό και λιγότερο ανταγωνισμό;” είπε. “Η απάντησή μου είναι: όχι απαραίτητα.”
Ο Wang, ο οποίος θεωρείται ευρέως κορυφαίος ειδικός στις ΗΠΑ, έχει υπηρετήσει εδώ και πολύ καιρό ως βασικός συνομιλητής στην ημι-επίσημη διπλωματία παρασκηνίου του Πεκίνου, αξιοποιώντας τη βαθιά πρόσβασή του τόσο σε κύκλους λήψης αποφάσεων στην Κίνα όσο και σε αμερικανικές στρατηγικές κοινότητες. Επισημαίνοντας τους Doshi και Pillsbury, υποστήριξε ότι η μεγαλύτερη οικειότητα μπορεί να μην παράγει μεγαλύτερο σεβασμό, σε αντίθεση με την εποχή Mao-Nixon, όταν η περιορισμένη γνώση συνυπήρχε με έναν βαθμό στρατηγικής εμπιστοσύνης.
Πρόσθεσε ότι οι νεότεροι Κινέζοι που σπουδάζουν στην Αμερική σήμερα συχνά βλέπουν τους Αμερικανούς όχι ως μέντορες, αλλά ως ομότιμους ή ακόμα και αντιπάλους. “Υπάρχουν περισσότεροι γεράκια και στις δύο πλευρές. Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τις ΗΠΑ, τις αγαπάμε απαραιτήτως περισσότερο; Δεν ξέρω,” είπε.
Παρόλα αυτά, είπε, “Θα πρέπει να υπάρχουν περισσότερες αλληλεπιδράσεις… διάλογοι, ποιοτικές ανταλλαγές. Όλα αυτά είναι σωστά.”
Παρά τη γενικά απαισιόδοξη οπτική του, ο Wang εκτίμησε ότι υπήρχε 80% πιθανότητα ο Xi να επισκεφθεί τις ΗΠΑ το 2026, εάν ο Trump ταξίδευε στην Κίνα όπως είχε προγραμματιστεί τον Απρίλιο. Πρόσθεσε ότι ο Xi θα ταξίδευε πιθανότατα προς το τέλος του επόμενου έτους κατά τη σύνοδο κορυφής της G20 στις ΗΠΑ.
