Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιατρικές εξετάσεις προωθούνται ως εργαλεία ενδυνάμωσης των ατόμων για τον έλεγχο της υγείας τους. Ωστόσο, ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας τους κινδύνους που οι influencers συχνά παραλείπουν να αναφέρουν. Τρεις αμφιλεγόμενες εξετάσεις – οι μαγνητικές τομογραφίες ολόκληρου του σώματος (MRI), οι αιματολογικές εξετάσεις για τα επίπεδα τεστοστερόνης, και η εξέταση της αντι-Μυλλεριανής ορμόνης (AMH) ή “τεστ ωοθηκικών αποθεμάτων” – βρίσκονται στο επίκεντρο μιας εκστρατείας που υποστηρίζεται από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ. Η εκστρατεία αυτή, βασισμένη σε δική της έρευνα, στοχεύει στην καταπολέμηση της παραπληροφόρησης στο διαδίκτυο.
Σύμφωνα με τη Δρ Brooke Nickel, ανώτερη ερευνήτρια στο Health Literacy Lab του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ, οι τρεις αυτές εξετάσεις εγκυμονούν τον κίνδυνο της υπερδιάγνωσης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει υγιή άτομα να αναζητήσουν θεραπείες που ενδεχομένως δεν θα χρειάζονταν ποτέ. Οι influencers που διαφημίζουν αυτές τις εξετάσεις επιχειρηματολογούν υπέρ της ιδέας ότι η πληροφόρηση είναι δύναμη, αφήνοντας όμως εκτός αφήγησης κρίσιμες λεπτομέρειες.
Η αναγκαιότητα της μαγνητικής τομογραφίας ολόκληρου του σώματος αμφισβητείται έντονα. Άτομα όπως η Kim Kardashian και η Paris Hilton έχουν διαφημίσει αυτή την εξέταση, προτρέποντας τον κόσμο να την κάνει για την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών, κυρίως καρκίνου. Παγκοσμίως, κλινικές ευεξίας και μακροζωίας προωθούν τη σάρωση, κόστους άνω των $800, σε υγιή άτομα ως “ολιστικό έλεγχο ολόκληρου του σώματος”. Ωστόσο, κορυφαίοι ιατρικοί φορείς, όπως το Royal Australian and New Zealand College of Radiologists, έχουν συστήσει ρητά κατά της διενέργειάς της, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις σημαντικής βελτίωσης των αποτελεσμάτων υγείας σε υγιή άτομα. Αντιθέτως, σε άτομα χωρίς συμπτώματα, η εξέταση μπορεί να ανιχνεύσει “τυχόν ευρήματα”, τα οποία, στην περίπτωση του καρκίνου, μπορεί να αφορούν πολύ πρώιμες μορφές ασθένειας με μικρή πιθανότητα προβλημάτων μακροπρόθεσμα. Η γνώση αυτή μπορεί να προκαλέσει άγχος και να οδηγήσει σε μη αναγκαίες θεραπείες, όπως ακτινοθεραπεία και σοβαρές χειρουργικές επεμβάσεις.
Όσον αφορά την εξέταση AMH, αυτή προωθείται ως τεστ γονιμότητας για γυναίκες, ενώ στην πραγματικότητα δεν μπορεί να προσδιορίσει τις πιθανότητες σύλληψης ή το αναπαραγωγικό χρονοδιάγραμμα μιας υγιούς γυναίκας. Ενώ η εξέταση μπορεί να είναι χρήσιμη σε περιπτώσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) σε γυναίκες με σημάδια υπογονιμότητας, έρευνες έχουν δείξει ότι δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη γονιμότητας στον γενικό πληθυσμό. Οι επιπτώσεις για τις γυναίκες είναι κυρίως ψυχολογικές, καθώς η εξέταση εκμεταλλεύεται την ευαλωτότητα γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και μπορεί να οδηγήσει σε ψευδαισθήσεις χρονικών πλαισίων. Η ενημέρωση ότι ενδέχεται να μην έχουν επαρκή αριθμό ωαρίων ή ότι τα ωάριά τους είναι επαρκή, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να υπάρχουν άλλα υποκείμενα προβλήματα, μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιζήμια. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δαπανηρές διαδικασίες όπως η προαιρετική κατάψυξη ωαρίων ή η IVF, που ενδεχομένως να μην είναι απαραίτητες.
Οι αιματολογικές εξετάσεις τεστοστερόνης συχνά προωθούνται σε άνδρες ως μέσο ελέγχου “βέλτιστων” επιπέδων της ορμόνης. Η εξέταση είναι δυνητικά επιβλαβής, καθώς συνδέεται στενά με την προώθηση συμπληρωμάτων τεστοστερόνης, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές παρενέργειες. Σε υγιείς άνδρες που δεν τη χρειάζονται, η συμπληρωματική χορήγηση εγκυμονεί κινδύνους θρόμβωσης και υπογονιμότητας, ενώ υπάρχουν και ενδείξεις για πιθανές καρδιακές επιπλοκές.
Η πρόσβαση σε αυτές τις εξετάσεις γίνεται συχνά μέσω “παραθύρων” στο σύστημα. Παρόλο που η διαφήμιση πολλών φαρμάκων απαγορεύεται στην Αυστραλία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως “άγρια δύση”, όπου influencers και εταιρείες βρίσκουν τρόπους παράκαμψης. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου οι εταιρείες μπορούν να παρακάμψουν την παραδοσιακή διαδικασία συνταγογράφησης από επαγγελματία υγείας, προωθώντας τις εξετάσεις απευθείας στους καταναλωτές. Οι μαγνητικές τομογραφίες ολόκληρου του σώματος συνδέονται με την αυξανόμενη ζήτηση από κλινικές ευεξίας, ενώ η εξέταση AMH μπορεί να γίνει κατ’ οίκον, με τα αποτελέσματα να αποστέλλονται σε κλινική. Αυτό το μοντέλο μπορεί να είναι προβληματικό, καθώς συχνά ο καταναλωτής καλείται να ερμηνεύσει τα αποτελέσματα χωρίς την παρουσία γιατρού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, νέες γυναίκες ερμήνευσαν τα αποτελέσματα ως απόλυτη στειρότητα. Οι εξετάσεις τεστοστερόνης πραγματοποιούνται κυρίως σε κλινικές ευεξίας και μακροζωίας, ενώ η πρόσβαση σε κλινικής ποιότητας συμπληρώματα γίνεται μέσω “κρυφών” οδών.
Η πρόληψη των ασθενειών είναι ζωτικής σημασίας, αλλά αυτή επιτυγχάνεται κυρίως μέσω ισορροπημένης διατροφής, άσκησης, επαρκούς ύπνου, υγιών σχέσεων και αναζήτησης ιατρικής συμβουλής όταν εμφανίζονται συμπτώματα. Ωστόσο, όταν το marketing γίνεται τόσο πειστικό και διαδεδομένο, δημιουργείται η εντύπωση ότι η ευθύνη της παρακολούθησης της υγείας βαραίνει αποκλειστικά τον ίδιο τον πολίτη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός πληθυσμού “ανήσυχων υγιών” ατόμων. Η εκστρατεία θα δημοσιεύει βίντεο εβδομαδιαίως στις σελίδες του πανεπιστημίου σε Facebook, Instagram και YouTube, ενώ θα συνεργαστεί με κορυφαίους ιατρικούς φορείς για την παροχή τεκμηριωμένων πληροφοριών σχετικά με αυτές τις εξετάσεις.
