Η περιτονία, ο συνδετικός ιστός που στηρίζει την εσωτερική δομή του σώματος, δεν έχει βρεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος για πολύ καιρό. Οι ανατόμοι γνώριζαν την ύπαρξή της από πολύ νωρίτερα, όμως μέχρι τη δεκαετία του 1980, απορριπτόταν συχνά κατά τη διάρκεια των νεκροτομών, θεωρούμενη ως απλό περίβλημα που εμπόδιζε τη μελέτη των υπόλοιπων δομών. Τις τελευταίες δεκαετίες, η κατανόησή μας για την περιτονία έχει εξελιχθεί, ίσως και υπερβολικά. Σήμερα, πολλοί προσωπικοί γυμναστές υποστηρίζουν την ανάγκη χαλάρωσής της με foam roller, ή ακόμα και την αξιοποίηση των «μαγικών» ελαστικών της ιδιοτήτων για αυξημένη εκρηκτικότητα. Τι ακριβώς, όμως, επιτελεί η περιτονία και πώς μπορούμε να την αξιοποιήσουμε;

«Ο ευκολότερος τρόπος να περιγράψουμε την περιτονία είναι να σκεφτείτε τη δομή ενός μανταρινιού», εξηγεί η Natasha Kilian, ειδικός στη μυοσκελετική φυσικοθεραπεία στο Pure Sports Medicine. «Έχετε την εξωτερική φλούδα και από κάτω, τη λευκή ψίχα που χωρίζει τα τμήματα και τα συγκρατεί. Η περιτονία λειτουργεί παρόμοια: είναι ένα συνεχές, περιεκτικό δίκτυο που περιβάλλει και συνδέει τα πάντα στο σώμα, από μύες και νεύρα μέχρι αιμοφόρα αγγεία και όργανα. Ουσιαστικά, είναι η εσωτερική «στολή» του σώματος, που διατηρεί την υποστήριξη και την ολοκλήρωση όλων των στοιχείων.» Αν έχετε τεμαχίσει ποτέ ένα κομμάτι κρέας, πρόκειται για τη λεπτή, ασημένια στρώση που περιβάλλει τον μυ, σαν μεμβράνη.

Φυσικά, αποτελείται από κολλαγόνο, αν και το 70% είναι νερό. Ενυδατώνεται μέσω συμπιεστικής κίνησης, η οποία διοχετεύει υγρό στις περιτονιακές στιβάδες, διατηρώντας τις ελαστικές και ολισθηρές. Περιέχει επίσης νευρικές απολήξεις που της επιτρέπουν να αντιλαμβάνεται την κίνηση, την πίεση και τη θερμοκρασία, επηρεάζοντας τη στάση, την κίνηση και την ιδιοδεκτικότητα.

«Επικοινωνεί συνεχώς με τον εγκέφαλο για το πώς αισθάνεται το σώμα», αναφέρει η Kilian. «Δεν είναι μια λεπτή στιβάδα – είναι ένα τεράστιο, λειτουργικό αισθητήριο σύστημα που μας κρατά ενωμένους.»

Η υγιής περιτονία λειτουργεί σαν βιολογικό ελατήριο, ανακυκλώνοντας ενέργεια κατά την κίνηση και συμβάλλοντας στην αποδοτικότητα κατά το τρέξιμο, το άλμα και την αθλητική δύναμη. Αυτό έχει οδηγήσει κάποιους προπονητές κίνησης να πιστεύουν ότι μπορεί κανείς να αξιοποιήσει την ελαστικότητά της για να γίνει πιο εκρηκτικός – «στρίβοντας» το σώμα στο έδαφος για περισσότερα push-ups. Ωστόσο, αυτό δεν είναι απολύτως ακριβές. «Δεν πρόκειται να επιτύχει θαύματα ή να σας κάνει ξαφνικά μαγικά πιο δυνατούς», δηλώνει ο Julian Baker, ειδικός λειτουργικής κίνησης και ανατόμος. «Αλλά αν τη διατηρούμε ρευστή και σε κίνηση, θα βελτιώσει την ποιότητα της κίνησής μας.»

Αυτό, κατά βάση, είναι το κλειδί. Η φύση της περιτονίας σημαίνει ότι ανταποκρίνεται σε αυτό που κάνουμε επαναλαμβανόμενα, κλειδώνοντάς μας σε ένα σύνολο κινήσεων και καθιστώντας οτιδήποτε άλλο πιο δύσκολο. «Τα σώματά μας είναι έξυπνα», λέει η Kilian. «Όταν επαναλαμβάνουμε την ίδια δραστηριότητα, το σώμα προσαρμόζεται για να την κάνει ευκολότερη. Για τους περισσότερους από εμάς, αυτό σημαίνει ώρες σε ένα γραφείο, σκυμμένοι πάνω από ένα πληκτρολόγιο. Με τον καιρό, ακινητοποιούμαστε σε αυτή τη στάση. Έτσι, αν δουλεύετε πολλές ώρες και παίζετε κρίκετ ή τένις τα Σαββατοκύριακα, μπορεί να νιώσετε πόνο όταν κάνετε ένα σερβίς – η περιτονία σας έχει σφίξει από την παρατεταμένη προβολή των χεριών όλη την εβδομάδα.»

Ο απλούστερος τρόπος για να ξεκινήσετε να διορθώνετε αυτό το πρόβλημα είναι να αφιερώνετε περισσότερο χρόνο κάνοντας τις κινήσεις που κανονικά θα κάνατε μόνο περιστασιακά. «Μιλάω για αυτό με όρους «κύκλου δυνατοτήτων»», λέει ο Baker. «Αν πω σε μια ομάδα ανθρώπων να σηκώσουν τα χέρια τους όσο πιο ψηλά μπορούν, να πάρουν μια ανάσα και να τα σηκώσουν λίγο ψηλότερα, πάντα θα ανεβαίνουν λίγες ίντσες παραπάνω – ο λόγος είναι ότι έχουμε ένα εκτεταμένο εύρος δυνατοτήτων στο οποίο σπάνια κινούμαστε. Αυτός είναι ο κύκλος μας, και καθώς μεγαλώνουμε, σταματάμε να κινούμαστε, ο κύκλος μικραίνει. Καθώς ο κύκλος μικραίνει, ο συνδετικός μας ιστός αρχίζει να συρρικνώνεται, περιορίζοντάς μας σε ό,τι μπορούμε να κάνουμε. Αν είμαι 85 και θέλω να φτάσω ένα φλιτζάνι από ένα ράφι, δεν χρειάζονται δυνατοί μύες της πλάτης – θέλω ένα πλήρες εύρος. Πραγματικά, δεν πιστεύω ότι υπάρχει ένα μοναδικό εύρος ή μια συγκεκριμένη κίνηση – το τελικό μήνυμα είναι να συνεχίζουμε να κινούμαστε με όσους περισσότερους διαφορετικούς τρόπους και εύρη μπορούμε.»

Ωστόσο, η περιτονία δεν είναι άτρωτη σε προβλήματα, και η αντιμετώπισή τους μπορεί να είναι απογοητευτική. Πολλά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν με την περιτονία δεν είναι ευδιάκριτα σε μια μαγνητική τομογραφία, κάτι που αποτελεί έναν λόγο για τον οποίο οι βαθιά ριζωμένες δομικές δυσλειτουργίες στο σώμα είναι δύσκολο να διαγνωστούν.

Πώς, λοιπόν, αρχίζουμε να το διορθώνουμε; Μέχρι πρόσφατα, πολλές απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση περιστρέφονταν γύρω από την ιδέα της κύλισης του πέλματος σε μια μπάλα του γκολφ, ή της ξάπλωσης στο πλάι για να κυλήσει η λαγονοκνημιαία ταινία (μια σκληρή λωρίδα συνδετικού ιστού που εκτείνεται στο εξωτερικό του μηρού, από το γόνατο έως το ισχίο) σε έναν μεγάλο κυλινδρικό κύλινδρο, σε μια διαδικασία που ονομάζεται μερικές φορές αυτό-μυοπεριτονιακή απελευθέρωση. Ωστόσο, αυτό μπορεί να μην είναι τόσο ωφέλιμο.

«Η τρέχουσα κατανόηση είναι ότι δεν μπορείς πραγματικά να «σπάσεις» την περιτονία με τον τρόπο που πολλοί πιστεύουν», λέει η Kilian. «Ενώ η κύλιση του ποδιού μπορεί να βοηθήσει αυξάνοντας τη ροή του αίματος και απελευθερώνοντας την τάση, είναι σημαντικό να βλέπουμε το σώμα ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα. Πρέπει να εξετάσετε την τάση στους γλουτούς, τους οπίσθιους μηριαίους, τις γάμπες και την πλάτη – όχι μόνο την περιοχή όπου νιώθετε πόνο. Είναι ο τρόπος που όλοι αυτοί οι μύες και οι περιτονιακές γραμμές αλληλεπιδρούν – ή αποτυγχάνουν να αλληλεπιδράσουν – που οδηγεί σε δυσφορία. Με άλλα λόγια, μην συγχέετε το θύμα με τον θύτη.»

Ο Baker έχει μια ελαφρώς διαφορετική άποψη για το γιατί η κύλιση μπορεί να δώσει αποτελέσματα. «Αν βάλετε το foam roller στο έδαφος και κατεβείτε για να κυλήσετε τους μηρούς σας κάθε μέρα για 30 ημέρες, τίποτα δεν θα συμβεί στην περιτονία σας. Αλλά το γεγονός είναι, ότι κατεβήκατε στο πάτωμα και σηκωθήκατε ξανά. Και αυτή η κίνηση, όπου πιθανότατα κινείτε το σώμα σας με τρόπους που αλλιώς δεν θα είχατε κάνει για εβδομάδες ή μήνες, είναι αυτό που θα κάνει τη διαφορά.»

Τι σημαίνει αυτό για τους περισσότερους ανθρώπους; Ίσως αξίζει να δοκιμάσετε αναρρίχηση – ο Baker διευθύνει μια δική του ομάδα για άτομα άνω των 50 – ή κολύμπι, χορό ή πιλάτες, τα οποία κινούν το σώμα μέσα από ασυνήθιστα εύρη και τύπους περιστροφής.

Αλλά αν όλα αυτά είναι λίγο επίπονα, μπορεί απλώς να σημαίνει ότι αφιερώνετε χρόνο για να κινηθείτε πιο φυσικά. «Σκεφτείτε πώς τεντώνεται μια γάτα ή ένα σκύλος – ή ακόμα και πώς εμείς φυσικά χασμουριόμαστε και κινούμαστε όταν χαλαρώνουμε στις διακοπές, τεντώνοντας τα χέρια μας», λέει η Kilian. «Το σώμα γνωρίζει ενστικτωδώς ποιες κατευθύνσεις χρειάζεται να κινηθεί για να απελευθερώσει την τάση και να απελευθερώσει την περιορισμένη περιτονία. Ακόμα και κάτι τόσο απλό όσο μια μακρά, αργή, διαφραγματική εισπνοή κατά τη διάρκεια μιας διάτασης μπορεί να βοηθήσει στην επιμήκυνση της περιτονίας και να ενθαρρύνει ολόκληρο το σύστημα να κινηθεί πιο ελεύθερα.»

Ακόμη υπάρχει πολύ έρευνα να γίνει: όπως σημειώθηκε, μόλις σταματήσαμε να πετάμε την περιτονία. Αλλά προς το παρόν, απλώς κινούμαστε όσο περισσότερο, όσο συχνά, και με όσους περισσότερους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε.