Καθώς η νέα χρονιά ξεδιπλώνεται, η Κίνα αντιμετωπίζει στρατηγικές πιέσεις από δύο συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή: την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Το παρόν άρθρο εστιάζει στο πώς οι ιστορικά τεταμένες σχέσεις Κίνας-Ιαπωνίας μπορεί να εξελιχθούν, καθώς το Τόκιο ενισχύει την αμυντική του παρουσία με ρεκόρ προϋπολογισμών και προηγμένα οπλικά συστήματα.
Οι δεκαετίες παλιές διαμάχες του πολέμου και οι εδαφικές διεκδικήσεις μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας δεν έχουν επιλυθεί πλήρως. Ωστόσο, λίγο πριν από το τέλος του 2025, που σηματοδοτεί την 80ή επέτειο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ασία, οι στρατιωτικές εντάσεις φάνηκε να αυξάνονται με τρόπο σπάνια παρατηρούμενο εδώ και χρόνια.
Η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της κυβέρνησης Donald Trump, που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο, περιλάμβανε τη δέσμευση για αποτροπή συγκρούσεων στην πρώτη αλυσίδα νησιών, με έμφαση στον Πορθμό της Ταϊβάν. Αυτή η αλυσίδα νησιών και αρχιπελάγων στην ανατολική άκρη της ηπειρωτικής Ασίας, που εκτείνεται από την Ιαπωνία έως τις Φιλιππίνες, αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής περιορισμού από τις ΗΠΑ για να εμποδιστεί η στρατιωτική πρόσβαση της Κίνας στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Το έγγραφο ασφαλείας τόνισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «πρέπει να προτρέψουν» συμμάχους όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα να αυξήσουν το μερίδιό τους στο αμυντικό βάρος, προκειμένου «να αποτρέσουν αντιπάλους και να προστατεύσουν την πρώτη αλυσίδα νησιών». Τον ίδιο μήνα, μια έκθεση του Πενταγώνου προειδοποίησε ότι η στρατιωτική ενίσχυση της Κίνας αφήνει τις ΗΠΑ «ευάλωτες», αυξάνοντας την πίεση στους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην Ινδο-Ειρηνική περιοχή να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και ωθώντας την περιοχή προς ένα τεταμένο σταυροδρόμι μεταξύ της Κίνας και των γειτόνων της.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η πίεση στην περιοχή πιθανότατα θα ενταθεί, καθώς οι στρατιωτικές δραστηριότητες της Κίνας συνεχίζονται και η Ιαπωνία ενισχύει τους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς για αντι-χτυπήματα, ως μέρος της συλλογικής άμυνας στην πρώτη αλυσίδα νησιών. Οι εντάσεις μεταξύ Πεκίνου και Τόκιο έχουν κλιμακωθεί από τότε που η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός Sanae Takaichi δήλωσε τον Νοέμβριο ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να λάβει στρατιωτικά μέτρα σε περίπτωση επίθεσης στην Ταϊβάν. Οι δηλώσεις της προκάλεσαν έντονες διαμαρτυρίες, καθώς και οικονομικά και διπλωματικά αντίποινα από το Πεκίνο, το οποίο θεωρεί την Ταϊβάν μέρος της Κίνας, που πρέπει να επανενωθεί με τη βία, αν χρειαστεί.
Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της συμμάχου τους Ιαπωνίας, δεν αναγνωρίζουν την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε βίαιη αλλαγή του status quo και είναι νομικά δεσμευμένη να προμηθεύει την Ταϊπέι με όπλα για άμυνα. Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε στρατιωτικά όταν το Τόκιο δήλωσε ότι κινεζικά μαχητικά J-15 σε διεθνή εναέριο χώρο κοντά στα ιαπωνικά νησιά της Οκινάουα είχαν κλειδώσει ραντάρ ελέγχου πυρός σε ιαπωνικά αεροσκάφη F-15 – ένα επικίνδυνο βήμα προς τη στόχευση όπλων. Το Πεκίνο, με τη σειρά του, κατηγόρησε το Τόκιο για παρενόχληση των δυνάμεών του κατά τη διάρκεια κανονικών στρατιωτικών ασκήσεων και εκπαιδεύσεων.
Ο Dennis Wilder, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown και πρώην αξιωματούχος της CIA, δήλωσε ότι «ένα ορισμένο επίπεδο υποκείμενης έντασης» μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας θα παραμείνει όσο η Takaichi παραμένει στο αξίωμα. «Και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να ηρεμήσουν την αντιπαράθεση, ιδιαίτερα λόγω των οικονομικών διαστάσεων της σχέσης. Αλλά είναι απίθανο να λάβει μέτρα για να καθησυχάσει το Πεκίνο στο στρατιωτικό μέτωπο, καθώς η Ιαπωνία είναι δεσμευμένη να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη κινεζική απειλή».
Ο Collin Koh, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Αμυντικών και Στρατηγικών Σπουδών της Σχολής Διεθνών Σπουδών S. Rajaratnam στη Σιγκαπούρη, επίσης δήλωσε ότι οι εντάσεις «φαίνεται να επιμένουν», αλλά δεν απέκλεισε την αποκλιμάκωση. Ωστόσο, και οι δύο πλευρές θα «ενίσχυαν πιθανότατα τις αντίστοιχες θέσεις τους, ενώ θα αναζητούσαν μια διέξοδο». «Θα έπρεπε να δούμε αν η Takaichi θα συναντηθεί με τον Trump στις αρχές του 2026, πριν από την προγραμματισμένη σύνοδο κορυφής με τον [Κινέζο Πρόεδρο] Xi [Jinping], και αυτό θα μπορούσε να είναι ένα σημείο καμπής. Αλλά μέχρι τότε, αναμένουμε ότι το Πεκίνο θα συνεχίσει την ρητορική κατά της Takaichi», είπε ο Koh. «Δεδομένης της κλιμάκωσης των εντάσεων λόγω του περιστατικού με το κλείδωμα του ραντάρ, και οι δύο κυβερνήσεις πιθανότατα θα προσέξουν να μην προκαλέσουν ένοπλη πρόκληση. Έτσι, θα διατηρήσουν τις εντάσεις περιορισμένες σε ρητορικές και στρατιωτικές επιδείξεις».
Η διαμάχη Κίνας-Ιαπωνίας έχει παραλληλιστεί με την αύξηση των στρατιωτικών εντάσεων κοντά στον Πορθμό της Ταϊβάν και τη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας, ωθώντας το Τόκιο να εγκαταλείψει την πολυετή πολιτική αποστρατικοποίησής του. Στα τέλη Νοεμβρίου, το ιαπωνικό υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε μια συμπληρωματική πρόταση προϋπολογισμού που περιλάμβανε 1,1 τρισεκατομμύρια γεν (7,1 δισεκατομμύρια USD) επιπλέον αμυντικές δαπάνες, ανεβάζοντας το σύνολο σε 11 τρισεκατομμύρια γεν – ή περισσότερο από το 2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της χώρας. Το Τόκιο περιόριζε τις αμυντικές του δαπάνες κάτω από το 1% του ΑΕΠ από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η έγκριση ακολούθησε το αίτημα του υπουργείου Άμυνας για προϋπολογισμό περίπου 60 δισεκατομμυρίων USD για το επόμενο οικονομικό έτος, δίνοντας προτεραιότητα σε πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και σε προγράμματα ναυτικών προμηθειών, που θεωρούνται σημαντικά για την αποτροπή της προώθησης του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού στην πρώτη αλυσίδα νησιών. Ιαπωνικοί αντιπλοϊκοί πύραυλοι θα μπορούσαν δυνητικά να αποτρέψουν την προώθηση του Ναυτικού του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού μέσω της πρώτης αλυσίδας νησιών και να εμποδίσουν την πρόσβαση στην ανατολική πλευρά της Ταϊβάν, κάτι που θεωρείται απαραίτητο για οποιαδήποτε επίθεση στο νησί.
Αριθμητικά, το Ναυτικό του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο στον κόσμο, τον οποίο συνεχίζει να εκσυγχρονίζει με «στόχο την επίτευξη ναυτικής υπεροχής κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης για την Ταϊβάν», σύμφωνα με την έκθεση του Πενταγώνου του Δεκεμβρίου. Η έκθεση σημείωνε ότι η Κίνα διατηρούσε ένα «μεγάλο απόθεμα» επιχειρησιακά έτοιμων πλοίων που της επέτρεπαν «να επεκτείνει τη συνεχή παρουσία περιπολίας της και να ενισχύει τις δυνάμεις της κατά τη διάρκεια κρίσεων και πολέμου». Μετά την έναρξη λειτουργίας του Fujian, του τρίτου αεροπλανοφόρου της, τον Νοέμβριο, το Ναυτικό του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού αναμένεται να αυξήσει τον στόλο των αεροπλανοφόρων του σε εννέα έως το 2035. Αυτές οι εξελίξεις θα ενίσχυαν τις δυνατότητες “blue water” (ναυτικές επιχειρήσεις σε ανοιχτές θάλασσες), οδηγώντας δυνητικά σε αυξημένες στρατιωτικές δραστηριότητες σε ολόκληρη την πρώτη αλυσίδα νησιών. Μια τέτοια κίνηση θα απαιτούσε από τον κινεζικό ναυτικό στόλο να διασχίσει τα ύδατα μεταξύ των νοτιοδυτικών ιαπωνικών νησιών, όπου εδρεύουν αμερικανικά στρατεύματα, καθώς και μελλοντικές ιαπωνικές βάσεις αντιπλοϊκών πυραύλων.
Ο Koh δήλωσε ότι οι ρεκόρ αμυντικοί προϋπολογισμοί της Ιαπωνίας δεν θα οδηγήσουν σε χαλάρωση των στρατιωτικών δραστηριοτήτων του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού. «Δεν σημαίνει ότι η αποτροπή αποτυγχάνει, αλλά πέρα από τη στρατιωτική ενίσχυση, μεγάλο μέρος αυτού που βλέπουμε να επιμένει μέχρι στιγμής είναι ειρηνικές στρατιωτικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που οι περισσότεροι θα αποκαλούσαν ‘γκρίζες ζώνες’ (grey-zone actions)», ανέφερε, αναφερόμενος σε μη στρατιωτικές δραστηριότητες που αποσκοπούν στην υπονόμευση των αμυνών των αντιπάλων χωρίς να προκληθεί πλήρης πόλεμος. «Αν η αποτροπή κρατήσει, υποθέτουμε επίσης ότι το Πεκίνο θα παραμείνει ενήμερο για τη συμμαχία ασφαλείας ΗΠΑ-Ιαπωνίας και θα είναι επιφυλακτικό στο να προκαλέσει κατά λάθος την ενεργοποίηση των συνταγματικών υποχρεώσεων, δεδομένων των συνεχών σημάτων από την Ουάσινγκτον».
Η Liselotte Odgaard, ανώτερη ερευνήτρια στο Hudson Institute της Ουάσινγκτον, σημείωσε ότι το ιαπωνικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε την αυξανόμενη ενίσχυση του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού ως δικαιολογία για την αύξηση των δαπανών. Η στρατιωτική ενίσχυση της Ιαπωνίας ήταν «πραγματική και επιταχυνόμενη» και οι πύραυλοι ακτογραμμής και στόλου «θα αυξήσουν το κόστος της κινεζικής ναυτικής προόδου και θα ενισχύσουν την αποτροπή», ειδικά όταν ενσωματωθούν με δυνάμεις των ΗΠΑ και των εταίρων, είπε. Εκείνη σημείωσε ότι υπήρχε «δυνατότητα για τυχαία επεισόδια» σε «hotspots» όπως τα νησιά Diaoyu (που αμφισβητούνται και ελέγχονται ως νησιά Senkaku στην Ιαπωνία), «εάν οι αντιπαραθέσεις κλιμακωθούν περαιτέρω». «Η τρέχουσα διπλωματική κρίση πιθανότατα θα επαναπροσδιορίσει οριστικά τις σχέσεις Ιαπωνίας-Κίνας, καθώς η προθυμία της Ιαπωνίας να συμμετάσχει σε στρατιωτική σύγκρουση εάν η Ταϊβάν αντιμετωπίσει μια κατάσταση απειλής για την επιβίωσή της είναι μια κόκκινη γραμμή για την Κίνα», είπε. «Η Ιαπωνία υπό την Takaichi φαίνεται δεσμευμένη να διατηρήσει μια πιο σταθερή στάση ευθυγραμμισμένη με τις ΗΠΑ, πιθανότατα εμβαθύνοντας τη στρατιωτική συνεργασία και ενισχύοντας την αποτροπή».
Το Τόκιο σχεδιάζει να αναπτύξει πυραύλους επιφανείας-πλοίου Type 12 στο Camp Kengun στην περιφέρεια Kumamoto, στη δυτική ακτή του νησιού Kyushu. Με εμβέλεια 1.000 χλμ, η ηπειρωτική Κίνα και η Βόρεια Κορέα θα βρίσκονται εντός εμβέλειας του αναβαθμισμένου αντιπλοϊκού πυραύλου, ο οποίος ολοκλήρωσε πρόσφατα δοκιμαστική εκτόξευση στις ΗΠΑ. Τον Σεπτέμβριο, το Τόκιο δήλωσε ότι το αντιτορπιλικό κλάσης Aegis JS Chokai κατευθυνόταν στις ΗΠΑ για μια ετήσια ανάπτυξη που θα περιλάμβανε τροποποιήσεις και εκπαίδευση για τη λειτουργία πυραύλων cruise Tomahawk, οι οποίοι έχουν εμβέλεια περίπου 1.600 χλμ, μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2026. Η Ιαπωνία υπέγραψε σύμβαση για 400 τέτοιους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς τον Ιανουάριο του 2024, με σχέδια να καταστήσει όλα τα οκτώ αντιτορπιλικά της κλάσης Aegis ικανά να φέρουν Tomahawk, καθώς και δύο πλοία καταστροφείς με σύστημα Aegis που βρίσκονται υπό κατασκευή.
Ο απόστρατος αξιωματικός του Ναυτικού των ΗΠΑ John Bradford, μέλος του Japan Foundation στο Yokosuka Council on Asia-Pacific Studies, δήλωσε ότι οι ιαπωνικές δυνάμεις «αντι-χτυπήματος» είχαν ως σκοπό «να καταστρέψουν τα κινεζικά οπλικά συστήματα πριν αυτά τα όπλα επιτεθούν στην Ιαπωνία». Το Τόκιο διέθετε επίσης ορισμένα από τα «καλύτερα ναυτικά συστήματα στον κόσμο», όπως τα αντιτορπιλικά και τα υποβρύχιά του, τα οποία θα ήταν «κρίσιμα» για τον περιορισμό μιας δύναμης του Ναυτικού του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού σε μια κατάσταση μάχης, πρόσθεσε. «Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθεί η πρόσφατη αντιπαράθεση, η Ιαπωνία είναι έτοιμη να αυξήσει τις αμυντικές της ικανότητες. Οι τομείς ανάπτυξης ικανοτήτων που πρέπει να προσέξουμε θα είναι όπλα μέσου και μεγάλου βεληνεκούς, μη επανδρωμένα συστήματα και – το πιο σημαντικό – αποθέματα πυρομαχικών».
Ο Stephen Nagy, από το Διεθνές Χριστιανικό Πανεπιστήμιο του Τόκιο, δήλωσε ότι η εστίαση της Ιαπωνίας σε αντιπλοϊκούς πυραύλους και σε δυνατότητες επέκτασης εμβέλειας «αλλάζει θεμελιωδώς» τον στρατηγικό υπολογισμό, απειλώντας τα κινεζικά ναυτικά περιουσιακά στοιχεία πριν καν φύγουν από το λιμάνι. «Αλλά το πραγματικό αποτρεπτικό αποτέλεσμα εξαρτάται από την επίδειξη της πολιτικής βούλησης να τα χρησιμοποιήσουν», είπε ο Nagy, καθηγητής πολιτικής και διεθνών σπουδών. «Η Κίνα θα αντιδράσει ασύμμετρα μέσω κυβερνοεπιθέσεων, όπλων στην εφοδιαστική αλυσίδα και εντατικοποιημένης πίεσης σε ιαπωνικές εταιρείες στην Κίνα, αντί να ταιριάξει τις δυνατότητες άμεσα, καθώς αναγνωρίζουν τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα της Ιαπωνίας σε συστήματα ακριβείας».
Η αυξημένη ανάπτυξη πυραύλων από το Τόκιο έχει αντιταχθεί από το Πεκίνο, ιδιαίτερα κοντά στη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας. Τον Νοέμβριο, η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Mao Ning δήλωσε ότι η ανάπτυξη ιαπωνικών πυραύλων κοντά στην Ταϊβάν ήταν «μια σκόπιμη κίνηση που δημιουργεί περιφερειακές εντάσεις και υποδαυλίζει στρατιωτική αντιπαράθεση». Η Mao απαντούσε σε δηλώσεις του Ιάπωνα υπουργού Άμυνας Shinjiro Koizumi τον ίδιο μήνα, οι οποίες περιέγραφαν τα σχέδια του Τόκιο να αναπτύξει πυραύλους εδάφους-αέρος μέσου βεληνεκούς στο νησί Yonaguni, περίπου 100 χλμ από την Ταϊβάν.
Ο Wilder από το Πανεπιστήμιο Georgetown δήλωσε ότι ενώ οι κινεζικές αποκτήσεις όπλων ήταν σημαντικές, μεγαλύτερη σημασία είχε ο μεγαλύτερος συντονισμός και η ενσωμάτωση των ιαπωνικών και αμερικανικών δυνατοτήτων μάχης. «Η νέα πολεμική διοίκηση που ιδρύθηκε στο Τόκιο, και το αντίστοιχο αμερικανικό της, θα είναι ένα μεγάλο βήμα στην ανάπτυξη σοβαρών ιαπωνικών αμυντικών δυνατοτήτων», είπε, προσθέτοντας ότι το Τόκιο φαίνεται να είναι πιο αφοσιωμένο στην αποτροπή της κινεζικής πίεσης από ό,τι στο παρελθόν.
Η Odgaard δήλωσε ότι η πίεση για ασφάλεια στην Κίνα «θα ενταθεί σε πολλαπλούς άξονες, όχι μόνο στον Πορθμό της Ταϊβάν», αλλά και στη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας, στη Νότια Θάλασσα της Κίνας και στα κορεατικά ύδατα. Εκείνη είπε ότι ο συνδυασμός συμμαχικών πυραυλικών δικτύων, υποθαλάσσιων ενισχύσεων και στρατηγικών σημάτων των ΗΠΑ θα αναγκάσει την Κίνα «να διαθέσει περισσότερους πόρους για άμυνα και αποτροπή, αυξάνοντας τον κίνδυνο τριβών και παρανοήσεων». «Η Κίνα πιθανότατα θα ανταποκριθεί με εκτεταμένες ναυτικές αναπτύξεις, όπως διπλές επιχειρήσεις αεροπλανοφόρων και περισσότερα υποβρύχια, ασκήσεις υπερηχητικών και αντιπλοϊκών βαλλιστικών πυραύλων για να ασκήσει πίεση στις αμερικανικές και συμμαχικές επιφανειακές δυνάμεις», είπε η Odgaard. «Αλλά αυτές οι κινήσεις δεν θα αλλάξουν το γεγονός ότι η Κίνα αντιμετωπίζει πιο ικανούς, δικτυωμένους αντιπάλους το 2026 από ό,τι στο παρελθόν».
