Η Κίνα και το Πακιστάν παρουσίασαν την Τρίτη ένα κοινό πενταετές σχέδιο για την κρίση στο Ιράν, το οποίο οι Κινέζοι αναλυτές χαρακτήρισαν ως μια “εφικτή πορεία” προς την κατάπαυση του πυρός και την επανεκκίνηση της διπλωματίας. Παράλληλα, η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια πρώιμη προσπάθεια διαμόρφωσης της μεταπολεμικής τάξης στη Μέση Ανατολή, σε μια περιοχή όπου το μακροχρόνιο, κυριαρχούμενο από τις ΗΠΑ, πλαίσιο ασφαλείας αντιμετωπίζει ήδη αυξανόμενη πίεση και αβεβαιότητα, σύμφωνα με παρατηρητές.
Τις τελευταίες εβδομάδες, περιφερειακές δυνάμεις έχουν αναδειχθεί ως διαμεσολαβητές για να αποτρέψουν την ολοκληρωτική κατάρρευση του Ιράν και το οριστικό κλείσιμο των παγκόσμιων ενεργειακών οδών. Η Τουρκία έχει ενταχθεί μαζί με το Πακιστάν, την Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία, σχηματίζοντας ένα ενιαίο περιφερειακό διπλωματικό μέτωπο. Κατά τη διάρκεια συνομιλιών στην Ισλαμαμπάντ αυτή την εβδομάδα, οι υπουργοί Εξωτερικών των τεσσάρων χωρών επιδίωξαν να καθιερώσουν ένα επίσημο κανάλι ειρηνικής διαμεσολάβησης, ξεχωριστό από ένα σχέδιο που ηγείται η Δύση.
Η πρωτοβουλία της Κίνας και του Πακιστάν – μετά από συνομιλίες στο Πεκίνο την Τρίτη μεταξύ του Κινέζου Υπουργού Εξωτερικών Wang Yi και του Πακιστανού ομολόγου του Ishaq Dar – ζήτησε την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών και την άμεση έναρξη των ειρηνευτικών συνομιλιών. Επίσης, προέτρεψε για εγγυήσεις για την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την ασφάλεια του Ιράν και των χωρών του Κόλπου. Επιπλέον, κάλεσε για την αποκατάσταση της ασφαλούς διέλευσης μέσω του Στενού του Ορμούζ και ένα ειρηνευτικό πλαίσιο που θα βασίζεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές δίκαιο.
Η Ουάσινγκτον δεν έχει ακόμη απαντήσει επίσημα στο κοινό σχέδιο, αλλά ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump δήλωσε λίγες ώρες αργότερα ότι η Αμερική θα μπορούσε να τερματίσει τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις κατά του Ιράν «μέσα σε δύο έως τρεις εβδομάδες». Ο Trump ανέφερε επίσης ότι «θα φύγουμε πολύ σύντομα» και ότι η Τεχεράνη «δεν χρειάζεται να κάνει συμφωνία» ως προϋπόθεση για να ολοκληρώσει τις ΗΠΑ την Operation Epic Fury.
Ο Niu Xinchun, αντιπρόεδρος του Πανεπιστημίου Ningxia και διακεκριμένος Κινέζος ειδικός στην πολιτική της Μέσης Ανατολής, περιέγραψε τα σημεία του Πεκίνου ως «συνδεδεμένα βήμα προς βήμα» με την πορεία του πολέμου. «Χωρίς να σταματήσει η μάχη, κανένα άλλο ζήτημα δεν μπορεί καν να συζητηθεί», δήλωσε ο Niu σχετικά με το πρώτο σημείο που ζητά άνευ όρων κατάπαυση του πυρός. Σημείωσε ότι, ενώ η πρωτοβουλία απέφυγε άμεση αναφορά στις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, στόχευε σαφώς στις πρόσφατες ενέργειές τους, ιδιαίτερα στους ισχυρισμούς της Ουάσινγκτον ότι διαπραγματεύεται με το Ιράν, ενώ παράλληλα επεκτείνει τον πόλεμο και απειλεί με περαιτέρω χτυπήματα.
Καθώς η σύγκρουση επεκτείνεται πέρα από το πεδίο της μάχης σε ενεργειακές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε γειτονικές χώρες του Κόλπου, ο Niu δήλωσε ότι ο πόλεμος αποκάλυψε τους περιορισμούς της αμερικανικής αποτροπής. Για δεκαετίες, οι χώρες του Κόλπου βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική προστασία, αλλά η εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική ασφάλεια έχει κλονιστεί από την διευρυνόμενη αντιπαράθεση και τις επιθέσεις σε σημαντικές υποδομές. Ο Niu δήλωσε ότι η έμφαση της πρωτοβουλίας στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ήταν ιδιαίτερα διορατική, υποδεικνύοντας μια διαφορετική βάση για τη μελλοντική σταθερότητα. «Για τις περιφερειακές χώρες, αυτό προετοιμάζει σαφώς το έδαφος για τη μεταπολεμική ειρήνη μόλις σταματήσει η μάχη», είπε.
Ωστόσο, ο Niu προειδοποίησε ότι «είναι πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για το μεταπολεμικό τοπίο», προσθέτοντας ότι «το πώς και πότε θα τελειώσει ο πόλεμος θα καθορίσει το αποτέλεσμα».
Η Jodie Wen, ερευνήτρια στο Κέντρο Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής του Πανεπιστημίου Tsinghua, δήλωσε ότι οι αλλαγές στη δομή ασφαλείας των χωρών του Κόλπου βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. «Από το 2023, η δύναμη του Ιράν έχει αποδυναμωθεί ενώ αυτή του Ισραήλ έχει αυξηθεί», είπε. «Οι χώρες του Κόλπου, που βασίζονται στις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, αισθάνονται ευάλωτες και έχουν αναζητήσει εξωτερικές δυνάμεις όπως το Πακιστάν και η Κίνα για να ισορροπήσουν την περιοχή». Η Wen υποστήριξε ότι η μελλοντική τάξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο λήξης του πολέμου, αλλά οι μεταβαλλόμενες δυναμικές και η αβεβαιότητα στην Ουάσινγκτον δημιουργούν ένα κενό που θα μπορούσε να ανοίξει ευκαιρίες για ένα ευρύτερο φάσμα φορέων, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και του Πακιστάν.
Εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία για τις προοπτικές διαμεσολάβησης, ενώ προειδοποίησε κατά της υπερβολικής ερμηνείας του ρόλου της Κίνας, λέγοντας ότι οι περιφερειακές δυνάμεις είναι συνήθως οι κύριοι συνομιλητές στις συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής. «Αλλά καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, η Κίνα, ως μεγάλη εξωτερική δύναμη, θεωρείται όλο και περισσότερο απαραίτητη». Η Wen συνέκρινε τις παρούσες συνθήκες με τον επαναπροσδιορισμό Σαουδικής Αραβίας-Ιράν το 2023, όταν η Κίνα θεωρήθηκε αξιόπιστος εγγυητής. «Το Ιράν δεν εμπιστεύεται τις ΗΠΑ, το Πακιστάν δεν έχει επαρκές βάρος, οπότε χρειάζεται μια μεγάλη δύναμη», εξήγησε. «Η Κίνα έχει τόσο την ικανότητα όσο και την αξιοπιστία. Αλλά αυτό δεν σημαίνει βαθύτερη στρατιωτική εμπλοκή της Κίνας. Αντιθέτως, θα ενεργήσει ως μια υπεύθυνη μεγάλη δύναμη, συμβάλλοντας διπλωματικά, πολιτικά και ηθικά, αλλά όχι στρατιωτικά».
Ο Farzan Sabet, διαχειριστής ερευνητής στο Graduate Institute της Γενεύης, εξέφρασε μεγαλύτερο σκεπτικισμό σχετικά με την κοινή πρωτοβουλία και την προθυμία της Κίνας να εμπλακεί περισσότερο στη Μέση Ανατολή. Αν και ο Sabet είδε το σχέδιο ως «μια χρήσιμη πλατφόρμα και κανάλι» για την αντιμετώπιση ζητημάτων Ιράν-Κόλπου, αμφέβαλλε για τη σχετικότητά του για τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. «Σε ένα πολύ βασικό επίπεδο, θα ήθελε ο Trump να δώσει στην Κίνα τη νίκη επιτρέποντάς της να παίξει αυτόν τον ρόλο;» ρώτησε σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Sabet είπε επίσης ότι το κάλεσμα για αποκατάσταση της κανονικής διέλευσης μέσω του Στενού του Ορμούζ «φαίνεται ανέφικτο».
