Η στρατιωτική χούντα της Μιανμάρ διοργανώνει τις πρώτες γενικές εκλογές από το πραξικόπημα του 2021. Δυτικοί επικριτές τις έχουν απορρίψει ως «φάρσα», ενώ οι στρατιωτικοί επιμένουν ότι οι εκλογές είναι «ελεύθερες και δίκαιες». Ο Tom Andrews, ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Μιανμάρ, τις χαρακτήρισε «θέατρο του παραλόγου». Η βασική ανάγκη της χώρας είναι ο τερματισμός του εμφυλίου πολέμου ή τουλάχιστον ο περιορισμός του. Αν οι εκλογές ήταν «ελεύθερες και δίκαιες» σύμφωνα με τα πρότυπα του ΟΗΕ, ο εμφύλιος πόλεμος δεν θα μαίνονταν.
Προβλέπεται να διεξαχθούν δύο ακόμη γύροι ψηφοφορίας τον Ιανουάριο πριν από τα τελικά αποτελέσματα. Ωστόσο, ο Ανώτατος Στρατηγός Min Aung Hlaing, ο οποίος κυβερνά τη χώρα από το πραξικόπημα, και το κύριο πολιτικό του κόμμα είναι πιθανό να αναδειχθούν νικητές. Η χούντα θα μπορεί τότε να διεκδικήσει μια “επίφαση” εκλογικής νομιμότητας, κάτι που οι δυτικοί επικριτές και κυβερνήσεις έχουν προειδοποιήσει, αλλά γειτονικές χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ταϊλάνδη θα αποδεχτούν. Τουλάχιστον, ενδέχεται να αρθούν κάποιες πολιτικές περιορισμοί και η πολιτική καταστολή.
Το κύριο ζήτημα, όμως, είναι ο εμφύλιος πόλεμος. Ο εδαφικός έλεγχος της κυβέρνησης είναι επισφαλής, καλύπτοντας λιγότερο από το ήμισυ της χώρας. Αυτό είναι το κλειδί για την κατανόηση της σύγκρουσης και της στρατηγικής και της διπλωματίας της Κίνας στη χώρα. Αν η χούντα κατέρρεε ξαφνικά, ο εμφύλιος πόλεμος θα μπορούσε να επιδεινωθεί. Διάφορες ένοπλες ομάδες, που σήμερα ελέγχουν μεγάλες εκτάσεις της χώρας, πιθανότατα θα εντατικοποιήσουν τις μάχες, και δεν διεκδικούν όλες τους ότι μάχονται για τη δημοκρατία, με τη δυτική έννοια.
Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης τείνουν να παρουσιάζουν την παρουσία της Κίνας στη Μιανμάρ ως κάποιο είδος νεοαποικιακής περιπέτειας για τη στήριξη μιας αδίστακτης στρατιωτικής χούντας. Αν όμως κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά, η κατάσταση είναι πολύ πιο περίπλοκη. Απλά, η Κίνα είναι η μόνη χώρα με την επιρροή, την εμπειρία και τις επαφές για να διαπραγματευτεί και να συνάψει συμφωνίες με όλες τις πλευρές, ή τουλάχιστον με όλες τις πλευρές που έχουν σημασία, για να σταθεροποιήσει μια σύγκρουση που θα μπορούσε εύκολα να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Το Πεκίνο δεν ενεργεί μόνο για αλτρουιστικούς ή ανθρωπιστικούς λόγους, αλλά έχει διαπιστώσει αρκετά οφέλη από την εμπλοκή του, σε τέτοιο βαθμό που οι περισσότερες, αν όχι όλες, οι εμπλεκόμενες πλευρές θα μπορούσαν να κερδίσουν κάτι από τις σχέσεις τους με την Κίνα.
Η κεντρική κυβέρνηση στην Naypyidaw εξαρτάται από την Κίνα για εμπόριο, ενέργεια και, ως ένα βαθμό, για ασφάλεια και διπλωματική κάλυψη, οπότε το Πεκίνο διαθέτει σημαντική επιρροή. Ωστόσο, η κινεζική πλευρά διατηρεί σχέσεις και με αντίπαλες ένοπλες ομάδες, όπως η Οργάνωση Ανεξαρτησίας Kachin (KIO) και ο Στρατός της United Wa, που ελέγχουν βασικά ορυχεία με τις πλουσιότερες κοιτασμάτα σπάνιων γαιών στις βόρειες Πολιτείες Kachin και Shan. Παρά τις δικές της πλούσιες προμήθειες σπάνιων γαιών, η Μιανμάρ έχει γίνει ο μεγαλύτερος ξένος προμηθευτής αυτών των ορυκτών για την Κίνα τα τελευταία χρόνια. Η KIO έχει προσεγγίσει δυτικά επενδυτικά συμφέροντα.
Στη συνέχεια, υπάρχει το στρατηγικό λιμάνι βαθέων υδάτων Kyaukphyu, ένα βασικό έργο υποδομής που η κυβέρνηση ελέγχει ονομαστικά, αλλά του οποίου οι γύρω περιοχές διοικούνται κυρίως από τον εθνοτικό Στρατό Arakan και τους συμμάχους του. Σε ένα άρθρο για το έργο του λιμανιού για το Eurasia Review, ο Atom Sunil Singh από το Πανεπιστήμιο Khongnangthaba στη Manipur της Ινδίας, έγραψε ότι «η στρατηγική του σημασία είναι ήδη ορατή στο παρόν: πλοία μεταφοράς υγρών καυσίμων έχουν φτάσει, αγωγοί εκτείνονται προς την ενδοχώρα προς την Κίνα, και η καθημερινή ζωή κοντά στη ζώνη του τερματικού σταθμού έχει αναδιαμορφωθεί από νέους κανόνες πρόσβασης». Ο Singh αναφέρεται σε αγωγούς φυσικού αερίου που διασχίζουν την επαρχία Yunnan της Κίνας και την Πολιτεία Rakhine της Μιανμάρ. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι η Κίνα έχει φιλικές επαφές και με τον Στρατό Arakan.
Φυσικά, η Κίνα εκμεταλλεύεται ευκαιρίες, αλλά έτσι κάνουν και η Ινδία και η Ταϊλάνδη, οι οποίες εμπλέκονται επίσης έντονα στο εμπόριο και την ανθρωπιστική βοήθεια, συνεργαζόμενες τόσο με τη χούντα όσο και με ομάδες ανταρτών. Το Νέο Δελχί, σύμφωνα με τον Singh, ανησυχεί ιδιαίτερα για τη χρήση του Kyaukphyu ως πύλη προς τον Κόλπο της Βεγγάλης. Η Μπανγκόκ ανησυχεί για τη ροή προσφύγων και εγκληματικών συμμοριών, εάν η κατάσταση στη Μιανμάρ επιδεινωθεί περαιτέρω. Και οι τρεις χώρες αποφεύγουν το αμερικανικό σενάριο υποστήριξης και οπλισμού μόνο μιας πλευράς εναντίον της άλλης, το οποίο συνήθως παρατείνει τη σύγκρουση και επιδεινώνει τη σφαγή. Με μια χώρα τόσο κατακερματισμένη όσο η Μιανμάρ, δεν υπάρχει πραγματικά μια μοναδική πλευρά να υποστηρίξει. Και οι τρεις περιφερειακοί παίκτες, μαζί με άλλα κράτη μέλη της ASEAN, μπορούν να συνεργαστούν με διαφορετικές πλευρές εντός της Μιανμάρ για να μετριάσουν τη σύγκρουση, με την ελπίδα να τη λύσουν τελικά.
