Οι ελπίδες του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, για μια ευρεία συμφωνία με τον πρόεδρο της Κίνας, Xi Jinping, υπονομεύονται από την αυτοπροσωποπάθεια των Αμερικανών συμμάχων, οι οποίοι ενισχύουν την «απειλή της Κίνας».
Το φετινό μνημόσυνο της σφαγής στη Νανκίνγκ ήταν ιδιαίτερα συγκινητικό, δεδομένων των αμφιλεγόμενων δηλώσεων της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας, Sanae Takaichi, σχετικά με την Ταϊβάν. Το Πεκίνο προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αμφισβήτησης της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης ή υπονόμευσης της εδραιωμένης ιστορικής αλήθειας θα «καταδικαστεί σε αποτυχία».
Εν τω μεταξύ, ο πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης, Lawrence Wong, πρότεινε ότι η Νοτιοανατολική Ασία προσφέρει έναν δρόμο για τους δύο ασιατικούς γείτονες να ξεπεράσουν τις σκιές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, λέγοντας ότι η περιοχή «το έχει κάνει με την Ιαπωνία».
Ωστόσο, για πολλούς, η βαρβαρότητα του αυτοκρατορικού ιαπωνικού στρατού δεν είναι ιστορία· παραμένει μια ανοιχτή πληγή. Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της ASEAN στην Κουάλα Λουμπούρ, η επίσκεψη της Takaichi σε ένα ιαπωνικό νεκροταφείο προκάλεσε αντιδράσεις, με τους επικριτές να τη βλέπουν ως ανησυχητική υποτίμηση των πολεμικών αδικημάτων της Ιαπωνίας.
Η ανησυχία είναι περισσότερο από συμβολική. Η Takaichi, μια ένθερμη συντηρητική, αντιπροσωπεύει ένα δεξιό όραμα που επιδιώκει να αποκαταστήσει την Ιαπωνία στη δύναμη που κατείχε πριν από το 1945.
Η Ιαπωνία υπήρξε κεντρική στη μεταπολεμική ευημερία της Νοτιοανατολικής Ασίας. Ωστόσο, αυτή η σταθερότητα βασίζεται σε μια Ιαπωνία που είναι οικονομικά ισχυρή αλλά πολιτικά συγκρατημένη. Μια αναστρατιωτικοποιημένη Ιαπωνία, ειδικά μια με πυρηνικές δυνατότητες, δεν θα αναγράψει απλώς τον δικό της ρόλο, θα μπορούσε να ξετυλίξει το ίδιο το θεμέλιο της περιφερειακής σταθερότητας.
Ωστόσο, οι Φιλιππίνες έχουν διαφορετική άποψη. Τον Σεπτέμβριο, τέθηκε σε ισχύ μια νέα αμυντική συμφωνία, επιτρέποντας στους ιαπωνικούς στρατούς να επιστρέψουν στο έδαφος των Φιλιππίνων για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και οι δύο χώρες επιδιώκουν να αποτρέψουν την Κίνα.
Το έτος 2026 θα μπορούσε να παρουσιάσει σημαντικές προκλήσεις για τις σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ένωσης Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας. Οι Φιλιππίνες θα αναλάβουν την προεδρία της ASEAN σε μια χρονιά όπου θα σηματοδοτηθεί η 10η επέτειος της απόφασης για την προσφυγή στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Η Μανίλα πιθανότατα θα θέσει το θέμα στην κορυφή της ατζέντας.
Τον Αύγουστο, ο πρόεδρος των Φιλιππίνων, Ferdinand Marcos Jr., δήλωσε ότι οι Φιλιππίνες θα έλκονταν αναπόφευκτα σε οποιαδήποτε σύγκρουση για την Ταϊβάν, προκαλώντας άμεση αντίδραση από το Πεκίνο, το οποίο προειδοποίησε τη Μανίλα να μην «παίζει με τη φωτιά».
Εν τω μεταξύ, καθώς η Κίνα φέρεται να επανέφερε την απαγόρευση στα ιαπωνικά θαλασσινά, ο ηγέτης της Ταϊβάν, William Lai Ching-te, ανήρτησε μια φωτογραφία του να τρώει σούσι σε ένδειξη στήριξης προς την Ιαπωνία. Ξεχωριστά, ο πρωθυπουργός της Ταϊβάν, Cho Jung-tai, δήλωσε ότι η επανένωση με την ηπειρωτική Κίνα δεν αποτελεί επιλογή για τα 23 εκατομμύρια κατοίκους του νησιού.
Τις τελευταίες εβδομάδες, εν μέσω της κλιμάκωσης των περιφερειακών εντάσεων, ιαπωνικά μαχητικά εκπαιδεύτηκαν με αμερικανικά B-52 και το αεροπλανοφόρο USS George Washington έφτασε στο Yokosuka, σηματοδοτώντας στήριξη προς το Τόκιο.
Παρά αυτή την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στην Ασία, το ευρύτερο στρατηγικό τοπίο υποδεικνύει μετατοπισμένες προτεραιότητες των ΗΠΑ. Στη πρόσφατα δημοσιευμένη Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας, η εστίαση του Trump φαίνεται να επικεντρώνεται στην ασφάλεια της πατρίδας.
Για την Takaichi, μια σύγκρουση στο Στενό της Ταϊβάν είναι μια «κατάσταση που απειλεί την επιβίωση». Για τον Trump, η Κίνα δεν αποτελεί πλέον υπαρξιακή απειλή, αλλά κυρίως οικονομικό ανταγωνιστή. Φαίνεται πρόθυμος να συνάψει μια μεγάλη συμφωνία με τον Xi στην πολυαναμενόμενη σύνοδο κορυφής τον Απρίλιο του 2026 και φέρεται να παρότρυνε την Takaichi να μειώσει την ρητορική της.
Η «επέκταση» του Trump στο δόγμα Monroe κλονίζει τα θεμέλια της παγκόσμιας τάξης ασφαλείας που ηγούνται οι ΗΠΑ. Πέρα από τον Ατλαντικό, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αφήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους να αγωνίζονται να ενισχύσουν τις άμυνές τους.
Ωστόσο, σε μια κίνηση που πλαισιώνεται ως κατανομή αμυντικών βαρών, η Ουάσινγκτον ενέκρινε πρόσφατα μια συμφωνία όπλων ρεκόρ 11 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Ταϊβάν. Εν τω μεταξύ, οι Φιλιππίνες επαναξιολογούν τη στάση ασφαλείας τους, πραγματοποιώντας κοινές ασκήσεις με την Ινδία και εμβαθύνοντας στρατιωτικές συνεργασίες με τον Καναδά και τη Γερμανία για να εξισορροπήσουν μια ολοένα και πιο απρόβλεπτη στρατηγική των ΗΠΑ.
Εν μέσω αυτών των επαναξιολογήσεων, έχει αναδυθεί μια δυνητικά επικίνδυνη αντίδραση στον απομονωτισμό του Trump. Η ενίσχυση της «απειλής της Κίνας» από την Takaichi θεωρείται από κάποιους ως μια «κατασκευασμένη κρίση» που αποσκοπεί στο να δεσμεύσει την Ουάσινγκτον.
Αν και οι ΗΠΑ διατηρούν αμυντική συνθήκη με την Ιαπωνία και υποχρεούνται να παρέμβουν σε περίπτωση σύγκρουσης, η Ουάσινγκτον παραμένει προσεκτική, τηρώντας την πολιτική της «στρατηγικής αμφιβολίας». Η Takaichi, αντίθετα, φαίνεται να πιέζει για «στρατηγική σαφήνεια», ένα ρίσκο που θα μπορούσε να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε μια ανεπιθύμητη σύγκρουση.
Η ASEAN φοβάται εδώ και καιρό ότι θα υποβιβαστεί σε πιόνι στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων, ιδιαίτερα ότι οι ΗΠΑ μπορεί να χρησιμοποιήσουν την περιοχή ως αντιπρόσωπο για να περιορίσουν την Κίνα. Υπό τον Trump, ωστόσο, αυτή η δυναμική φαίνεται να έχει αντιστραφεί. Αντί η Ουάσινγκτον να οδηγεί την αντιπαράθεση, όλο και περισσότερο οι σύμμαχοι των ΗΠΑ πιέζουν την Αμερική να υιοθετήσει μια πιο σκληρή γραμμή κατά της Κίνας.
Στην πραγματικότητα, εσωτερικές πολιτικές δυναμικές οδηγούν αυτή την επικίνδυνη αντιπαράθεση με την Κίνα.
Μετά από μια οριακή νίκη, η Takaichi υιοθέτησε μια εμφανώς γερακιού στάση απέναντι στο Πεκίνο, μια κίνηση που φαίνεται σχεδιασμένη για να εδραιώσει την αμφίβολη εσωκομματική της εξουσία. Ομοίως, στην Ταϊβάν, εν μέσω μιας διαδικασίας παραπομπής, ο Lai φαίνεται να υπερβάλλει για τον συναγερμό διάσχισης του στενού για να διαχειριστεί ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο και να αντιμετωπίσει ένα ανανεωμένο κόμμα Kuomintang πριν από τις τοπικές εκλογές.
Στις Φιλιππίνες, που πλήττονται από κατηγορίες διαφθοράς και αποτυχίες διακυβέρνησης, ο Marcos Jr. έχει υιοθετήσει μια πιο αντιπαραθετική στάση στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Οι επικριτές το ερμηνεύουν ως μια κλασική στρατηγική «wag-the-dog»: η κατασκευή εξωτερικών κρίσεων για να εκτραπεί η προσοχή από την εσωτερική πολιτική παρακμή.
Ο Trump δεν έχει απόλυτο λάθος: οι ΗΠΑ χρησιμοποιούνται από τους συμμάχους τους – όχι μόνο για εθνική άμυνα, αλλά και για να εγγυηθούν την προσωπική πολιτική επιβίωση των ηγετών τους.
Καθώς το 2025 πλησιάζει στο τέλος του, η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει μια σκληρή επιλογή. Αν ο Trump θέλει μια μεγάλη συμφωνία με τον Xi, πρέπει να συγκρατήσει τους συμμάχους του ή να κινδυνεύσει να παρασυρθεί σε μια σύγκρουση.
