Στον κόσμο της ευεξίας, από τους influencers μέχρι τους αθλητές, η νέα μόδα θέλει τα πεπτίδια ως το κλειδί για μια καλύτερη ζωή. Διαφημίζονται για την αποκατάσταση τραυματισμών, την απώλεια βάρους, την αντιγήρανση και τη βελτίωση της διάθεσης. Όμως, τι είναι πραγματικά αυτά τα υποτιθέμενα θαυματουργά στοιχεία και ποια είναι η αχαρτογράφητη αγορά που τα περιβάλλει;
Τι είναι τα πεπτίδια;
Τα πεπτίδια είναι μικρές αλυσίδες αμινοξέων. Ορισμένα απαντώνται φυσικά στον οργανισμό και επιτελούν συγκεκριμένες λειτουργίες, όπως οι ορμόνες ινσουλίνη, ωκυτοκίνη και βασοπρεσσίνη, που ρυθμίζουν το σάκχαρο, την κοινωνική συμπεριφορά, την κατακράτηση νερού και την πίεση του αίματος. Άλλα φυσικά πεπτίδια παράγονται κατά τη διάσπαση των πρωτεϊνών, για παράδειγμα κατά την πέψη.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το ενδιαφέρον για τη χρήση πεπτιδίων για θεραπευτικούς σκοπούς έχει εκτοξευθεί. Αυτό περιλαμβάνει εγκεκριμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα για την απώλεια βάρους, όπως η σεμαγλουτίδη (Wegovy) και η τιρζεπατίδη (Mounjaro), που μιμούνται φυσικές ορμόνες. Παρόλα αυτά, πολλά πεπτίδια στην αγορά δεν έχουν υποβληθεί σε αυστηρές ρυθμιστικές διαδικασίες, παραμένοντας ανεξέλεγκτα και πειραματικά, συχνά πωλούμενα για αυτο-ένεση.
Ποιοι κάνουν ενέσεις με προϊόντα πεπτιδίων;
Σύμφωνα με τον Δρ. Luke Turnock, λέκτορα εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Lincoln, τα πεπτίδια αρχικά ήταν αντικείμενο εξειδικευμένου ενδιαφέροντος, κυρίως μεταξύ powerlifters και bodybuilders τη δεκαετία του 2010. Τότε, αφορούσαν κυρίως πεπτίδια που απελευθερώνουν αυξητική ορμόνη (GHRP-2, GHRP-6), αλλά υπήρχαν και συζητήσεις για αναδυόμενα πεπτίδια όπως το TB-500, που θεωρούνταν ότι συμβάλλουν στην αύξηση μυϊκής μάζας και στην αποκατάσταση ιστών, αλλά και ότι βοηθούν στην αποφυγή της κόπωσης μετά τη διακοπή στεροειδών.
Έκτοτε, το ενδιαφέρον έχει εκραγεί. Αμερικανοί podcasters όπως ο Joe Rogan έχουν αναφέρει ότι τα πεπτίδια BPC-157 και TB-500, γνωστά ως “Wolverine stack” από τον ήρωα της Marvel, βοηθούν στην αποκατάσταση τραυματισμών. Άλλα δημοφιλή πεπτίδια περιλαμβάνουν τα CJC-1295, MK-677 και ipamorelin, που υπόσχονται αύξηση μυϊκής μάζας, και το GHK-Cu, που προάγει την αντιγήρανση. Αυτή η εξάπλωση έχει οδηγήσει σε πληθώρα αναφορών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με συζητήσεις για την πώληση, την αγορά και την αυτο-ένεση πεπτιδίων. Ο Turnock εκτιμά ότι η πλειονότητα των χρηστών εξακολουθεί να είναι άτομα που ενδιαφέρονται για την υγεία, τη φυσική κατάσταση και την ευεξία.
Υπάρχουν αποδείξεις για τους ισχυρισμούς αυτούς;
Ακαδημαϊκοί επισημαίνουν ότι η πλειοψηφία των πειραματικών πεπτιδίων στερείται ισχυρής επιστημονικής τεκμηρίωσης. Οι υπάρχουσες μελέτες αφορούν συχνά πειραματόζωα ή κυτταρικές καλλιέργειες. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μια πρόσφατη ανασκόπηση Αμερικανών ερευνητών, το BPC-157 έδειξε “πιθανά οφέλη στην αποκατάσταση τενόντων και μυών, αλλά αυτά τα ευρήματα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό μη επικυρωμένα σε ανθρώπινες δοκιμές”, χωρίς τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες σε ανθρώπους και με σοβαρά μειονεκτήματα στις μοναδικές σειρές περιπτώσεων.
Παρομοίως, το πεπτίδιο TB-4 και το συνθετικό TB-500 έδειξαν κάποια σημάδια προώθησης της αγγειογένεσης και αποκατάστασης ιστών σε κυτταρικές και ζωικές μελέτες, αλλά τα ανθρώπινα δεδομένα για μυοσκελετικές παθήσεις είναι ελλιπή. Επιπλέον, και τα δύο πεπτίδια περιλαμβάνονται στη λίστα απαγορευμένων ουσιών του Παγκόσμιου Οργανισμού κατά του Ντόπινγκ (WADA). Άλλο ένα πρόβλημα είναι η απουσία σαφών πληροφοριών σχετικά με τις ενδείξεις, τις δόσεις, τη συχνότητα και τη διάρκεια της θεραπείας.
Ποια είναι η νομική κατάσταση;
Πολλά δημοφιλή πεπτίδια δεν θεωρούνται φάρμακα στο Ηνωμένο Βασίλειο, με αποτέλεσμα να μην ρυθμίζονται από τον Οργανισμό Ρύθμισης Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας (MHRA). Ωστόσο, η κατάσταση αλλάζει εάν οι πωλητές, είτε πρόκειται για ιστοσελίδες, κλινικές ή πωλητές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ισχυρίζονται ότι τα πεπτίδια έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες.
Η Lynda Scammell, επικεφαλής οριακών προϊόντων στο MHRA, δήλωσε ότι όταν γίνονται φαρμακευτικοί ισχυρισμοί ή τα προϊόντα χρησιμοποιούνται με τρόπο που τα εντάσσει στον ορισμό του “φαρμακευτικού προϊόντος”, τότε απαιτείται άδεια κυκλοφορίας για να πωληθούν νόμιμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Εάν ένα προϊόν ταξινομηθεί ως φάρμακο και δεν έχει την κατάλληλη άδεια, το MHRA μπορεί να λάβει μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης του προϊόντος από την αγορά.
Το MHRA τονίζει επίσης ότι η επισήμανση πεπτιδίων ως “μόνο για ερευνητικούς σκοπούς” δεν αρκεί για την αποφυγή ελέγχου, εάν είναι σαφές ότι πρόκειται για προσπάθεια παράκαμψης των κανονισμών φαρμάκων.
Ποια είναι τα προβλήματα;
Ειδικοί εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους της χρήσης πειραματικών, ανεξέλεγκτων πεπτιδίων. Ο καθηγητής Adam Taylor από το Πανεπιστήμιο Lancaster επισημαίνει ότι τα δυνητικά οφέλη σε προκλινικές μελέτες δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε οφέλη για τους ανθρώπους. Τονίζει ότι πολλές εγκεκριμένες θεραπείες έχουν αποτύχει στην πορεία τους, ενώ υπογραμμίζει τους κινδύνους που σχετίζονται με την καθαρότητα των προϊόντων. Πεπτίδια που παράγονται για ερευνητικούς σκοπούς μπορεί να περιέχουν επικίνδυνα συστατικά ή βακτηριακές ενδοτοξίνες, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν σηπτικό σοκ.
Η αύξηση των επιπέδων φυσικά παραγόμενων πεπτιδίων μέσω ενέσεων μπορεί να διαταράξει την ισορροπία των συστημάτων του σώματος, δεδομένου ότι πολλά πεπτίδια εμπλέκονται σε πολλαπλούς βιολογικούς δρόμους, οδηγώντας σε απρόβλεπτες συνέπειες. Επιπλέον, ορισμένα πεπτίδια παράγονται σε αυξημένες ποσότητες σε ορισμένους όγκους, καθιστώντας την εισαγωγή παρόμοιων ουσιών δυνητικά προβληματική.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος αλληλεπίδρασης των πεπτιδίων με άλλα φάρμακα που λαμβάνουν οι χρήστες, ενώ η παρακολούθηση των μακροπρόθεσμων επιδράσεών τους είναι ελάχιστη έως ανύπαρκτη. Ο Taylor προειδοποιεί ότι οι αρνητικές συνέπειες μπορεί να μην γίνουν άμεσα εμφανείς, και η ζημιά να έχει ήδη προκληθεί.
