Ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ έχει αναδειχθεί ως το κεντρικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φαίνεται να μετατρέπει μια αρχική, άτυπη ιδέα σε μια πιο επίσημη πρόταση που στοχεύει να γεφυρώσει την επιθυμία της Τεχεράνης για κυριαρχία με την επιμονή της Ουάσινγκτον σε ανοιχτή διέλευση.
Μετά την ανακοίνωση κατάπαυσης του πυρός την Τρίτη, ο Τραμπ δήλωσε στο American Broadcasting Company την Τετάρτη ότι η κυβέρνησή του θα μπορούσε να επιδιώξει μια “κοινή επιχείρηση” με το Ιράν για τη διασφάλιση του παγκόσμιου πνιγμού, στον οποίο το Ιράν διατηρεί αυστηρό έλεγχο από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου.
“Σκεφτόμαστε να το κάνουμε ως κοινή επιχείρηση. Είναι ένας τρόπος να το ασφαλίσουμε – να το ασφαλίσουμε και από πολλούς άλλους”, δήλωσε, χαρακτηρίζοντας την ιδέα “υπέροχη”.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt, απάντησε την Τετάρτη σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, λέγοντας: “Είναι μια ιδέα που πρότεινε ο πρόεδρος, όπως γνωρίζετε, και είναι κάτι που θα συνεχίσει να συζητείται τις επόμενες δύο εβδομάδες.”
Όταν πιέστηκε σχετικά με το θέμα της χρέωσης τελών από το Ιράν και αναφορές ότι ο στενός υδάτινος δρόμος παραμένει κλειστός παρά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, τόνισε ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν ακόμη “οριστικά” αποδεχθεί το σχέδιο.
“Η κοινή επιχείρηση είναι κάτι που πρότεινε ο πρόεδρος, αλλά ήταν πολύ σαφής στη δήλωσή του χθες το βράδυ, θέλει να δει το στενό να ανοίγει αμέσως, χωρίς περιορισμούς”, πρόσθεσε η Leavitt.
Ο Τραμπ στοχεύει να μετατρέψει ένα στρατηγικό στρατιωτικό πνιγμό σε μια επιχείρηση που θα παράγει έσοδα, κάνοντας συγκρίσεις με τον Παναμά και προτείνοντας ένα σύστημα χρέωσης τελών για τη διέλευση.
Οι αρχικές δηλώσεις του προέδρου υποδηλώνουν ότι το σχέδιο βασίζεται στην παροχή ασφάλειας από τις ΗΠΑ, ενώ οι χώρες που εξαρτώνται από τη διαδρομή, όπως η Κίνα και η Ευρώπη, επωμίζονται το κόστος.
“Γιατί προστατεύουμε τα πλοία για την Κίνα; Γιατί τα προστατεύουμε για τη Γαλλία; Ακόμα και δεν μας βοηθούν. Από εδώ και στο εξής, πληρώνουν ή δεν περνούν. Θα τους χρεώσουμε, και θα είναι πολλά χρήματα”, είχε δηλώσει ο Τραμπ νωρίτερα αυτό το μήνα.
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ συζήτησε την επιβολή δικών τους τελών από τις ΗΠΑ στο Στενό του Ορμούζ. “Τι θα έλεγες για εμάς να χρεώνουμε τέλη;”, ρώτησε τους δημοσιογράφους. “Θα το προτιμούσα αυτό παρά να τους αφήσω να τα έχουν. Γιατί να μην το κάνουμε; Εμείς κερδίσαμε. Κερδίσαμε.”
Ορισμένες αναφορές έχουν προτείνει εκτιμήσεις ότι το τέλος θα μπορούσε να είναι περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ανά πλοίο, που θα μοιράζονταν μεταξύ ΗΠΑ, Ιράν και περιφερειακών εταίρων.
Στις αρχές Μαρτίου, ο Τραμπ άρχισε να πιέζει συμμάχους όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να στείλουν πολεμικά πλοία για να βοηθήσουν τις προσπάθειες επανέναρξης της υδάτινης οδού, καθώς το Ιράν περιόριζε την κυκλοφορία σε αντίποινα για τις κοινές επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ.
Όμως, καθώς οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δίσταζαν να συμμετάσχουν, ο πρώην τηλεοπτικός αστέρας άλλαξε την ατζέντα από την αλλαγή καθεστώτος σε συνεργασία με τον νέο ανώτατο ηγέτη, και χρησιμοποίησε πρώτος τη φράση “κοινός έλεγχος”. “Θα ελέγχεται από κοινού… Ίσως από εμένα. Εγώ και ο Αγιατολάχ, όποιος κι αν είναι ο επόμενος Αγιατολάχ”, είχε πει ο Τραμπ στις 23 Μαρτίου.
Από τότε, ο Τραμπ έχει ενισχύσει την ιδέα της συνεργασίας, λέγοντας στους δημοσιογράφους ότι οι ΗΠΑ “τελείωσαν με την αστυνόμευση του κόσμου δωρεάν” και ότι το Στενό θα γινόταν μια “πολύ κερδοφόρα” επιχείρηση.
Ωστόσο, ειδικοί παρέμειναν σκεπτικοί για την ιδέα του Τραμπ, δεδομένου ότι ο Αμερικανός ηγέτης πέρασε από την απειλή της καταστροφής του ιρανικού πολιτισμού στην επιδίωξη μιας συμφωνίας με την Τεχεράνη σχεδόν εν μία νυκτί.
Η Rachel Ziemba, ιδρύτρια της συμβουλευτικής εταιρείας Ziemba Insights, χαρακτήρισε την πρόταση του Τραμπ μη ρεαλιστική, αναφέροντας σημαντικά κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των δύο πλευρών σε μια σειρά θεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της άρσης των κυρώσεων.
Οι διαφωνίες σήμαιναν ότι “είναι απίθανο οι ΗΠΑ να διαθέσουν πόρους μακροπρόθεσμα για την ενίσχυση και την ανάπτυξη της διαδρομής διέλευσης και οι περιφερειακοί και παγκόσμιοι δρώντες θα διστάσουν να την υποστηρίξουν”, δήλωσε η Ziemba, η οποία είναι επίσης ανώτερη ερευνήτρια στο Center for a New American Security. “Οι ΗΠΑ μπορεί να προσπαθήσουν να αντλήσουν ενοίκια μέσω άλλων καναλιών, όπως επενδύσεις και δεσμεύσεις αγορών από χώρες του Κόλπου, αλλά μια επίσημη διμερής δομή τελών φαίνεται απίθανη”, πρόσθεσε η Ziemba.
Η Ziemba προέβλεψε ότι η Κίνα θα προτιμούσε την ελεύθερη, προβλέψιμη διέλευση και θα προτιμούσε ένα περιφερειακό πλαίσιο παρά μια κοινή επιχείρηση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Η Κίνα προμηθεύεται το 90% του πετρελαίου της από το Στενό.
Προηγούμενες αναφορές είχαν υποδείξει ότι το Ιράν και το Ομάν σχεδίαζαν να μοιραστούν τα τέλη στη στρατηγική υδάτινη οδό. Ερωτηθείσα την Τετάρτη για τα σχέδια Ιράν-Ομάν, η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Mao Ning σημείωσε την κρίσιμη σημασία της εμπορικής διαδρομής, προσθέτοντας ότι “η διατήρηση της ασφάλειας και της σταθερότητας της περιοχής και η διασφάλιση της απρόσκοπτης διέλευσης εξυπηρετούν το κοινό συμφέρον της διεθνούς κοινότητας”.
Η Melanie Sisson του Brookings Institution χαρακτήρισε την ιδέα ενός κοινού συστήματος τελών “έκπληξη, τουλάχιστον”. “[Η πρόταση] είναι ενδεικτική της πίστης του προέδρου ότι όλοι στον κόσμο εκτιμούν τα χρήματα όσο κι αυτός”, είπε.
Η Sisson αμφισβήτησε τη στρατηγική λογική για την Τεχεράνη, λέγοντας ότι δεν έβλεπε κανένα λόγο για το Ιράν να εξετάσει μια επιλογή που “θα του στερούσε την καλύτερη διαπραγματευτική του δύναμη”. “Η επίτευξη αυτής της συμφωνίας θα εξάλειφε ουσιαστικά την ικανότητά του να αποτρέψει επιθέσεις ή να διαπραγματευτεί συγκρούσεις συμφερόντων από θέση ισχύος στο μέλλον”, πρόσθεσε.
Η κοινή επιχείρηση θα δημιουργούσε επίσης ένα “φρικτό προηγούμενο”, σύμφωνα με την Sisson, ουσιαστικά κανονικοποιώντας την κατάληψη εδαφικού ελέγχου μέσω στρατιωτικής επιθετικότητας σε μια υδάτινη οδό με παγκόσμιες επιπτώσεις. Σχετικά με τον αντίκτυπο στην Κίνα, η Sisson σημείωσε ότι ο πόλεμος έχει ήδη επιβεβαιώσει την ώθηση του Πεκίνου προς μεγαλύτερη αυτοδυναμία. “Πρέπει να υποθέσω ότι το Πεκίνο θα αντιταχθεί σθεναρά στην πρόταση για κοινά τέλη”, κατέληξε.
Ο Mark Cancian του Center for Strategic and International Studies, ενός think tank στην Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι εξαγωγείς πετρελαίου στον Κόλπο ή οι εισαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως θα αποδεχτούν ένα τέτοιο σχέδιο. “Στην ουσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν θα φορολογούσαν τις αποστολές πετρελαίου, όχι με βάση οποιαδήποτε νομική εξουσία, αλλά επειδή έχουν τα όπλα”, είπε. “Θα χρειαζόταν κάποιος μηχανισμός επιβολής. Το Ιράν θα μπορούσε να τον παράσχει, αλλά μετά θα μπορούσε να αποφασίσει να πάρει όλα τα έσοδα.” Μακροπρόθεσμα, ο Cancian είπε ότι θα ωθούσε τις χώρες του Κόλπου να χτίσουν περισσότερους αγωγούς, επειδή “δεν μπορούν να τους χρεώσουν τέλη το Ιράν ή οι Ηνωμένες Πολιτείες.”
