Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ), μια χώρα πλούσια σε κοιτάσματα κοβαλτίου και χαλκού, παρακολουθεί με έντονο ενδιαφέρον τις συζητήσεις που διεξάγονται στην Ουάσιγκτον. Στην πρώτη Υπουργική Συνάντηση για τα Κρίσιμα Ορυκτά, εκπρόσωποι από 50 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ΛΔΚ, θα συζητήσουν τρόπους ενίσχυσης και διαφοροποίησης των εφοδιαστικών αλυσίδων ορυκτών, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να περιορίσουν την παγκόσμια κυριαρχία της Κίνας στον τομέα.
Μέσω μιας συμφωνίας «πόροι για ασφάλεια» που συνήφθη πέρυσι, οι ΗΠΑ υπέγραψαν συμφωνία εξόρυξης με την κυβέρνηση της Κινσάσα, με στόχο την εξασφάλιση κρίσιμων υλικών για την τεχνολογική καινοτομία, την οικονομική ισχύ και την εθνική ασφάλεια. Παρόλο που ο πρόεδρος της ΛΔΚ, Felix Tshisekedi, έχει προβάλει τα οικονομικά οφέλη, πολλοί πολίτες, ιδιαίτερα στις περιοχές εξόρυξης, βλέπουν μόνο περαιτέρω καταπίεση.
«Μας εκμεταλλεύονται στην εξόρυξη ορυκτών», δηλώνει ο Gerard Buunda, φοιτητής οικονομικών στη Γκόμα, πρωτεύουσα της επαρχίας Βόρειο Κίβου, η οποία αποτελεί σημαντική πηγή κολτάν, κασσιτερίτη και χρυσού. «Υπάρχουν επενδυτές που μας αναγκάζουν να δουλεύουμε, μας διώχνουν από τη γη μας και μας υποχρεώνουν να εργαζόμαστε στα ορυχεία τους για τα δικά τους συμφέροντα. Δεν θέλουμε πια να μας εκμεταλλεύονται». Ο Buunda, 28 ετών, καταδικάζει τις πολυεθνικές εταιρείες που εκθέτουν τους πολίτες σε φτώχεια, χαμηλούς μισθούς, παιδική εκμετάλλευση και περιβαλλοντική υποβάθμιση, θέτοντας σε κίνδυνο ζωές. Φοβάται ότι η δίψα της κυβέρνησης Trump για κρίσιμα ορυκτά θα μπορούσε να επιδεινώσει την κοινωνικοπολιτική αστάθεια. «Εδώ στην ανατολική ΛΔΚ, όσοι χρηματοδοτούν την εξόρυξη, όταν ανακαλύπτουν νέα ορυχεία, αγοράζουν γη από τοπικές κοινότητες σε συνεννόηση με τους ηγέτες μας και τους εκτοπίζουν, κάτι που αποτελεί τη ρίζα της ανασφάλειας», εξηγεί. Ζητά από τους Αφρικανούς ηγέτες, ιδίως από τη ΛΔΚ, να μην γίνουν «αποδιοπομπαίοι τράγοι» και να φροντίσουν για το μέλλον των δικών τους σπάνιων γαιών.
Οι αρχές της ΛΔΚ προωθούν τη χώρα ως λύση για την ενεργειακή μετάβαση, χάρη στα μεγάλα αποθέματα κοβαλτίου και λιθίου, απαραίτητα για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και τις ανανεώσιμες τεχνολογίες. Οι ΗΠΑ έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον, συνδέοντας ακόμη και εγγυήσεις ασφάλειας με την εξόρυξη πόρων, όπως συνέβη κατά τη διαμεσολάβηση για μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ της ΛΔΚ και της Ρουάντα. Ο Trump δήλωσε τον Δεκέμβριο: «Σταμάτησα τον πόλεμο με το Κονγκό και τη Ρουάντα. Και μου είπαν: «Παρακαλώ, παρακαλώ, θα θέλαμε να έρθετε και να πάρετε τα ορυκτά μας». Κάτι που θα κάνουμε».
Ο Koko Buroko Gloire, σχολιαστής διεθνών θεμάτων από την Κένυα, αμφιβάλλει ότι η ΛΔΚ θα αποκομίσει ουσιαστικά οφέλη από τη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Πιστεύει ότι η αγορά κρίσιμων ορυκτών προσελκύει την «απληστία» των μεγάλων παγκόσμιων δυνάμεων, οι οποίες συμμετέχουν σε μια «γεωπολιτικά όλο και πιο έντονη» μάχη. Ωστόσο, τα τελικά οφέλη για τη ΛΔΚ θα εξαρτηθούν από τη βούληση της ηγεσίας της. «Αν αυτή η συμφωνία επιτρέψει σε εμάς, τον λαό του Κονγκό, να έχουμε δρόμους, καθαρό νερό, νοσοκομεία, τότε πιστεύω ότι είναι μια καλή συμφωνία», δήλωσε, παροτρύνοντας τους ηγέτες της ΛΔΚ να διασφαλίσουν ότι η χώρα δεν θα βγει χαμένη.
Πριν την ανάληψη εξουσίας από τον Trump, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Joe Biden, είχε επισκεφθεί την περιοχή, συζητώντας, μεταξύ άλλων, το έργο υποδομής σιδηροδρομικής γραμμής Lobito Corridor. Η γραμμή αυτή, που αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε κακή κατάσταση στη ΛΔΚ, θα συνδέει τις επαρχίες εξόρυξης της χώρας με την Ανγκόλα, παρέχοντας πρόσβαση σε λιμάνι για την εξαγωγή ορυκτών στην Αμερική. Σύμφωνα με ανάλυση δορυφορικών εικόνων από την Global Witness, έως και 6.500 άνθρωποι ενδέχεται να επηρεαστούν από εκτοπισμούς που συνδέονται με την ανάπτυξη του Lobito Corridor. Η οργάνωση επισήμανε ότι η σιδηροδρομική γραμμή διέρχεται από ευάλωτες κοινότητες που έχουν επωφεληθεί ελάχιστα από την έκρηξη της εξόρυξης στην Kolwezi, αναδεικνύοντας μια «πολύπλοκη» νομική κατάσταση σχετικά με την ιδιοκτησία των κατοικιών και των κτιρίων κατά μήκος της γραμμής. Για την Global Witness, ο Lobito Corridor θα αποτελέσει «τεστ αντοχής» για τους Δυτικούς εταίρους που υποστηρίζουν ότι το έργο αντιπροσωπεύει ένα πιο δίκαιο μοντέλο εκμετάλλευσης πόρων.
Ο Gentil Mulume, ακτιβιστής στη Γκόμα, τονίζει ότι η συνάντηση στην Ουάσιγκτον απαιτεί σοβαρότητα, ιδίως όσον αφορά τη συμμόρφωση με περιβαλλοντικά πρότυπα, τη διαφάνεια στη διακυβέρνηση της εξόρυξης και την εκβιομηχάνιση. Θεωρεί ότι τέτοιες συμφωνίες κινδυνεύουν να διαιωνίσουν δομικά ανισόρροπες συνεργασίες, όπου η ΛΔΚ παραμένει απλός προμηθευτής στρατηγικών πρώτων υλών για τις δυτικές δυνάμεις.
Ο John Katikomo, ακτιβιστής περιβάλλοντος, δηλώνει ότι οι βάσεις για μια δίκαιη συνεργασία είναι ήδη προβληματικές, καθώς η συμφωνία είναι «αδιαφανής» και οι αρχές στην Κινσάσα δεν έχουν κοινοποιήσει λεπτομέρειες στους πολίτες. «Πολλοί άνθρωποι είναι παραπληροφόρημένοι, και υπάρχει κακή κατανομή των πόρων. Θα ωφεληθεί ο πληθυσμός από αυτό;» διερωτάται.
Η Kuda Manjonjo, σύμβουλος για την Δίκαιη Μετάβαση στο PowerShift Africa, επισημαίνει ότι η Αφρική κατέχει δυσανάλογο μερίδιο κρίσιμων ορυκτών, αλλά παραμένει περιθωριοποιημένη στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας. «Αυτή η ανισορροπία αντανακλά ένα άδικο μοντέλο εκμετάλλευσης που εμποδίζει την τοπική ανάπτυξη», τονίζει, ζητώντας δικαιότερη διακυβέρνηση, επενδύσεις στην επεξεργασία και μεταποίηση ορυκτών, και καλύτερη αφρικανική εκπροσώπηση στις στρατηγικές αποφάσεις.
Ο Daniel Mukamba, κάτοικος Γκόμα, κατηγορεί πολλές πολυεθνικές ότι διατηρούν τις χώρες πλούσιες σε φυσικούς πόρους παγιδευμένες στην «κατάρα του πλούτου» – κάτι που πιστεύει ότι μετατρέπεται σε «καρκίνο». «Αν κοιτάξετε παραδείγματα όπως η Walikale και η Rubaya, πόλεις που παράγουν πολλά ορυκτά, ο πληθυσμός παραμένει φτωχός», δηλώνει. Και οι δύο αυτές πόλεις ελέγχονται πλέον από την υποστηριζόμενη από τη Ρουάντα ομάδα ανταρτών M23.
Έκθεση του Global Initiative Against Transnational Organized Crime δείχνει ότι στην επαρχία Νότιο Κίβου, οι αδιαφανείς αλυσίδες εφοδιασμού χρυσού συνεχίζουν να συνδέονται με συγκρούσεις, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και περιβαλλοντικές ζημιές.
Η σύγκρουση στην ανατολική ΛΔΚ συνεχίζεται, παρά τις ειρηνευτικές συμφωνίες, και πλησιάζει σε περιοχές πλούσιες σε κρίσιμα ορυκτά. Ο Chirac Issa, περιβαλλοντικός ακτιβιστής, δηλώνει: «Όταν υπάρχει πόλεμος, γίνεται παράνομη εκμετάλλευση των ορυκτών μας. Δεν υπάρχει κυβερνητική ρύθμιση. Φοβόμαστε ότι η ανεξέλεγκτη εξόρυξη θα προκαλέσει ρύπανση και θα θέσει σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα».
Ο πρόεδρος Tshisekedi έχει δηλώσει αισιοδοξία για τις συμφωνίες, υποστηρίζοντας ότι αποσκοπούν στην «προώθηση των στρατηγικών μας ορυκτών με κυρίαρχο τρόπο», εξασφαλίζοντας «πιο δίκαιη κατανομή των οικονομικών οφελών» και «τοπική μεταποίηση, δημιουργία θέσεων εργασίας και ένα νέο οικονομικό μοντέλο». Ωστόσο, ο Corneille Nangaa, ηγέτης της συμμαχίας AFC, που σχετίζεται με την M23, χαρακτήρισε την εταιρική σχέση εξόρυξης «βαθιά εσφαλμένη και αντισυνταγματική», κατηγορώντας για «αδιαφάνεια στις διαπραγματεύσεις» και «ξεπούλημα» των φυσικών πόρων.
Παρ’ όλες τις διαβεβαιώσεις του προέδρου, για τους πολίτες της Γκόμα, που παρακολουθούν ξένους αξιωματούχους να συζητούν τα σχέδιά τους για τους πόρους τους χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, το μέλλον δεν φαντάζει τόσο ασφαλές.
