Το φεστιβάλ κινηματογράφου Sundance, η καρδιά του ανεξάρτητου κινηματογράφου, ξεκίνησε την τελευταία του έκδοση την Πέμπτη στην Park City, την χιονοδρομική “φωλιά” στην Γιούτα που φιλοξενεί το γεγονός για πάνω από τέσσερις δεκαετίες. Ωστόσο, από το 2027, το φεστιβάλ θα μεταφερθεί στο Boulder του Κολοράντο, μετά από μια διαδικασία επιλογής που διήρκεσε χρόνια και πολλοί πίστευαν ότι θα κατέληγε στο Salt Lake City.
Η μεγαλύτερη πόλη της Γιούτα, μόλις 30 μίλια από το κέντρο του φεστιβάλ, έχει φιλοξενήσει εδώ και καιρό επιπλέον εκδηλώσεις του Sundance και λειτούργησε ως κόμβος μεταφορών. Είναι μια ταχέως αναπτυσσόμενη μητροπολιτική περιοχή, παράδεισος για τους λάτρεις της υπαίθρου, και μια σημαντική πόλη των ΗΠΑ. Σύμφωνα, όμως, με ένα νέο ντοκιμαντέρ που έκανε πρεμιέρα φέτος, η πόλη αντιμετωπίζει μια επερχόμενη οικολογική κρίση.
Το ντοκιμαντέρ “The Lake”, σε σκηνοθεσία Abby Ellis, επικεντρώνεται στην απότομη υποβάθμιση της Μεγάλης Αλμυρής Λίμνης (Great Salt Lake), μιας “περιβαλλοντικής ατομικής βόμβας” που απειλεί την υγεία των 2,8 εκατομμυρίων κατοίκων της περιοχής. Επιστήμονες προειδοποιούν ότι η λίμνη, η μεγαλύτερη αλμυρή λίμνη στο δυτικό ημισφαίριο, μπορεί να εξαφανιστεί πλήρως μέσα στα επόμενα χρόνια. Αυτό θα αφήσει την περιοχή, όπου ζει πάνω από το 80% του πληθυσμού της πολιτείας, ευάλωτη σε τοξική σκόνη από τον εκτεθειμένο πυθμένα, εάν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα για τον περιορισμό της εκτροπής νερού.
Η λίμνη, που συχνά αποκαλείται “Νεκρά Θάλασσα της Αμερικής” (αν και στην πραγματικότητα είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το αντίστοιχό της στη Μέση Ανατολή), έφτασε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα το 2022, έχοντας χάσει το 73% του νερού της και το 60% της επιφάνειάς της λόγω υπερβολικής εκτροπής για γεωργικές χρήσεις και άλλες καταναλώσεις νερού.
“Το να συνεχίσουμε έτσι είναι απόλυτη τρέλα”, δηλώνει στο φιλμ ο Ben Abbott, οικολόγος στο Brigham Young University. “Δεν νομίζω ότι οι άνθρωποι συνειδητοποιούν πόσο κοντά στην άκρη είμαστε.”
Η νέα ταινία προειδοποιεί, χωρίς περιστροφές, ότι η υπέρβαση αυτής της άκρης θα σήμαινε καταστροφή για τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον και την οικονομία της πολιτείας.
Τοξικά σύννεφα σκόνης φορτωμένα με υδράργυρο, αρσενικό και σελήνιο από τον ξεραμένο πυθμένα της λίμνης θα αύξαναν τη ρύπανση σε μια πόλη της οποίας η ποιότητα του αέρα είναι ήδη χειρότερη από αυτήν του Λος Άντζελες, προκαλώντας αναπνευστικά και άλλα προβλήματα που σχετίζονται με τον καρκίνο. Η ορνιθοπανίδα και οι δραστηριότητες αναψυχής στη λίμνη, που ήδη εξαφανίζονται μαζί με την επιφάνειά της – πλέον λιγότερο από 1.000 τετραγωνικά μίλια, έναντι τριπλάσιου μεγέθους τη δεκαετία του 1980 – θα εξαφανίζονταν εντελώς. Η εξαφάνιση της λίμνης θα επέφερε δισεκατομμύρια δολάρια οικονομικής ζημίας στην περιοχή, θα έθετε σε κίνδυνο την επικερδή εξόρυξη ορυκτών από τον πυθμένα και θα απειλούσε τις συνθήκες σκι στα πολυάριθμα θέρετρα στα κοντινά βουνά (συμπεριλαμβανομένων των πλαγιών της Park City, που δεσπόζουν στην πρεμιέρα της ταινίας).
Τρία χρόνια πριν, ο Abbott, μαζί με περισσότερους από 30 άλλους επιστήμονες, συνέγραψε μια έκθεση προειδοποιώντας ότι χωρίς σημαντική παρέμβαση, η 11.000 ετών Μεγάλη Αλμυρή Λίμνη θα εξαφανιζόταν μέσα σε πέντε χρόνια. Η ταινία ξεκινά από την παρούσα κατάσταση αυτής της τρομερής προειδοποίησης – αλμυρές εκτάσεις λάσπης όπου κάποτε υπήρχε νερό μέχρι τη μέση, στεγνοί “νεκροταφεία” από σκελετούς πελεκάνων όπου κάποτε υπήρχαν αποικίες χιλιάδων πτηνών – και τις συνέπειές της, καθώς οι ακτιβιστές προτρέπουν την κυβέρνηση της πολιτείας της Γιούτα να επιχειρήσει μια “διάσωση χωρίς προηγούμενο”. Καμία αλμυρή λίμνη στη Γη δεν έχει αποκατασταθεί επιτυχώς από δομική κατάρρευση.
Ο Abbott και άλλοι επιστήμονες αναφέρουν τρεις δυσοίωνες συγκρίσεις για την διάσημη εσωτερική θάλασσα της Γιούτα: τη λίμνη Owens της Καλιφόρνια, η οποία έγινε μια από τις χειρότερες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις ΗΠΑ αφού οι πηγές νερού της διοχετεύτηκαν στο Λος Άντζελες έναν αιώνα νωρίτερα· τη λίμνη Urmia του Ιράν, η οποία εξελίχθηκε από ένα γαλαζοπράσινο τουριστικό προορισμό σε μια τοξική, θερμικά επιβαρυντική αλμυρή πεδιάδα σε λιγότερο από πέντε χρόνια· και κυρίως τη λίμνη Aral, κάποτε η τέταρτη μεγαλύτερη λίμνη του κόσμου, η οποία απλωνόταν μεταξύ Ουζμπεκιστάν και Καζακστάν πριν τα σοβιετικά έργα άρδευσης “τη στερήσουν από τη ζωή”, αφήνοντας πίσω συντρίμμια τοπικών οικονομιών, “νεκροταφεία” πλοίων, μεγάλες εκτάσεις αλμυρής άμμου και πολυάριθμα προβλήματα υγείας.
Η αποδοχή της σοβαρής σημασίας των δεδομένων της Μεγάλης Αλμυρής Λίμνης στην εποχή της παραπληροφόρησης είναι ένα θέμα· η επίτευξη συναίνεσης για το τι πρέπει να γίνει είναι ένα άλλο. Η ταινία παρακολουθεί διαφορετικές προσεγγίσεις στη διακυβέρνηση και την υπεράσπιση – οι περισσότερες ριζωμένες, όπως πολλά θέματα στην πλειοψηφικά Μορμόνα Γιούτα, στη θρησκευτική πίστη. Ο Abbott, η μικροβιολόγος Bonnie Baxter και ο ατμοσφαιρικός επιστήμονας Kevin Perry – όλοι τους γνώστες του καταρρέοντος οικοσυστήματος και της τοξικής αμμοθύελλας που το αντικαθιστά – ζητούν ριζική αναθεώρηση της χρήσης νερού της πολιτείας, η οποία εκτρέπει πάνω από το 80% της φυσικής ροής της λίμνης στη γεωργία, κυρίως για υδροβόρες καλλιέργειες όπως η μηδική και ο σανός. Κρατικοί αξιωματούχοι, όπως ο Brian Steed, διορισμένος από τον Ρεπουμπλικανό κυβερνήτη της πολιτείας, Spencer Cox, ως ο πρώτος επίτροπος της Μεγάλης Αλμυρής Λίμνης, ακολουθούν μια πιο μετριοπαθή προσέγγιση, αναζητώντας συμβιβασμό με τους αγρότες των οποίων η επιβίωση εξαρτάται από την πρόσβαση στο νερό στη δεύτερη ξηρότερη πολιτεία της χώρας, και οι οποίοι αισθάνονται ότι έχουν γίνει το “αποδιοπομπαίο θύμα” της υποβάθμισης της λίμνης.
Το γραφείο του Steed σημειώνει σταδιακή πρόοδο στη χρηματοδότηση για την επαναγορά νερού από τους αγρότες, ωστόσο οι αλλαγές που απαιτούνται για τη διάσωση της λίμνης είναι τόσο τεράστιες, και η κατάσταση τόσο απελπιστική, που, όπως του λέει ο Abbott, “το να κερδίζεις αργά, σημαίνει να χάνεις.”
Το ντοκιμαντέρ, το οποίο πρόσφατα απέκτησε τον Leonardo DiCaprio ως εκτελεστικό παραγωγό, περιλαμβάνει πλάνα από ένα στρογγυλό τραπέζι με νομοθέτες, ερευνητές και ακτιβιστές, που συγκλήθηκε από τον κυβερνήτη Cox τον περασμένο Σεπτέμβριο, το οποίο έδωσε δημόσια προτεραιότητα στην αποκατάσταση της λίμνης και διέθεσε 200 εκατομμύρια δολάρια από φιλανθρωπικά κεφάλαια για τον σκοπό αυτό. Ένας νέος καταστατικός χάρτης ορίζει το 2034 – την ίδια χρονιά που το Salt Lake θα φιλοξενήσει ξανά τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες – ως ημερομηνία-στόχο για “την επίτευξη υγιέστερων επιπέδων λίμνης και την ανάδειξη του πρωτοπόρου πνεύματος της Γιούτα σε παγκόσμιο επίπεδο”.
Εν τω μεταξύ, η Μεγάλη Αλμυρή Λίμνη, και οι πολλοί των οποίων οι ζωές περιστρέφονται γύρω της, παραμένουν σε επισφαλή θέση. Το φεστιβάλ Sundance μπορεί να αποχωρεί από τη Γιούτα (τουλάχιστον για 10 χρόνια), αλλά το “The Lake” διατηρεί ένα αισιόδοξο βλέμμα στο μέλλον της περιοχής, εφόσον οι προτάσεις του χάρτη συνεχιστούν όπως έχουν προγραμματιστεί. Η διάσωση της Μεγάλης Αλμυρής Λίμνης “δεν είναι αδύνατη αποστολή”, λέει ο Steed. “Δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να καθόμαστε και να αναρωτιόμαστε. Έχουμε μια ευκαιρία μπροστά μας.”
Το “The Lake” προβάλλεται στο φεστιβάλ κινηματογράφου Sundance και αναζητά διανομή.
