Η πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στην Ευρώπη για να μιλήσει στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, ήταν μία από εκείνες τις στιγμές που πιθανότατα θα ήθελε να είχε ξεχάσει. Η αποτυχία του να εντυπωσιάσει ήταν παταγώδης.
Αρχικά, το αεροπλάνο του αναγκάστηκε να επιστρέψει λόγω τεχνικού προβλήματος. Στη συνέχεια, παρά την αναμενόμενη εχθρική ομιλία του, ο Τραμπ, που για άλλη μια φορά απέδειξε τον χαρακτηρισμό “Taco” (Trump always chickens out – ο Τραμπ πάντα τα βάζει στα πόδια), υποχώρησε από τις απειλές του για εισβολή στη Γροιλανδία, κάτι που θα μπορούσε να είχε επηρεάσει αρνητικά περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου.
Ακόμα πιο προκλητική ήταν η αδιαμφισβήτητη δήλωσή του ότι “αν δεν ήταν οι ΗΠΑ, όλοι θα μιλούσατε γερμανικά”. Το Νταβός, βέβαια, είναι γερμανόφωνη πόλη. Και τέλος, δεν χρειαζόταν να ταξιδέψει στην Ευρώπη για να εκφωνήσει μια πολιτική ομιλία με σαφή εγχώρια ατζέντα, γεμάτη ανακρίβειες και κενές υποσχέσεις – αν και περιείχε κάποιες εκπληκτικές αλήθειες. Η οικονομία των ΗΠΑ πράγματι τα πηγαίνει σχετικά καλά, παρά την ανησυχία των οικονομολόγων για την αβεβαιότητα που προκαλούν οι θέσεις του Τραμπ και οι συχνές του αναρτήσεις στο Truth Social.
Η ζημιά που προκαλείται από την ασταθή εφαρμογή δασμών, τις αποφάσεις για έναρξη και αυταπόδεικτο τερματισμό πολέμων, τις εκβιάσεις εναντίον πολιτικών αντιπάλων, την ανάμειξη σε λεπτομέρειες της ιδιωτικής οικονομίας, την επίθεση στην ανεξαρτησία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και τον “One Big Beautiful Bill” για μείωση φόρων χωρίς αύξηση δημοσίων εσόδων, συμβάλλουν όλα στο “πάγωμα” των επιχειρηματικών αποφάσεων.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, οι δασμοί απέφεραν 287 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, με παρόμοια έσοδα να αναμένονται και για το 2026. Αυτό, αν και όχι ευκαταφρόνητο, αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 16% του δημοσιονομικού ελλείμματος του 2025. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια αύξηση φόρου 2% κυρίως για τους φτωχότερους Αμερικανούς. Η καταναλωτική εμπιστοσύνη βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων πέντε ετών (αν και προέρχεται από αισιόδοξα υψηλά) και η ανεργία κυμαίνεται γύρω στο 4,4%. Το παράδοξο είναι πόσο ανθεκτική παραμένει η αμερικανική οικονομία.
Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ κυμαίνεται γύρω στο 2,7% ετησίως, κοντά στον στόχο της Fed. Η οικονομική ανάπτυξη για τα τρία τελευταία οικονομικά τρίμηνα κυμάνθηκε μεταξύ 3,5% και 4,4%. Τα εταιρικά κέρδη συνεχίζουν να αυξάνονται. Οι αποδόσεις των αμερικανικών δεκαετών ομολόγων είναι ελάχιστα χαμηλότερες από την περίοδο του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν.
Και, φυσικά, οι τιμές των μετοχών, του χρυσού και του ασημιού έχουν “εκτοξευτεί”, ακόμη και μετά τις πρόσφατες πτώσεις. Στους κύκλους των “ψαγμένων”, η ζωή είναι όντως πολύ καλή, αν και τα συνολικά στοιχεία κρύβουν μια “Κ-μορφή” οικονομία, όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανισότητα μεταξύ κατόχων περιουσιακών στοιχείων και εργαζομένων.
Η οικονομία αντέχει επειδή οι συμμετέχοντες στην αγορά παραμένουν υπερβολικά αισιόδοξοι για τις τεράστιες δαπάνες από εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης (AI). Η μανία στις μετοχές και τα πολύτιμα μέταλλα μοιάζει με μια κλασική φούσκα, η οποία συνήθως καταλήγει σε πανικό, προκαλούμενο από ξαφνικές ειδήσεις ή μια αργή εκτίμηση μιας αντιστροφής της τύχης.
Πέρα από την αισιοδοξία, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό και οικονομικό σύστημα έχει αντέξει επειδή είναι ποικιλόμορφο και προσαρμοστικό. Υπάρχουν πολλές επιλογές σε έναν ψηφιακό, παγκοσμιοποιημένο κόσμο για άτομα, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις, ώστε να προσαρμόζονται δημιουργικά για να βρίσκουν κέρδη σε νέες τεχνολογίες, προμηθευτές, τεχνικές και επενδύσεις. Οι δασμοί είναι σαν μια πέτρα που ρίχνεται σε ένα ποτάμι, όπου το νερό προσαρμόζεται σε μια νέα πορεία, έστω και πιο γρήγορη και ταραχώδη.
Οι οικονομίες και οι χρηματιστηριακές αγορές εκτός ΗΠΑ έχουν επωφεληθεί από την αποδιοργανωτική επιρροή του Τραμπ και προσαρμόζονται στις προκύπτουσες τριβές. Η αιφνίδια επιτυχία των εμπορικών συνομιλιών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ινδίας, μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων και καθυστερήσεων, έμοιαζε αδύνατη πριν από ένα χρόνο, όπως ίσως και οι πρόσφατες συμφωνίες που έκανε η Κίνα με τη Βρετανία και τον Καναδά.
Πολλές παλιές ανησυχίες εγκαταλείπονται όσον αφορά την ταχεία προσαρμογή σε νέες εφοδιαστικές αλυσίδες, επειδή ο κόσμος αντιλαμβάνεται την εμπορική πολιτική των ΗΠΑ ως αναξιόπιστη. Πράγματι, η συμπεριφορά του Τραμπ, του “Taco”, φάνηκε ξανά με την βιαστική συμφωνία των ΗΠΑ με την Ινδία αυτήν την εβδομάδα.
Ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, πέτυχε δύο τεράστιες εμπορικές νίκες μέσα σε μία εβδομάδα, ανατρέποντας την σχετικά προστατευτική στάση της Ινδίας. Αυτές οι αλλαγές στις εμπορικές ροές υπογραμμίζονται από το ρεκόρ εμπορικού πλεονάσματος της Κίνας και το υψηλό επίπεδο συναλλαγματικών αποθεμάτων, που τροφοδοτούνται πρόσφατα από την εξαγωγική ροή προς την Ευρώπη, την Αφρική και άλλα μέρη της Ασίας.
Η μακροπρόθεσμη συνέπεια αυτής της εμπορικής προσαρμογής είναι ότι οι ΗΠΑ θα περιθωριοποιηθούν περισσότερο. Τα αφεντικά της Levi’s και της McDonald’s έχουν προειδοποιήσει για αντιστάσεις στα αμερικανικά εμπορικά σήματα στην Ευρώπη. Η φήμη των ΗΠΑ δεν έχει ωφεληθεί από τις ειδήσεις που έρχονται από την αμερικανική πόλη της Minneapolis.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ αποτελούν ένα τεράστιο εμπορικό σήμα, και τα εμπορικά σήματα δεν ξεθωριάζουν εύκολα. Το δολάριο ΗΠΑ είναι το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Παραμένει πιθανό να αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους κρίσης. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα θα προσαρμοστεί, αλλά δεν θα απομακρυνθεί από το δολάριο ΗΠΑ και τα χρεόγραφα του αμερικανικού θησαυροφυλακίου σύντομα. Μια οικονομία των ΗΠΑ, ασθενέστερη από τη σημερινή, θα εξακολουθεί να είναι ο κύριος μοχλός της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης.
Ο Τραμπ έκανε ένα μεγάλο λάθος απειλώντας να πάρει τη μπάλα του και να φύγει σπίτι. Έχει κινητοποιήσει πολλές χώρες να προσαρμοστούν παίζοντας το δικό τους παιχνίδι για να ανταγωνιστούν. Αυτό θα διαβρώσει τη σκληρή και μαλακή ισχύ της Ουάσινγκτον σε όλο τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, η εκδοχή του Τραμπ για το “America first” έχει ωφελήσει περισσότερο τις άλλες παγκόσμιες οικονομίες παρά τις ίδιες τις ΗΠΑ.
Μια νέα πολυπολική παγκόσμια τάξη θα οδηγήσει σε αμοιβαία αλληλεπιδρώντα εμπορικά μπλοκ, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, η Κίνα, οι αγγλοσαξονικές οικονομίες, η Ευρώπη και οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες. Ο Τραμπ, παίρνοντας την μπάλα του μακριά από το γήπεδο, έχει ενθαρρύνει περισσότερες μπάλες να πεταχτούν στον αγωνιστικό χώρο.
