Για πολλούς, το όνομα του συντρόφου τους είναι απλώς μια λέξη. Για τη Monique Todorovski, όμως, κάθε όνομα φέρει μια μοναδική γεύση. Η συνάντηση με τον σύζυγό της, Philip, την έκανε να αισθανθεί αμήχανα. Παρόλο που τον συμπαθούσε βαθιά, το όνομά του της θύμιζε τραγανά πράσινα αχλάδια, κάτι που δεν της άρεσε καθόλου. Η λύση της ήταν να τον αποκαλεί Phil, ένα όνομα που της φέρνει στο νου την πιο γλυκιά, λιγότερο τραγανή γεύση από ψημένο αχλάδι.
Η Monique, έχοντας πλέον φτάσει στα 30, μπόρεσε να εξηγήσει τις παράξενες συσχετίσεις λέξεων-γεύσεων, μετά από χρόνια άναυδων βλεμμάτων από συγγενείς και φίλους. Αντιμετωπίζει τη λεκτικο-γευστική συναισθησία, μία από τις σπανιότερες μορφές του φαινομένου, όπου λέξεις ή ήχοι προκαλούν γευστικές αισθήσεις. Εκτιμάται ότι επηρεάζει μόλις το 0,2% του πληθυσμού.
Η αρχή αυτής της ιδιαιτερότητας χάνεται στην παιδική ηλικία, με την εμφάνιση συγκεκριμένων τροφίμων στο μυαλό της κατά την ακοή ορισμένων λέξεων. Θυμάται χαρακτηριστικά έναν συμμαθητή της, τον Kevin, του οποίου το όνομα της προκαλούσε την εικόνα μπέικον, πολύ πριν γνωρίσει τον ηθοποιό Kevin Bacon. Ωστόσο, ανέκαθεν διέθετε εξαιρετική μνήμη για ονόματα, με την καθηγήτριά της στο δημοτικό να εντυπωσιάζεται από την ικανότητά της να απαγγέλλει τη λίστα μαθητών ανάποδα.
Η πραγματική γευστική εμπειρία, ωστόσο, άρχισε στην αρχή της ενήλικης ζωής της. Η ανακάλυψη ότι επρόκειτο για ένα γνωστό φαινόμενο ήρθε στα 28 της, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο Μουσείο της Μελβούρνης. Σε μια έκθεση για τη συναισθησία, συμπεριλαμβανομένων κοινών μορφών όπως η γραφημο-χρωματική, ένιωσε ότι είχε βρει την εξήγηση. Ηταν μια συγκλονιστική στιγμή, παρά το γεγονός ότι η δική της, λεκτικο-γευστική μορφή, δεν αναφερόταν ρητά.
Η λεκτικο-γευστική συναισθησία διακρίνεται σε δύο μορφές: είτε η λέξη προκαλεί την εικόνα ενός τροφίμου, είτε η λέξη προκαλεί πραγματική γεύση στη γλώσσα. Η Monique φαίνεται να βιώνει και τις δύο, ανάλογα με τη λέξη. Το όνομα Bob, για παράδειγμα, της θυμίζει σοκολάτα γάλακτος τύπου αυγού Πάσχα, ενώ το Adrian της φέρνει στο νου καθαριστικό τουαλέτας, αν και όχι σε πραγματική γευστική μορφή.
Η ονοματοδοσία των παιδιών της αποτέλεσε, όπως ήταν φυσικό, μια πρόκληση. Το όνομα του γιου της, Lucas, της φέρνει στο νου μια πολύ ώριμη μπανάνα σε κατάσταση πολτού, μια υφή που της είναι αποδεκτή, καθώς της αρέσουν οι μπανάνες. Για την κόρη της, Alyssa, η ορθογραφία είναι κρίσιμη για μια ευχάριστη γευστική σύνδεση. Το Elissa, αντίθετα, της θυμίζει φουσκάλα που χρειάζεται σκίσιμο. Τελικά, επέλεξαν το Alyssa, το οποίο συνδέεται με την εικόνα των πεσμένων φύλλων του φθινοπώρου, χωρίς γευστική ανάμνηση, αλλά με την αίσθηση της τραγανότητας.
Υπάρχουν λέξεις που η Monique προτιμά να αποφεύγει, καθώς δεν “νιώθουν” ευχάριστες στο στόμα της. Το όνομα του πρώτου της σπιτιού, Chewings Street, της θύμιζε τσίχλα που έχει χάσει τη γεύση της. Άλλες λέξεις, αντίθετα, της φέρνουν στο νου κάτι σαν παγωτό. Η λέξη “Fellow”, για παράδειγμα, της δίνει την αίσθηση απαλότητας και αφρατοτρόπου, σαν marshmallows. Αν και δεν είναι κάτι που επιδιώκει συνειδητά, ούτε ιδιαίτερα χρήσιμο στην καθημερινότητα, μπορεί να αποδειχθεί ένα διασκεδαστικό “party trick”. Συχνά, φίλοι της τη ρωτούν αυθόρμητα, “Είμαι με την ξαδέρφη μου τη Sarah, τι γεύση σου φέρνει;”
Αναρωτιέται συχνά αν υπάρχουν κι άλλες πτυχές της ύπαρξής της που συνδέονται με τη συναισθησία της, όπως η ευαισθησία της στη μυρωδιά.
Ομάδες στο Facebook, όπως η “Synaesthesia World”, την έχουν βοηθήσει να βρει μια κοινότητα και να κατανοήσει καλύτερα τον εγκέφαλό της τις τελευταίες δεκαετίες. Έχει συνομιλήσει με άτομα που βιώνουν από γραφημο-χρωματική έως ακουστικο-οπτική συναισθησία, αλλά δεν έχει συναντήσει προσωπικά άλλον με λεκτικο-γευστική συναισθησία. Θα το ήθελε πολύ, καθώς πιστεύει ότι θα είχαν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση, εφόσον βέβαια τα ονόματά τους έχουν ευχάριστη γεύση.
Η Anina Rich, γνωστική νευροεπιστήμονας και πρόεδρος της Ομάδας Έρευνας Συναισθησίας στο Πανεπιστήμιο Macquarie, συνέβαλε στην παρουσίαση αυτής της σειράς.
