Φανταστείτε ότι βρίσκεστε σε μια αίθουσα συσκέψεων και κάποιος προσφέρει μπισκότα. Οι αντιδράσεις των παρευρισκομένων διαφέρουν: άλλοι θα πάρουν αμέσως, άλλοι θα φάνε μηχανικά, ενώ κάποιοι θα επιθυμούν διακαώς ένα, αλλά θα αντισταθούν. Τι είναι αυτό που υπαγορεύει την όρεξη και πώς οι σύγχρονες διατροφικές συνήθειες «πειράζουν» αυτή τη διαδικασία; Η επιστήμη πίσω από την όρεξη είναι πιο περίπλοκη από όσο φανταζόμαστε.
Ο καθηγητής Giles Yeo, ειδικός στη μοριακή νευροενδοκρινολογία στο University of Cambridge, διευκρινίζει ότι η πείνα και η όρεξη είναι διαφορετικές έννοιες. Η πείνα είναι η βιολογική ένδειξη για ενέργεια, ενώ η όρεξη περιλαμβάνει τον κορεσμό και το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Η πείνα ρυθμίζεται από τον υποθάλαμο, ο κορεσμός από τον οπίσθιο εγκέφαλο, ενώ η ανταμοιβή ελέγχεται από δίκτυα νευρώνων που απελευθερώνουν ντοπαμίνη. Αυτό εξηγεί γιατί μπορούμε να νιώθουμε χορτάτοι, αλλά να επιθυμούμε ένα γλυκό, καθώς ενεργοποιείται το σύστημα ανταμοιβής.
Η γενετική παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο, καθώς περισσότερα από χίλια γονίδια επηρεάζουν την όρεξή μας. Επιπλέον, εξωτερικά ερεθίσματα, όπως η όσφρηση και η όραση, προκαλούν «ηδονική πείνα», ωθώντας μας να φάμε ακόμα και χωρίς πραγματική ενεργειακή ανάγκη. Ο νευροεπιστήμονας Timothy Frie επισημαίνει ότι το στρες επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς μειώνει την ικανότητα του προμετωπιαίου φλοιού να ρυθμίζει τις παρορμήσεις μας. Σε περιόδους κόπωσης, ο εγκέφαλος αναζητά γρήγορη ενέργεια μέσω επεξεργασμένων τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λιπαρά.
Οι βιομηχανίες τροφίμων εκμεταλλεύονται αυτούς τους μηχανισμούς, σχεδιάζοντας προϊόντα που συνδυάζουν ελκυστικά αρώματα και υφές, ενώ η αδυναμία του εγκεφάλου να εκτιμήσει σωστά την ενέργεια σε τροφές που αναμειγνύουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες και λίπη οδηγεί σε υπερκατανάλωση. Η λύση, σύμφωνα με τον Frie, είναι η ανάπτυξη «διατροφικής επίγνωσης», κάνοντας μια παύση πριν την κατανάλωση για να αναρωτηθούμε αν το σήμα πηγάζει από πραγματική ανάγκη ή συνήθεια. Ωστόσο, ο Giles Yeo υπογραμμίζει ότι η ατομική ευθύνη δεν αρκεί· απαιτούνται ολιστικές παρεμβάσεις από τις κυβερνήσεις για τη βελτίωση του διατροφικού περιβάλλοντος, καθώς η πλειονότητα των χρόνιων νοσημάτων συνδέεται πλέον άμεσα με τη διατροφή.
