Η ταινία Fargo, που γιορτάζει φέτος 30 χρόνια από την κυκλοφορία της, αναγνωρίζεται πλέον ως ένα αριστουργηματικό έργο που διεύρυνε τα κινηματογραφικά όρια, προσφέροντας εμβληματικούς ρόλους στους William H. Macy και Frances McDormand, ενώ παράλληλα εισήγαγε στον παγκόσμιο πολιτισμό την έννοια του “Minnesota Nice”.
Ο William H. Macy αρχικά προοριζόταν για τον μικρό ρόλο ενός ντετέκτιβ στο Fargo. Ωστόσο, οι σκηνοθέτες Joel και Ethan Coen του πρότειναν να διαβάσει για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Jerry Lundegaard. «Είπα: ‘Θεέ μου, ναι!’», θυμάται ο Macy. Απομνημόνευσε το σενάριο την ίδια νύχτα και εντυπωσίασε τους Coen, αλλά χρειαζόταν να «σφραγίσει» τη συμφωνία.
Μαθαίνοντας ότι οι αδελφοί Coen βρίσκονταν στη Νέα Υόρκη, ο Macy ταξίδεψε αεροπορικώς και χρησιμοποίησε ένα σκοτεινό χιούμορ, χαρακτηριστικό του στιλ τους. «Τους είπα: ‘Ανησυχώ ότι θα καταστρέψετε την ταινία σας αν προσλάβετε κάποιον άλλον… Ξέρω ότι ο Ethan μόλις απέκτησε ένα μικρό σκυλάκι και του είπα: ‘Φίλε, αν δεν μου δώσεις αυτόν τον ρόλο, θα σου σκοτώσω τον σκύλο’.» Οι Coen γέλασαν και ο Macy πήρε τον ρόλο.
Ο Lundegaard, ο χαρακτήρας του Macy, είναι ένας αδέξιος πωλητής αυτοκινήτων που προσλαμβάνει δύο ανίκανους εγκληματίες για να απαγάγουν τη δική του γυναίκα, σε ένα περίπλοκο σχέδιο για να αποσπάσει ένα μεγάλο ποσό από τον πλούσιο και καταπιεστικό πεθερό του. Το σχέδιο αποβαίνει μοιραίο, προκαλώντας την προσοχή της Marge Gunderson (Frances McDormand), μιας επτά μηνών έγκυου αστυνομικού αρχηγού με εκπληκτική διαίσθηση. Καθώς ερευνά, ο ιστός ψεμάτων του Jerry αρχίζει να ξετυλίγεται.
Ο τίτλος της ταινίας είναι παραπλανητικός. Αν και η εναρκτήρια σκηνή λαμβάνει χώρα στο Fargo της Βόρειας Ντακότα το 1987, το υπόλοιπο δράμα εκτυλίσσεται στις πόλεις Brainerd και Minneapolis της Μινεσότα. Οι Coen brothers έχουν δηλώσει ότι απλώς βρήκαν τη λέξη “Fargo” πιο εύηχη από την “Brainerd”.
Ο Macy, έχοντας παρακολουθήσει την προηγούμενη ταινία τους, *Blood Simple*, εντυπωσιάστηκε αμέσως από το σενάριο του Fargo. «Ο διάλογός τους είναι στο ίδιο επίπεδο με αυτόν του Dave Mamet. Είναι εκτυφλωτικός. Είναι όμορφος. Έχει μέτρο, ρυθμό και ποίηση, και οι λέξεις που επιλέγουν είναι καλύτερες από οποιαδήποτε αυτοσχεδιαστική ατάκα ενός ηθοποιού. Είναι φανταστική γραφή, ήταν απόλυτα ταιριαστό στην εποχή, στον τόπο και στο ύφος. Ένα καλό σενάριο σου δίνει όλες τις πληροφορίες που χρειάζεσαι. Αν δεν υπάρχει στη σελίδα, δεν θα υπάρξει στη σκηνή».
Ο John Carroll Lynch, ο οποίος υποδύθηκε τον σύζυγο της Gunderson, Norm, είχε την ίδια πρώτη αντίδραση στο σενάριο. «Ήταν ένα αριστούργημα. Άνοιγες την πρώτη σελίδα και το λευκό των σελίδων αντανακλούσε το τοπίο του σεναρίου. Ήταν μια απόλαυση να το διαβάζεις, ένα απόλυτα εκπληκτικό έργο, αναμφίβολα. Ερωτεύτηκα αυτό το σενάριο. Ήταν τέλειο».
Παραδόξως για μια ταινία που ορίζεται από τη γεωγραφική της απομόνωση και το παγωμένο τοπίο, η παραγωγή αντιμετώπισε προβλήματα λόγω έλλειψης χιονιού. Το πρόγραμμα γυρισμάτων έπρεπε να αντιστραφεί πλήρως. Ο Lynch, του οποίου οι σκηνές ήταν κυρίως εσωτερικές, μεταφέρθηκε εσπευσμένα με νυχτερινή πτήση για να γυρίσει τις σκηνές του υπνοδωματίου με την McDormand. Κάποια στιγμή, η εξάντληση του ταξιδιού τον κατέβαλε και αποκοιμήθηκε στο κρεβάτι μεταξύ των λήψεων, δίπλα στην αναπληρώτρια της McDormand. «Όλοι στο συνεργείο ήταν πολύ ήσυχοι», λέει γελώντας. «Δεν ήθελαν να με ξυπνήσουν».
Εν τω μεταξύ, το εξωτερικό συνεργείο μετακινήθηκε όλο και πιο βόρεια, αναγκασμένο τελικά να καταφύγει σε μηχανές χιονιού για να αποτυπώσει την αποπνικτική χειμωνιάτικη ατμόσφαιρα. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Macy, το κλίμα είναι το κλειδί για την κατανόηση της τραγελαφικής διάθεσης της ταινίας. «Υπάρχει ένα είδος «στρατοπέδευσης» σε αυτά τα παγωμένα κλίματα, ειδικά αν ζεις στην ύπαιθρο, που γεννά μια μορφή απόγνωσης», λέει ο Macy. «Αυτή είναι μια ιστορία για έναν άντρα που πηγαίνει στη μάχη για την οικογένειά του, για να εξασφαλίσει το μέλλον και την ευτυχία της οικογένειάς του. Δεν πιστεύω ότι ο Jerry Lundegaard ήταν κακός. Ήταν ανόητος και απελπισμένος».
Και οι δύο ηθοποιοί θυμούνται τα γυρίσματα ως ένα μέρος απόλυτης ηρεμίας και συνεργασίας, ενισχυμένο από τις ξεχωριστές ενέργειες των Coen brothers. Ο Macy θυμάται: «Ο Joel είναι σαν σφίγγα. Όχι μόνο είναι μεθοδικός και προσεκτικός, αλλά κινείται κιόλας έτσι. Ο Ethan, από την άλλη, είναι πολύ νευρικός. Είναι από αυτούς τους τύπους που, όπως εγώ, κουνάνε το πόδι τους, δεν μπορούν να καθίσουν ήσυχοι. Λικνιζόταν και περπατούσε νευρικά. Ενθουσιαζόταν. Έδειχνε τα συναισθήματά του. Μπορούσες να καταλάβεις τι συνέβαινε κοιτάζοντας τον Ethan».
Πώς συνεργάζονται οι δύο αδελφοί στις ταινίες; «Και οι δύο τις γράφουν. Και οι δύο τις σκηνοθετούν. Και οι δύο τις παράγουν, αλλά ο Joel σκηνοθετεί περισσότερο από τον Ethan και ο Ethan γράφει περισσότερο από τον Joel. Αυτή είναι η δική μου άποψη. Ήταν στην ίδια σελίδα. Οι συζητήσεις που είχαν τις έκαναν ήσυχα μεταξύ τους. Δεν μας έβαζαν εμάς, τους ηθοποιούς, καθόλου σε αυτές. Όταν υπήρχε κάποια αμφιβολία, γύριζαν δύο εκδοχές».
Αυτή η συντονισμένη σύνδεση δημιούργησε αυτό που ο Lynch περιγράφει ως ένα περιβάλλον «χωρίς εγωισμό». «Δεν ήθελες να αλλάξεις ένα κόμμα, δεν ήθελες να αλλάξεις μια λέξη», λέει. «Αυτό που ήθελες να εξασφαλίσεις ήταν να μην παρεμποδίζεις το σενάριο».
Υπήρχε, ωστόσο, χώρος για ευτυχείς συμπτώσεις και ηθοποιικές πρωτοβουλίες. Ο Macy αυτοσχεδίασε κάποια τυχαία σκουμπιδιά στην αντιπροσωπεία αυτοκινήτων, τα οποία ο Ethan Coen γύρισε από πάνω από τον ώμο του και διατήρησε στο τελικό μοντάζ. Επίσης, πρότεινε την επώδυνα αστεία σκηνή όπου ο Jerry κάνει πρόβα μια αγχωμένη τηλεφωνική κλήση στον πεθερό του.
Ο Lynch, ο οποίος ήταν θεατρικός ηθοποιός στο Guthrie Theater της Μινεάπολης, πρότεινε επιτυχώς ένα λεπτό χαρακτηριστικό στοιχείο για τον Norm σε ένα πρωινό: θα μαγείρευε αυγά για τη γυναίκα του, αλλά όχι για τον εαυτό του, περιμένοντας και τελειώνοντας τα περισσεύματα της όταν εκείνη καλούταν στη σκηνή του φόνου. «Ένιωθε πολύ σωστό για μένα, για τον χαρακτήρα, αλλά και για όποιον με ήξερε για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα, η φράση μου στο σχολικό μου yearbook ήταν: ‘Θα τελειώσεις αυτό;’ Δεν ήταν ασυνήθιστη συμπεριφορά για μένα».
Είναι η βαθιά, γνήσια αγάπη μεταξύ της Marge και του Norm που ο Lynch πιστεύει ότι κάνει το Fargo να ξεχωρίζει από τη συνήθη «ψυχρότητα και απόσταση» της ευρύτερης φιλμογραφίας των Coen brothers. «Έχει αυτήν τη ζεστή καρδιά στο κέντρο».
Η McDormand, η οποία είναι παντρεμένη με τον Joel Coen, κέρδισε το πρώτο της Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου για το Fargo. Ο Lynch επαινεί εκτενώς την συμπρωταγωνίστριά του. «Δεν γνωρίζω πολλούς ηθοποιούς που να έχουν σταθεί σε τόσα αμερικανικά τοπία στην ιστορία της κινηματογραφικής τους καριέρας. Ο μόνος άνθρωπος που μου έρχεται στο μυαλό που το έχει κάνει αυτό είναι ο John Wayne. Η Fran έχει σταθεί στα Ozarks, έχει σταθεί στα Badlands, έχει σταθεί στην έρημο, έχει σταθεί στην χειμερινή τούνδρα της Μινεσότα, έχει σταθεί στην Iron Range. Έχει παίξει τόσους πολλούς πεμπτουσιακά αμερικανικούς χαρακτήρες σε αμερικανικά τοπία. Είναι ταπεινωτικό όταν το σκέφτεσαι».
Τρεις δεκαετίες μετά, το Fargo εξακολουθεί να συναρπάζει. Η ξεχωριστή διάλεκτος “Minnesota nice” – την οποία ο Lynch σημειώνει ότι έλειπε από τη δημοφιλή κουλτούρα πριν από το 1996 – εξακολουθεί να φωνάζεται τακτικά στον Macy από ενθουσιώδεις θαυμαστές.
Η ταινία έχει εμπνεύσει μια αναγνωρισμένη τηλεοπτική σειρά ανθολογίας, δημιουργημένη από τον Noah Hawley, αν και ο Lynch παραδέχεται ότι «τρόμαξε» βλέποντας το πρώτο επεισόδιο όταν εντόπισε έναν άμεσο, οικείο φόρο τιμής σε μια χειρονομία που μοιράστηκε με την McDormand στην αρχική ταινία.
Υπάρχει ακόμη και ένα άγαλμα της Marge στο Fargo της Βόρειας Ντακότα, σκαλισμένο από έναν καλλιτέχνη αλυσοπρίονου και εύστοχα με τίτλο “Wood Chip Marge”, μια αναφορά στον αξέχαστο ρόλο που έπαιξε ένας κοπτης ξύλων στην κορυφαία σκηνή της ταινίας. Ερωτηθείς γιατί το Fargo αντέχει, ο Macy, ο οποίος προέβαλε την ταινία κατά τη διάρκεια της απεργίας των σεναριογράφων του Χόλιγουντ, δεν διστάζει. «Επειδή είναι τέλειο. Είναι μια από εκείνες τις υπέροχες καταστάσεις όπου τα πάντα – ο τρόπος που έγινε το καστ, πού γυρίστηκε, η μουσική, ο τόνος, το σενάριο, η ιστορία – είναι σε αρμονία. Είναι ένα εξαίσιο φιλμ. Δεν υπάρχει ούτε μια ψεύτικη νότα σε αυτό».
