Πριν από τον θάνατό του, ο Henry Kissinger είχε εκφράσει μια από τις τελευταίες και πιο ανησυχητικές του προβλέψεις: ότι η Ιαπωνία θα κατέληγε να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Σε συνέντευξή του το 2023 στο The Economist, ο Kissinger προειδοποίησε ότι η Ιαπωνία “οδεύει προς το να γίνει πυρηνική δύναμη μέσα σε πέντε χρόνια”.
Κινέζοι πυρηνικοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι η Ιαπωνία διαθέτει την πολιτική βούληση, αλλά και την τεχνική ικανότητα, να αναπτύξει πυρηνικά όπλα σε λιγότερο από τρία χρόνια. Αυτές οι εκτιμήσεις απηχούν την προειδοποίηση του Kissinger, ο οποίος θεωρούσε ότι η Ιαπωνία τρέφει φιλοδοξίες να αναβιώσει την προπολεμική στρατιωτική της ισχύ, όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν.
Πρόσφατα, η Ιαπωνία άρχισε να αγγίζει τα όρια των τριών μη πυρηνικών αρχών της. Η Πρωθυπουργός Sanae Takaichi έθεσε το θέμα, με στόχο τη δημιουργία νομικού ανοίγματος. Πέρυσι, ένας ανώτερος αξιωματούχος από το γραφείο του Ιάπωνα πρωθυπουργού, αρμόδιος για την παροχή συμβουλών στην Takaichi σε θέματα ασφάλειας, δήλωσε στην Asahi Shimbun ότι, δεδομένου του ολοένα και πιο σοβαρού περιβάλλοντος ασφαλείας γύρω από την Ιαπωνία, πίστευε πως “η Ιαπωνία πρέπει να διαθέτει πυρηνικά όπλα”.
Ωστόσο, ο Γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου της Ιαπωνίας, Minoru Kihara, επανέλαβε στις 18 Δεκεμβρίου τη δέσμευση της χώρας, η οποία χρονολογείται δεκαετίες, να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, δηλώνοντας ότι η πυρηνική πολιτική της χώρας δεν έχει αλλάξει.
Παρά τις επίσημες δηλώσεις, οι περισσότεροι πυρηνικοί εμπειρογνώμονες αναφέρουν ότι η Ιαπωνία βρίσκεται σε κατάσταση “πυρηνικής λανθάνουσας κατάστασης”. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα επί του παρόντος, θα μπορούσε να περάσει το κατώφλι πολύ σύντομα για να τα παράγει.
“Οι αρχές λειτουργίας των πυρηνικών όπλων μπορούν να κατανοηθούν ακόμη και από μαθητές λυκείου. Χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, η Ινδία και το Πακιστάν κατάφεραν να τα αναπτύξουν,” ανέφερε ένας πυρηνικός επιστήμονας από τη δυτική Κίνα. “Τεχνικά, η Ιαπωνία διαθέτει επαρκή βιομηχανική ικανότητα για να κατασκευάσει ακόμη πιο προηγμένα πυρηνικά όπλα από αυτές τις χώρες σε σύντομο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, η Ιαπωνία έχει αποθηκεύσει αρκετό πυρηνικό καύσιμο υπό το πρόσχημα της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας.”
Υπάρχουν εικασίες ότι η Ιαπωνία διαθέτει ήδη δύο πυρηνικές βόμβες, σύμφωνα με τον ίδιο ειδικό, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί λόγω της ευαισθησίας του θέματος. “Αν τολμήσουν να επιδιώξουν πυρηνικά όπλα, ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να αυξηθεί σε τρία ή τέσσερα. Και σήμερα, η ισχύς ενός μόνο τακτικού πυρηνικού όπλου είναι 10 φορές μεγαλύτερη από αυτή των δύο βομβών που υπέστησαν στο παρελθόν,” είπε. “Ωστόσο, το τίμημα που θα πλήρωνε η Ιαπωνία για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό της Βόρειας Κορέας, της Ινδίας ή του Πακιστάν, επειδή η Ιαπωνία είναι μια ηττημένη χώρα.”
Ένας πυρηνικός εμπειρογνώμονας με έδρα το Πεκίνο σημείωσε τη βασική διαφορά μεταξύ πυρηνικών όπλων και πυρηνικής ενέργειας: ενώ η ενέργεια βασίζεται σε ελεγχόμενη αντίδραση, τα όπλα είναι ανεξέλεγκτα. “Η Ιαπωνία έχει επαρκή πυρηνικά υλικά, όπως πλουτώνιο, για να κατασκευάσει ένα όπλο, και πιθανότατα την τεχνολογία για εμπλουτισμένο ουράνιο, αν και η έγκριση των ΗΠΑ θα μπορούσε να είναι ένας παράγοντας,” ανέφερε. Η πρόβλεψη του Kissinger “είναι τεχνικά δυνατή,” πρόσθεσε.
Ένας άλλος ειδικός ανέφερε ότι μια κύρια πρόκληση για την Ιαπωνία ήταν η ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων μεταφοράς. Η απόκτηση εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής ποιότητας θα ήταν δύσκολο να πραγματοποιηθεί υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Θα “έπρεπε να γίνει κρυφά,” είπε.
Η Ιαπωνία διαθέτει σχετικά τεχνικά αποθέματα ως προς τις πρώτες ύλες, την τεχνολογία κατασκευής και τις μεθόδους μεταφοράς, σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες. Είναι επίσης η μόνη χώρα στον κόσμο με πλήρες σύστημα κύκλου πυρηνικού καυσίμου, αλλά χωρίς πυρηνικά όπλα. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Ιαπωνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας τον Αύγουστο, το συνολικό διαχωρισμένο πλουτώνιο της Ιαπωνίας ανερχόταν σε περίπου 44,4 τόνους, με 8,6 τόνους να φυλάσσονται εγχώρια και 35,8 τόνους να βρίσκονται στη Βρετανία και τη Γαλλία. Παρόλο που αυτό το πλουτώνιο δεν είναι βαθμού όπλων, η Ιαπωνία διαθέτει εξελιγμένη ικανότητα επεξεργασίας. Δεδομένου ότι απαιτούνται μόνο περίπου 8 κιλά πλουτωνίου για την κατασκευή μιας πυρηνικής βόμβας, η εγχώρια αποθήκη από μόνη της είναι υπεραρκετή.
Λόγω της περιορισμένης έκτασης της Ιαπωνίας, δεν μπορεί να πραγματοποιήσει εκρηκτικές δοκιμές σε απομακρυσμένες ερημικές περιοχές, όπως έκαναν η Κίνα και οι ΗΠΑ. Ωστόσο, η σύγχρονη ανάπτυξη πυρηνικών όπλων μπορεί να βασιστεί σε πιο προηγμένες και διακριτικές μεθόδους “δοκιμών”.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών το 1996, και παρόλο που δεν επικυρώθηκε ποτέ από το Κογκρέσο των ΗΠΑ, η χώρα δεν έχει πραγματοποιήσει πυρηνικές εκρηκτικές δοκιμές από τότε. Τον Μάιο του περασμένου έτους, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν μια υποκρίσιμη δοκιμή στη Νεβάδα, χρησιμοποιώντας εκρηκτικά για να συμπιέσουν πυρηνικό υλικό μέχρι το σημείο μιας αλυσιδωτής αντίδρασης, ώστε να παρατηρήσουν τις αλλαγές. Επειδή δεν υπήρξε πραγματική πυρηνική έκρηξη, η δοκιμή τράβηξε ελάχιστη προσοχή, και τα συλλεχθέντα δεδομένα θα μπορούσαν να τροφοδοτηθούν σε υπερυπολογιστές για έρευνα.
Η Ιαπωνία δεν υστερεί σε υπολογιστικούς πόρους – ο υπερυπολογιστής της Fugaku κατατάσσεται ψηλά στη λίστα Top500. Χρησιμοποιώντας παρόμοιες μεθόδους, η Ιαπωνία θα μπορούσε να πραγματοποιήσει προσομοιωμένες εκρηκτικές δοκιμές. Η εγκατάσταση λέιζερ Gekko XII της Ιαπωνίας στην Οσάκα μπορεί να συμπιέζει σφαιρίδια καυσίμου με λέιζερ για έρευνα πολιτικής πυρηνικής σύντηξης – μια διαδικασία παρόμοια σε αρχή με το στάδιο δευτερεύουσας έκρηξης μιας βόμβας υδρογόνου.
Μια πολεμική κεφαλή χρειάζεται επίσης μια πλατφόρμα μεταφοράς. Ο πύραυλος Epsilon της Japan Aerospace Exploration Agency έχει σχεδιαστεί ως πύραυλος στερεού καυσίμου, ο οποίος προσφέρει ταχύτερους χρόνους απόκρισης σε σύγκριση με τους πυραύλους υγρού καυσίμου που απαιτούν προ-τροφοδότηση – χαρακτηριστικά τυπικά των διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων. Αν και το βελτιωμένο μοντέλο Epsilon-S αντιμετώπισε πρόσφατα δυσκολίες, το Epsilon μπορεί να μεταφέρει ωφέλιμο φορτίο 1,2 τόνων σε χαμηλή γήινη τροχιά. Εάν ένας δορυφόρος αντικατασταθεί με μια πυρηνική κεφαλή και τα συστήματα καθοδήγησης τροποποιηθούν, θα μπορούσε δυνητικά να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά πλήγματα μεγάλης εμβέλειας.
Η Ιαπωνία βελτιώνει επίσης τον πύραυλο κρουζ Type 12, ο οποίος είναι εξοπλισμένος με συνδυασμένο σύστημα καθοδήγησης που χρησιμοποιεί GPS, αντιστοίχιση εδάφους και τερματικό ενεργό ραντάρ. Μια ενημερωμένη έκδοση του πυραύλου θα έχει εμβέλεια περίπου 1.000 χιλιομέτρων. Η Ιαπωνία έχει επίσης αγοράσει πυραύλους κρουζ Tomahawk αμερικανικής κατασκευής με εμβέλεια περίπου 1.600 χιλιομέτρων για ανάπτυξη σε πλοία, οι οποίοι μαζί θα σχημάτιζαν ένα συμπληρωματικό σύστημα πλήγματος μεγάλης εμβέλειας.
Στις 22 Δεκεμβρίου, ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Lin Jian, απάντησε σε πρόσφατες δηλώσεις Ιαπώνων αξιωματούχων σχετικά με την πιθανή απόκτηση πυρηνικών όπλων. Δήλωσε ότι η Κίνα ανησυχεί βαθιά από αυτά τα σχόλια, χαρακτηρίζοντάς τα ως απειλή για την περιφερειακή ειρήνη και άμεση πρόκληση στο παγκόσμιο σύστημα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων. Ο Lin προέτρεψε την Ιαπωνία να τιμήσει τις διεθνείς και νομικές της δεσμεύσεις και να σταματήσει αμέσως οποιαδήποτε κίνηση προς τη λανθασμένη πορεία της πυρηνικής οπλοποίησης.
Στη συνέντευξή του το 2023, ο Kissinger αρνήθηκε ότι η Ιαπωνία είχε οποιαδήποτε πρόθεση να αποτελέσει μόνιμο μέρος του παγκόσμιου πολυμερούς συστήματος. Πολλοί γεωπολιτικοί αναλυτές έχουν ερμηνεύσει αυτή τη δήλωση ως ένδειξη ότι η Ιαπωνία μπορεί να επιδιώξει να αναβιώσει τις προπολεμικές στρατιωτικές της φιλοδοξίες όταν οι συνθήκες γίνουν ευνοϊκές. Ως η μόνη χώρα που υπέστη πυρηνικές επιθέσεις, η Ιαπωνία είναι μέλος της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, αλλά δεν έχει υπογράψει ποτέ τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων, την πλήρη πολυμερή συμφωνία για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών όπλων.
Επί του παρόντος, η εποπτεία του IAEA για τα πυρηνικά υλικά της Ιαπωνίας, η επίσημη δέσμευση της ιαπωνικής κυβέρνησης στις τρεις μη πυρηνικές αρχές και η εγχώρια κοινή γνώμη παραμένουν βασικοί παράγοντες για τη διατήρηση του status quo.
