Η απόφαση τεσσάρων ευρωπαϊκών ραδιοτηλεοπτικών φορέων να μποϊκοτάρουν τη Eurovision του επόμενου έτους, λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ, αποτελεί αναμφίβολα μια κομβική στιγμή στα 70 χρόνια ιστορίας του διαγωνισμού τραγουδιού. Ένα από τα λίγα γνήσια δημοφιλή, μη ελιτίστικα και παρευρωπαϊκά πολιτιστικά γεγονότα θα διεξαχθεί χωρίς την Ισπανία, μία από τις “μεγάλες πέντε” χώρες όσον αφορά την οικονομική συνεισφορά, την Ιρλανδία, η οποία έχει κερδίσει τον διαγωνισμό περισσότερες φορές από οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός της Σουηδίας, την Ολλανδία, ιδρυτικό μέλος το 1956, και τη Σλοβενία, σύμβολο της διεύρυνσης της ΕΕ προς τα ανατολικά. Με μόνο μια ασταθή εκεχειρία στη Γάζα και τον ισραηλινό ραδιοτηλεοπτικό φορέα KAN να μην δείχνει καμία πρόθεση υποχώρησης εκουσίως, αυτή η κατάσταση ενδέχεται να παραμείνει για αρκετό καιρό.
Ταυτόχρονα, τα πολιτικά μποϊκοτάζ δεν είναι καθόλου καινούργια υπόθεση για το μεγαλύτερο ζωντανό μουσικό γεγονός του κόσμου, ανεξαρτήτως όσων ισχυρίζονται οι διοργανωτές του για την υποτιθέμενη απoλιτική φύση του διαγωνισμού. “Η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν μποϊκοτάρει το γεγονός, το 1975 και το 1976 αντίστοιχα, λόγω της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο”, αναφέρει ο Paul Jordan, πολιτιστικός ιστορικός που συμμετείχε στην διεθνή κριτική επιτροπή για τη γαλλική εθνική επιλογή για τη Eurovision το 2019. Η Αρμενία αρνήθηκε να συμμετάσχει όταν ο διαγωνισμός του 2012 διεξήχθη στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν.
Ειρωνικά, η Ισπανία, της οποίας ο ραδιοτηλεοπτικός φορέας RTVE έχει εκφράσει τις πιο έντονες διαφωνίες από τις τέσσερις χώρες που μποϊκοτάρουν, ήταν ο στόχος της πρώτης έκκλησης για μποϊκοτάζ στην ιστορία του διαγωνισμού. Στην ένατη διοργάνωση της Eurovision, στην Κοπεγχάγη το 1964, ένας νεαρός Δανός ακτιβιστής της αριστεράς εισέβαλε στη σκηνή με μια πινακίδα που έγραφε “Boycott Franco & Salazar”, για να διαμαρτυρηθεί για την άδεια συμμετοχής της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, παρά το γεγονός ότι κυβερνώνταν από στρατιωτικές δικτατορίες.
Η Ισπανία κέρδισε τη Eurovision το 1968 και φιλοξένησε τον διαγωνισμό του 1969, ο οποίος μποϊκοταρίστηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος Franco από την Αυστρία – την επόμενη οικοδέσποινα χώρα και, ειρωνικά, μία από τις χώρες που είναι σήμερα περισσότερο σκανδαλισμένες από το αποσχισθέν τέσσερις. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η ακτιβιστική στάση της Ισπανίας μυρίζει υποκρισία· ή θα μπορούσε να πει ότι η χώρα βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση να κοιτάξει μέσα από την ξηρή ομίχλη και τη λάμψη και να δει τι πραγματικά αντιπροσωπεύει η Eurovision. “Η Ισπανία εισήλθε στη Eurovision αμέσως μετά τον αποκλεισμό της από την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα – σκοπός ήταν ο τερματισμός του απομονωτισμού της και η είσοδος σε μια ελίτ λέσχη”, δήλωσε ο Duncan Wheeler, πρόεδρος Ισπανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λιντς. “Η δική της ιστορία στη Eurovision την έχει κάνει ιδιαίτερα ευαίσθητη στο πώς η pop κουλτούρα μπορεί να λειτουργήσει ως soft power.”
Δεδομένου του “Euro” στον τίτλο, κάποιοι θα αναρωτηθούν τι δικαίωμα είχε το Ισραήλ να συμμετέχει στον διαγωνισμό τραγουδιού εξαρχής. Αυτό θα ήταν παρερμηνεία των καταβολών της Eurovision, η οποία ποτέ δεν σχεδιάστηκε ως όχημα από πάνω προς τα κάτω για την οικοδόμηση μιας κοινής ευρωπαϊκής κουλτούρας, αλλά ως ένα αρκετά συνηθισμένο πείραμα στη διασυνοριακή ραδιοτηλεοπτική μετάδοση που απέκτησε πολιτικό νόημα σχεδόν τυχαία. Ένα συχνά παραβλεπόμενο γεγονός είναι ότι δεν είναι μόνο το Ισραήλ πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης που οργανώνει το θέαμα, αλλά και χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων της Αλγερίας, του Λιβάνου, της Λιβύης, του Μαρόκου και της Τυνησίας.
Το Ισραήλ ήταν το πρώτο που εισήλθε στον διαγωνισμό, το 1973, αλλά το Μαρόκο συμμετείχε μία φορά το 1980, όταν το Ισραήλ αποχώρησε λόγω μιας θρησκευτικής γιορτής που συνέπεσε την ίδια βραδιά, και ο Λίβανος επρόκειτο να εκπροσωπηθεί το 2005 – απέσυρε τον καλλιτέχνη του μόνο όταν του ζητήθηκε να μεταδώσει ολόκληρο τον διαγωνισμό, συμπεριλαμβανομένης της ισραηλινής συμμετοχής. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτά τα κράτη μποϊκοτάρουν τη Eurovision λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ από την αρχή, απλώς ήταν τόσο συνεπή στη στάση τους που σχεδόν κανείς δεν το πρόσεξε.
Ωστόσο, η αποχή της Ιρλανδίας, της Ισπανίας, της Σλοβενίας και της Ολλανδίας από τη Eurovision σηματοδοτεί πράγματι ένα σημείο καμπής στην ιστορία του θεσμού, και δημιουργεί ένα πρόβλημα που μπορεί να πάρει χρόνια για να λυθεί. Αλλά δεδομένου ότι ο διαγωνισμός τραγουδιού έχει τόσο λίγα γνήσια πιστεύω που ήταν εγγενή στην ίδρυσή του, η κρίση του μπορεί να μην είναι υπαρξιακή. Οι αξίες της Eurovision είναι το άθροισμα εκείνων που φέρνουν στον διαγωνισμό οι συμμετέχουσες χώρες. Και όποτε οι χώρες που μποϊκοτάρουν επιστρέψουν, ενδέχεται να του προσδώσουν νέα πνοή.
