Η απόφαση της Ιταλίας να αναστείλει μια αμυντική συμφωνία με το Ισραήλ, αν και έχει περισσότερη συμβολική αξία παρά πρακτικές συνέπειες, αποτελεί μια πρωτοφανή κίνηση από την ιταλική κυβέρνηση. Η κίνηση αυτή αντανακλά βαθιά ανησυχία για τις ενέργειες του μακροχρόνιου συμμάχου της στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με αναλυτές.

Η Πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ανακοίνωσε ότι η Ιταλία δεν θα ανανεώσει το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ των δύο υπουργείων άμυνας, το οποίο είχε υπογραφεί το 2003 και κυρωθεί το 2005. Η συμφωνία αυτή παρείχε ένα πλαίσιο συνεργασίας σε θέματα όπως η αμυντική βιομηχανία, η προμήθεια, καθώς και η εισαγωγή, εξαγωγή και διαμετακόμιση αμυντικού και στρατιωτικού εξοπλισμού.

Το μνημόνιο θα ανανεωνόταν αυτόματα κάθε πέντε χρόνια, εκτός αν ένα από τα δύο κράτη ειδοποιούσε γραπτώς το άλλο για την πρόθεσή του να το καταγγείλει. Αυτή η ειδοποίηση ήρθε τη Δευτέρα με επιστολή του Ιταλού Υπουργού Άμυνας, Γκουίντο Κροσέτο, προς τον Ισραηλινό ομόλογό του, Ισραήλ Κατς.

Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει υποβαθμίσει τη σημασία της κίνησης. Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γκίντεον Σαάρ, δήλωσε ότι επρόκειτο για μια συμφωνία που «δεν υλοποιήθηκε ποτέ» και δεν είχε «ουσιαστικό περιεχόμενο», διαβεβαιώνοντας ότι η ασφάλεια του Ισραήλ δεν θα πληγεί.

Είναι αλήθεια ότι η συμφωνία Ιταλίας-Ισραήλ αποτελούσε περισσότερο ένα πολιτικό πλαίσιο παρά ένα σύνολο επιχειρησιακών δεσμεύσεων. Επιπλέον, η απόφαση της ιταλικής κυβέρνησης δεν ακυρώνει πλήρως τη συμφωνία, όπως ζητούσαν επί μακρόν τα κόμματα της αντιπολίτευσης και οι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά απλώς την αναστέλλει.

Παρόλα αυτά, η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια απότομη αναστροφή για μια δεξιά κυβέρνηση που υπήρξε ένας από τους σθεναρότερους συμμάχους του Ισραήλ στην Ευρώπη. Μαζί με τη Γερμανία, η Ιταλία ήταν από τις ισχυρότερες φωνές κατά των εκκλήσεων για αναστολή της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ιταλία είχε σε μεγάλο βαθμό υποστηρίξει τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα, τον οποίο μια έρευνα των Ηνωμένων Εθνών χαρακτηρίζει γενοκτονία, και είχε αρνηθεί να αναγνωρίσει παλαιστινιακή κρατική υπόσταση.

Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιταλίας έχουν ψυχρανθεί πρόσφατα. Τη Δευτέρα, ο Ιταλός πρεσβευτής στο Τελ Αβίβ, Λούκα Φεράρι, κλήθηκε σε ακρόαση, αφού ο Ιταλός Υπουργός Εξωτερικών, Αντόνιο Ταγιάνι, καταδίκασε το Ισραήλ για «απαράδεκτες επιθέσεις κατά του άμαχου πληθυσμού» στον Λίβανο κατά τη διάρκεια επίσκεψης εκεί. Την προηγούμενη εβδομάδα, η ιταλική κυβέρνηση είχε κατηγορήσει τις ισραηλινές δυνάμεις ότι εκτόξευσαν προειδοποιητικές βολές προς ένα όχημα Ιταλών ειρηνευτών στον νότιο Λίβανο, γεγονός που οδήγησε τον Ταγιάνι να καλέσει τον Ισραηλινό πρεσβευτή.

Το Ισραήλ εξαπέλυσε επίσης μια μαζική επίθεση στον Λίβανο την προηγούμενη εβδομάδα, βομβαρδίζοντας 100 στόχους σε 10 λεπτά την Τετάρτη, λίγο μετά την κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Αυτή η σειρά επιθέσεων είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων ανθρώπων, σε μια από τις χειρότερες μαζικές σφαγές στη χώρα από το τέλος του εμφυλίου πολέμου το 1990. Παρατηρητές εκτιμούν ότι η επίθεση στον Λίβανο λειτούργησε ως ανεπιθύμητος παράγοντας αποσταθεροποίησης για τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης των εντάσεων στην περιοχή.

Αποκλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή Η απόφαση της ιταλικής κυβέρνησης να αναστείλει την αμυντική συμφωνία με το Ισραήλ «πρέπει να ενταχθεί σε μια ευρύτερη προσπάθεια για την προοδευτική σταθεροποίηση της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εντάσεων στον Λίβανο», δήλωσε ο Μικέλε Βαλενσίζε, πρόεδρος του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και πρώην γενικός γραμματέας του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών. «Η στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ εκεί αντικειμενικά συνιστά ένα ενοχλητικό παράγοντα, περιπλέκοντας τις διαπραγματεύσεις με τους Ιρανούς», πρόσθεσε ο Βαλενσίζε. «Εάν το λιβανέζικο μέτωπο μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας συμφωνίας με το Ιράν, τότε όλοι έχουν συμφέρον να υπάρξει αποκλιμάκωση εκεί.»

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, παρακολουθούν με ανησυχία την εξέλιξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Μετά τις αρχικές κοινές αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου, οι ιρανικές δυνάμεις σταμάτησαν σχεδόν τελείως την κυκλοφορία πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας παράλυση στο ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που διέρχονται από τη στενή αυτή θαλάσσια οδό σε περίοδο ειρήνης. Μετά από έναν πρώτο αποτυχημένο γύρο διαπραγματεύσεων υψηλού κινδύνου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στην Ισλαμπαμπάντ το προηγούμενο Σαββατοκύριακο – εν μέσω εύθραυστης κατάπαυσης του πυρός δύο εβδομάδων – η Ουάσινγκτον επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, επιδεινώνοντας τους φόβους για παρατεταμένη ενεργειακή κρίση. Η Ιταλία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές φυσικού αερίου.

«Σταματήστε τη γενοκτονία» Ενδεχομένως πιο σημαντικό, η ιταλική κυβέρνηση και η πρωθυπουργός προετοιμάζονται για τις εκλογές του επόμενου έτους. «Υπάρχει μια γενική δυσαρέσκεια για τον πόλεμο στο Ιράν και την κρίση στα Στενά του Ορμούζ – μια κρίση που επηρεάζει την ιταλική ανάπτυξη και, αν συνεχιστεί, θα μπορούσε να έχει σημαντικό αντίκτυπο στους πολίτες, κάτι που ανησυχεί τη Μελόνι σε προεκλογική χρονιά», δήλωσε ο Αρτούρο Βαρβέλλι, πολιτικός επιστήμονας και ανώτερος ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

Η ιταλική κοινή γνώμη έχει επίσης ισχυρό φιλοπαλαιστινιακό στοιχείο. Τον περασμένο Οκτώβριο, πάνω από δύο εκατομμύρια Ιταλοί βγήκαν στους δρόμους ως μέρος μιας γενικής απεργίας αλληλεγγύης προς το Global Sumud Flotilla, το οποίο παρεμποδίστηκε από το Ισραήλ ενώ προσπαθούσε να μεταφέρει βοήθεια στους Παλαιστινίους στη Γάζα. Το πλοίο μετέφερε 40 Ιταλούς επιβάτες, καλώντας το Ισραήλ να «σταματήσει τη γενοκτονία».

«Υπάρχει η ανησυχία ότι αυτή θα είναι μια μακρά αγωνία, ανάμεσα σε έναν ολοένα και πιο δυσδιαχείριστο Τραμπ και τα οικονομικά προβλήματα που εκείνος και ο Νετανιάχου προκάλεσαν με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή», ανέφερε ο Βαρβέλλι. Μετά από χρόνια προσπαθειών να αναδειχθεί ως ο «ψιθυριστής» του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στην Ευρώπη, η Μελόνι έχει αναγκαστεί από τον πόλεμο στο Ιράν να αποστασιοποιηθεί από τον Τραμπ. Η Ρώμη αρνήθηκε το αίτημα του Αμερικανού προέδρου να συμμετάσχει σε ναυτικό συνασπισμό για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ και να επιτραπεί σε αμερικανικά βομβαρδιστικά να ανεφοδιαστούν σε στρατιωτική βάση στη νότια Ιταλία.

Ο Τραμπ δεν είχε σχολιάσει αυτές τις αποφάσεις μέχρι χθες, όταν, σε συνέντευξη στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, επιτέθηκε στη Μελόνι. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός είχε υπερασπιστεί τον Πάπα Λέοντα ΙΔ’ αφού μπλέχτηκε σε διαμάχη με τον Τραμπ. Ο Πάπας Λέων είχε καταδικάσει την απειλή του Αμερικανού προέδρου ότι ο «πολιτισμός του Ιράν θα πεθάνει» αν δεν άνοιγε ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Ως απάντηση σε αυτό, ο Τραμπ εξαπέλυσε μια καταιγίδα κριτικής κατά του Λέοντα, αποκαλώντας τον «αδύναμο απέναντι στο έγκλημα» και «φρικτό για την εξωτερική πολιτική». Δήλωσε ότι δεν «θέλει έναν Πάπα που επικρίνει τον Πρόεδρορο των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ο Τραμπ ανάρτησε επίσης μια παράξενη εικόνα του εαυτού του ως μορφή παρόμοια με του Χριστού, να θεραπεύει τους ασθενείς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έκτοτε ισχυρίστηκε ότι επρόκειτο για απεικόνιση του εαυτού του ως γιατρού, μετά από ευρεία κριτική. Για τη Μελόνι, την οποία κάποτε αποκαλούσε χαϊδευτικά «πραγματική ζωντανή σπίθα» (a real live wire), ο Τραμπ δήλωσε: «Είμαι σοκαρισμένος από αυτήν» σε συνέντευξη στην Corriere della Sera την Τρίτη. «Οι άνθρωποι την συμπαθούν; Δεν μπορώ να το πιστέψω», είπε στη συνέντευξη, προσθέτοντας: «Νόμιζα ότι είχε θάρρος. Έκανα λάθος.»