Φανταστείτε έναν κόσμο όπου η κρίση αποστάσεων αποτελεί καθημερινή πρόκληση και η απλή πράξη της έκχυσης νερού σε ένα ποτήρι απαιτεί έντονη συγκέντρωση. Σε έναν σχολικό αγώνα βόλεϊ, βλέπετε την μπάλα και τρέχετε προς αυτήν, αλλά πάντα καταλήγετε μια στιγμή αργότερα. Αυτή είναι η πραγματικότητα για όσους βιώνουν τη διπλωπία, την ιατρική πάθηση που ορίζεται ως η όραση δύο εικόνων ενός ενιαίου αντικειμένου.
Η πιο κοινή αιτία διπλωπίας, ειδικά της διόφθαλμης, είναι η μυϊκή δυσλειτουργία των ματιών. Ο στραβισμός, δηλαδή η εσφαλμένη ευθυγράμμιση των ματιών, μπορεί να είναι μόνιμος ή να εμφανίζεται κατά διαστήματα. Παραδόξως, εάν ο στραβισμός εμφανιστεί σε πολύ μικρή ηλικία, τα παιδιά συχνά δεν βιώνουν διπλή όραση. Έχουν την ικανότητα να “απενεργοποιούν” ή να αγνοούν την διπλή εικόνα, μια διαδικασία γνωστή ως καταστολή (suppression). Στην περίπτωση, όμως, κάποιων, όπως της Chiara από το Τορίνο, ακόμα και όταν ξεκίνησε νωρίς, η όραση παρέμενε διπλή και θολή.
Η Chiara, σε ηλικία τριών ετών, ανέπτυξε στραβισμό, με αποτέλεσμα κάθε αντικείμενο να έχει το “δίδυμό” του. Περίπου το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού αντιμετωπίζει αυτήν τη δυσλειτουργία. Ενώ τα μικρά παιδιά προσαρμόζονται μέσω της καταστολής, τα μεγαλύτερα παιδιά και οι ενήλικες αντιμετωπίζουν σημαντική πνευματική καταπόνηση ακόμη και για τις πιο απλές καθημερινές δραστηριότητες. Πρόκειται για μια σύνθετη, συχνά παρεξηγημένη πάθηση, η οποία σπάνια συζητείται ανοιχτά.
Στην ηλικία των 12 ετών, η Chiara υποβλήθηκε σε επιτυχημένη χειρουργική επέμβαση και ανέκτησε πλήρως τη διόφθαλμη όρασή της. Για χρόνια, προσπάθησε να θάβει τη μνήμη αυτής της περιόδου, σαν να μην είχε συμβεί ποτέ. Ωστόσο, ως ενήλικη, άρχισε να ανατρέχει στο παρελθόν. Αναρωτήθηκε: Ήταν άσχημη σε κάποια αθλήματα λόγω της προσωπικότητάς της ή των ματιών της; Ήταν τόσο ακατάστατη στο σχολείο λόγω του ποια είναι, ή λόγω της κακής της όρασης; Είχε ποτέ άλλος βιώσει κάτι παρόμοιο;
Το έργο “Wandering Star” αποτελεί μια διερεύνηση του στραβισμού, εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ μιας σωματικής πάθησης και της διαμόρφωσης της ταυτότητας. Διερευνά πώς αυτή η οπτική απόκλιση επηρεάζει την εμπειρία της όρασης και του να είσαι ορατός. Συνδυάζοντας ρεπορτάζ από πραγματικές καταστάσεις με ανακατασκευασμένες μνήμες, το έργο ενσωματώνει την προσωπική ιστορία της δημιουργού με τις μνήμες και τα πορτρέτα άλλων ατόμων.
Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή της Vittoria, της οποίας οι γονείς παρατήρησαν ότι ένα από τα μάτια της έτεινε να γυρνάει προς τα μέσα. Μετά από εντατικές ιατρικές επισκέψεις, η διάγνωση ήταν λανθάνων στραβισμός, ο οποίος πιθανόν εκδηλώθηκε εξαιτίας πυρετού από μονοπυρήνωση. Η Vittoria, μετά τη διάγνωση, άρχισε να αντιλαμβάνεται ορισμένα σημάδια που εκ των υστέρων φάνηκαν πιο καθαρά: δυσκολίες στην ανάγνωση, συχνό τρίψιμο των ματιών, πτώσεις και δυσκολία στο να κοιτάζει την κάμερα κατά τη λήψη φωτογραφιών.
Σε αντίθεση, η 10χρονη Ayda, που βίωσε προσαρμοστικό στραβισμό, σήμερα τον έχει ξεπεράσει χάρη στη συνεχή χρήση γυαλιών. Ακόμα και όταν τα βγάζει, ο στραβισμός δεν είναι πλέον ορατός. Οι έγκαιρες εξετάσεις οδήγησαν στη διάγνωση αστιγματισμού σε συνδυασμό με υπερμετρωπία. Η άμεση παρέμβαση και η τακτική χρήση γυαλιών μείωσαν σημαντικά το πρόβλημα. Για την Ayda, τα γυαλιά δεν υπήρξαν ποτέ πρόβλημα, καθώς οι φίλες της τα φορούν επίσης και ποτέ δεν αισθάνθηκε διαφορετική, αντιθέτως, εκτιμά τη μοναδικότητα ως θετικό στοιχείο.
Το έργο “Wandering Star” στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με το ανεπαίσθητο στίγμα και την έλλειψη κατανόησης γύρω από τον στραβισμό. Ο τίτλος παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο σύμβολο από ένα τεστ διόφθαλμης όρασης, ένα αστέρι που παραμένει αόρατο για όσους δεν διαθέτουν αυτήν την ικανότητα.
Η δημιουργός έχει συνομιλήσει με πολλούς ανθρώπους, από τους οποίους 20 υπήρξαν αντικείμενο ενδελεχών συνεντεύξεων. Ανάμεσά τους, ένας σκηνοθέτης που μετέτρεψε την απώλεια όρασης από αμβλυωπία σε δημιουργική δύναμη, μια μητέρα που περιέγραψε τη στιγμή που το παιδί της είδε για πρώτη φορά το φεγγάρι, και μια γυναίκα που θυμάται ζωντανά τη χειρουργική επέμβαση της δεκαετίας του 1980, η οποία απαιτούσε να παραμείνει τυφλή για αρκετές ημέρες. Το έργο αποτελεί μια γέφυρα μεταξύ του παρελθόντος και του μελλοντικού έργου της δημιουργού, μια στοχαστική ενατένιση στην πράξη της όρασης και του να είσαι ορατός.
Η υποστήριξη για το “Wandering Star” προέρχεται από το GFX Fujifilm Global Grant.
