Στην καρδιά της βιομηχανικής περιοχής Ρουρ στη Γερμανία, εκεί όπου κάποτε οι εργάτες περπατούσαν με τις παντόφλες τους από τα σπίτια στις εκκλησίες, ένα νέο κεφάλαιο γράφεται για την τοπική κοινότητα. Οι αποκαλούμενες «εκκλησίες-παντόφλες» (Pantoffelkirchen), που χτίστηκαν μαζικά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να εξυπηρετήσουν τον πληθυσμό των κατεστραμμένων πόλεων όπως το Essen και το Duisburg, αντιμετωπίζουν σήμερα την απαξίωση. Με περίπου 300 ναούς να παραμένουν ανενεργοί, οι 100 από αυτούς πουλήθηκαν μόνο τον τελευταίο χρόνο.

Ωστόσο, έως τις 4 Οκτωβρίου, 12 από αυτά τα κτίρια φιλοξενούν τη Manifesta 16, την περιπλανώμενη Μπιενάλε τέχνης. Ο επιμελητής Josep Bohigas επιλέγει να εστιάσει όχι στα βιομηχανικά μεγαθήρια, αλλά στους μικρούς ναούς που πλέον δεν έχουν εκκλησίασμα, αναζητώντας τρόπους να γεφυρώσουν το παρελθόν με το μέλλον σε μια περιοχή που μαστίζεται από την αποβιομηχάνιση και την ανεργία.

Η τέχνη εδώ δεν είναι διακοσμητική· είναι βαθιά κοινωνική. Στο Gelsenkirchen, οι εκκλησίες St Bonifatius και Thomaskirche μετονομάστηκαν για να τιμήσουν εργάτες-μετανάστες από την Τουρκία, μετατρέποντας τον ιερό χώρο σε μουσείο της εμπειρίας των «φιλοξενούμενων εργατών». Την ίδια στιγμή, στο Bochum, η εκκλησία St Ludgerus μετατράπηκε σε ένα ιδιότυπο γήπεδο μπάσκετ όπου κάθε άστοχη βολή ενεργοποιεί τον ήχο του εκκλησιαστικού οργάνου.

Αυτά τα αρχιτεκτονικά κοσμήματα, από το μοντερνιστικό Christ-König στο Bochum μέχρι το Kulturkirche Liebfrauen στο Duisburg, θυμίζουν μια εποχή που η κοινωνία προσπαθούσε να φανταστεί ένα διαφορετικό μέλλον μέσα από τα συντρίμμια. Σήμερα, η Manifesta 16 επιχειρεί να αναδείξει ότι η τέχνη, έστω και προσωρινά, μπορεί να δώσει νέα ζωή σε χώρους που έχασαν τον αρχικό τους προορισμό, μετατρέποντας την αρχιτεκτονική παρακαταθήκη σε εργαστήριο κοινωνικού προβληματισμού.