Η Βραζιλία πρόκειται να απαιτήσει από τους ξένους εταίρους να επεξεργάζονται τα ορυκτά σπάνιων γαιών εγχώρια, ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στα αποθέματά της. Αυτή η κίνηση, όπως δήλωσε ανώτατος κυβερνητικός αξιωματούχος αυτή την εβδομάδα, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κινεζικές και δυτικές εταιρείες ανταγωνίζονται για τους πόρους μιας χώρας που για πολύ καιρό εξήγαγε αυτές τις πρώτες ύλες σε ακατέργαστη μορφή.
«Οι πόρτες της Βραζιλίας για ξένες επενδύσεις είναι ανοιχτές, αλλά η θέση μας έχει ωριμάσει», δήλωσε ο Leonardo Durans, ανώτατος αξιωματούχος του υπουργείου βιομηχανίας της Βραζιλίας, σε συνέντευξη Τύπου με διεθνή μέσα τη Δευτέρα. «Η δέσμευση που θα απαιτήσουμε από όλους είναι εγχώρια τεχνολογική ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας».
Ερωτηθείς αν η πολιτική θα ανάγκαζε τη Βραζιλία να επιλέξει πλευρά στην αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας για τα κρίσιμα ορυκτά, ο Durans αντέδρασε. «Είμαστε ανοιχτοί προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα. Θα μιλήσουμε με όλους», είπε. Η Βραζιλία διαθέτει περίπου το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών, με τα δεύτερα μεγαλύτερα παγκοσμίως αποθέματα σπάνιων γαιών και γραφίτη, και τα τρίτα μεγαλύτερα νικελίου.
Ωστόσο, η επιμονή για εγχώρια επεξεργασία συγκρούεται με μια αλυσίδα εφοδιασμού την οποία η Κίνα πέρασε δεκαετίες για να ελέγξει. Η χώρα ελέγχει περίπου το 91% της παγκόσμιας διαλογής και διύλισης σπάνιων γαιών, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας, και το μερίδιό της στην παραγωγή μόνιμων μαγνητών έχει αυξηθεί από περίπου 50% πριν από δύο δεκαετίες στο 94% σήμερα.
Το Πεκίνο ενίσχυσε αυτόν τον έλεγχο τον Οκτώβριο με περιορισμούς εξαγωγών που καλύπτουν υλικά σπάνιων γαιών, εξοπλισμό επεξεργασίας και τεχνολογίες. Οι κανόνες αυτοί έθεσαν νέα δεδομένα, διατυπώνοντας εξωεδαφική δικαιοδοσία, απαιτώντας άδειες εξαγωγής για προϊόντα που κατασκευάζονται εκτός Κίνας, εάν περιείχαν σπάνιες γαίες κινεζικής προέλευσης πάνω από ένα όριο αξίας 0,1% ή εάν κατασκευάζονταν με κινεζική τεχνογνωσία.
Αυτοί οι περιορισμοί αναστάλθηκαν μέχρι τον Νοέμβριο στο πλαίσιο ευρύτερης εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ-Κίνας, αν και το Πεκίνο μπορεί να τους επαναφέρει χωρίς να εκδώσει νέο κανονισμό. Ωστόσο, ένα ξεχωριστό καθεστώς αδειοδότησης για επτά στοιχεία σπάνιων γαιών που επιβλήθηκε τον Απρίλιο πέρυσι εξακολουθεί να ισχύει.
Συνολικά, τα μέτρα αυτά σημαίνουν ότι οποιαδήποτε εγκατάσταση επεξεργασίας κατασκευαστεί με κινεζικό εξοπλισμό ή τεχνογνωσία θα μπορούσε να απαιτήσει την έγκριση του Πεκίνου για την εξαγωγή της παραγωγής της.
Η Βραζιλία έχει προσπαθήσει να καλύψει αυτό το κενό μόνη της με το MagBras, ένα πρόγραμμα υπό την ηγεσία του κρατικά υποστηριζόμενου ερευνητικού δικτύου SENAI, με στόχο την κατασκευή της πρώτης εγχώριας αλυσίδας εφοδιασμού μόνιμων μαγνητών της χώρας. Έχει συνεργαστεί με τον ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένης της εξορυκτικής εταιρείας Vale και της ολλανδικής αυτοκινητοβιομηχανίας Stellantis.
Η πρωτοβουλία παρήγαγε μαγνήτες σε πιλοτική κλίμακα, αλλά η βιομηχανική παραγωγή παραμένει χρόνια μακριά, και ο προϋπολογισμός της ύψους 73 εκατομμυρίων ρεάλ (12,6 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) αποτελεί κλάσμα αυτών που δαπάνησε η Κίνα για να χτίσει την κυριαρχία της στην επεξεργασία.
Ο Julio Nery, διευθυντής ορυκτικών υποθέσεων στο Βραζιλιάνικο Ινστιτούτο Ορυκτών, αναγνώρισε το αδιέξοδο, λέγοντας ότι ο εξοπλισμός που απαιτείται για την επεξεργασία σπάνιων γαιών παράγεται «κυρίως από μία χώρα», προσθέτοντας ότι οι χρόνοι παράδοσης ήταν μεγάλοι.
Ο Mauro Sousa, γενικός διευθυντής του Εθνικού Οργανισμού Ορυκτών της Βραζιλίας, ήταν πιο άμεσος. «Δεν μπορούμε να αναπαράγουμε το άλμα 10, 15, 30 ετών που έκανε η Κίνα σε σύντομο χρονικό διάστημα», είπε.
Χωρίς εγχώρια ικανότητα επεξεργασίας, η πρώτη ύλη αυτή καθαυτή γίνεται ένα τρόπαιο και στην Serra Verde, το μοναδικό εν λειτουργία ορυχείο σπάνιων γαιών στη Βραζιλία, αυτός ο ανταγωνισμός έχει γείρει προς την Ουάσινγκτον τους τελευταίους μήνες.
Η εταιρεία έληξε τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας με Κινέζους αγοραστές τον Δεκέμβριο, αποχωρώντας από συμφωνίες που αρχικά αναμενόταν να διαρκέσουν περίπου μια δεκαετία. Μέσα σε δύο μήνες, έκλεισε επίσης ένα πακέτο χρηματοδότησης ύψους 565 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ με το βραχίονα επενδύσεων του εξωτερικού της Ουάσινγκτον, DFC, το οποίο περιλαμβάνει μια επιλογή για την κυβέρνηση των ΗΠΑ να αποκτήσει ένα μειοψηφικό μερίδιο.
Αυτή η στροφή δεν σταμάτησε την κινεζική κεφαλαιακή εισροή στον κλάδο ευρύτερα, αν και η φύση αυτής της επένδυσης άλλαξε. Η εξόρυξη αποτελούσε το 13% των κινεζικών επενδύσεων στη Βραζιλία το 2024, συνολικού ύψους 556 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, σύμφωνα με το Βραζιλιάνικο-Κινεζικό Επιχειρηματικό Συμβούλιο. Όμως, κάθε συμφωνία εκείνη τη χρονιά ήταν εξαγορά υφιστάμενης δραστηριότητας και όχι ένα νέο έργο.
Ο Sousa δήλωσε ότι η διαδικασία αδειοδότησης η ίδια παρέμενε τροχοπέδη για όλες τις ξένες επενδύσεις, όχι μόνο τις κινεζικές. Ανέφερε περισσότερες από 3.500 εκκρεμείς αιτήσεις για εξερεύνηση κοιτασμάτων σπάνιων γαιών και περιέγραψε ένα σύστημα διασκορπισμένο σε ομοσπονδιακές υπηρεσίες αρμόδιες για την περιβαλλοντική προστασία, τα δικαιώματα γης των αυτόχθονων πληθυσμών και την πολιτιστική κληρονομιά, χωρίς ένα ενιαίο παράθυρο για τους επενδυτές.
«Έχουμε μια πολύ ισχυρή κουλτούρα ισχυρής δικαστικής αντίδρασης. Αυτό αυξάνει την αντίληψη του κινδύνου για όποιον θέλει να επενδύσει», είπε.
«Είναι δουλειά που πρέπει να κάνουμε, ώστε να μπορούμε να προσφέρουμε ένα πιο προβλέψιμο περιβάλλον».
