Η Florence Miailhe, Γαλλίδα σκηνοθέτρια κινουμένων σχεδίων, σε ηλικία 70 ετών, έχει βρεθεί υποψήφια για Όσκαρ στην κατηγορία ταινιών μικρού μήκους με το έργο της “Πεταλούδα” (Papillon). Η ταινία αποτελεί ένα βαθιά συγκινητικό και πλούσιο σε υφή πορτρέτο του Alfred Nakache, παγκόσμιου ρέκορντμαν στην κολύμβηση και επιζώντος του Ολοκαυτώματος. Η Miailhe, η οποία γνώρισε τους γονείς της κατά την περίοδο της αντίστασης, εξήγησε ότι η έμπνευση για την ταινία ήρθε ξαφνικά στα μέσα της δεκαετίας του 2010, ενδεχομένως λόγω σκέψεων για τον πατέρα της.
Η μνήμη και η αναδρομή αποτελούν κεντρικά θέματα στο “Πεταλούδα”, όπου ο Nakache, καθώς κολυμπά για τελευταία φορά στην Cerbère, ανασύρει από τα βάθη του χρόνου τις αναμνήσεις του: την παιδική του ηλικία στην Αλγερία, την υπέρβαση του φόβου του για το νερό, τη γνωριμία με τη σύζυγό του Paule και την άνοδό του στα αθλητικά δρώμενα, τη συμμετοχή στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936, και την αφαίρεση της υπηκοότητάς του από τη Γαλλία του Βισύ, η οποία τελικά οδήγησε στον εγκλεισμό του στο Άουσβιτς. Η ταινία, η οποία δημιουργήθηκε με χειροποίητη τεχνική animation απευθείας πάνω σε γυαλί, αποτελεί μια σχεδόν απτική βύθιση στο τραύμα και την αναγέννηση.
Η Miailhe, η οποία μεγάλωσε στην Τουλούζη, όπου εγκαταστάθηκε ο Nakache κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έκανε μαθήματα κολύμβησης με τον αδελφό του πρωταθλητή, William, στις διακοπές τους στη Μεσόγειο. Ο κοινωνικός αποκλεισμός του πρωταθλητή φέρνει στην επιφάνεια θλιβές σύγχρονες αντηχήσεις για τη σκηνοθέτρια, η οποία είναι επίσης Εβραία. “Για κάποιο διάστημα πλέον στη Γαλλία, αυτή η ιδέα ότι μπορούμε να στερήσουμε από μια ομάδα την εθνικότητά της, επειδή ανήκει σε άλλη κοινότητα ή θρησκεία, έχει επιστρέψει,” ανέφερε η Miailhe κατά τη διάρκεια μιας βιντεοκλήσης από τη Νέα Υόρκη, όπου προωθούσε το “Πεταλούδα” στους ψηφοφόρους των Όσκαρ.
Η Miailhe θεωρεί τον αθλητισμό ως μια εστιασμένη αρένα για την ανάδειξη τέτοιων ζητημάτων: “Ανεξάρτητα από το αν ήταν Εβραίος ή όχι, αυτό που με ενδιέφερε ήταν πώς ακόμη και το να είσαι πρωταθλητής δεν αρκεί για να αποτρέψει αυτή τη διάκριση”. Μετά τον πόλεμο, υπήρξε μια σιωπή γύρω από την ιστορία του Nakache, ο οποίος επέστρεψε χωρίς τη γυναίκα και την κόρη του από το στρατόπεδο συγκέντρωσης – μια σιωπή που επιβλήθηκε και από τον ίδιο, ο οποίος, όπως πολλοί άλλοι, δεν ήθελε να μιλήσει για τις εμπειρίες του. Μέχρι τον 21ο αιώνα, είχε σχεδόν ξεχαστεί, με εξαίρεση μερικές πισίνες που έφεραν το όνομά του. Ωστόσο, η πρόσφατη επιτυχία του Leon Marchand, ο οποίος προπονήθηκε από τον Nakache στον σύλλογο Dauphins du Toec, έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για την ιστορία της κολύμβησης στην Τουλούζη.
Πίσω από την ανθρωπιστική ιστορία, που ταιριάζει απόλυτα στο ύφος των Όσκαρ, βρίσκεται η αξιοθαύμαστη τεχνική της Miailhe. Αφού αρχικά ακολούθησε τη μητέρα της, την ζωγράφο Mireille Glodek-Miailhe, στις στατικές εικαστικές τέχνες, ενθαρρύνθηκε από τον πειραματικό animator Robert Lapoujade να εξερευνήσει τις δυνατότητες της κίνησης. Με σχεδόν ανύπαρκτες σχολές animation στη Γαλλία τη δεκαετία του 1980, ο Lapoujade την παρότρυνε να “βουτήξει” στον κόσμο της κινούμενης εικόνας, κάτι που έκανε με την ταινία της μικρού μήκους “Hammam” το 1991, η οποία ξεπηδά από τους ατμούς του χαμάμ με αφαίρεση που θυμίζει Πικάσο.
Το νερό φαίνεται να είναι το στοιχείο της, και το έχει παρατηρήσει προσεκτικά για να αποδώσει την ποικιλία εφέ που εμφανίζονται στο “Πεταλούδα”: “Δεν είναι μια επιστημονική μελέτη, αλλά κάτι πιο αισθησιακό και ευαίσθητο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να αναπαραστήσω πώς δεν είναι ποτέ το ίδιο και είναι πάντα σε μεταμόρφωση.” Για παράδειγμα, εμψυχώνει ένα επιπλέον στρώμα λαδιού πάνω από τις δίνες και τις κυματώσεις που ζωγραφίζει για να δώσει μια τρισδιάστατη εντύπωση διάθλασης ή παραμόρφωσης, ή ενσωματώνει πραγματικές σαπουνόφουσκες στις υφές του χρώματος για να προσδώσει επιπλέον αφρό και αναταραχή στα νερά.
Η δουλειά της βασίζεται στην αγκαλιά των “τυχαίων” ευτυχών στιγμών – παρόλο που, ουσιαστικά ζωγραφίζοντας ζωντανά σε κάθε καρέ που εξελίσσεται μπροστά στην κάμερα, την εκθέτει σε μεγαλύτερα λάθη που θα μπορούσαν να καταστρέψουν ολόκληρες ακολουθίες. Η Miailhe απολαμβάνει τον ριψοκίνδυνο και – στην εποχή της ανερχόμενης Τεχνητής Νοημοσύνης – πολύ προσωπικό χαρακτήρα της δουλειάς της. “Είναι πολύ δύσκολο και αγχωτικό,” δηλώνει. “Αλλά μου αρέσει η πρόκληση.”
Το “Πεταλούδα”, που μοιράζεται παραγωγό με το βραβευμένο με Όσκαρ animation “Flow” του 2024, αποτέλεσε μια ακόμη πιο επικίνδυνη πράξη σε σύγκριση με την πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία, το παραμύθι για τους πρόσφυγες “La Traversée” (Η Διάβαση) του 2021. Σε εκείνη την ταινία, τα σκηνικά ήταν εντελώς ξεχωριστά από τις φιγούρες του προσκηνίου. Για την “La Traversée”, είχε μια διεθνή ομάδα που εργαζόταν σε τέσσερις τοποθεσίες, παράγοντας τα 57.600 σχέδια που απαιτούνταν, σε αντίθεση με μόλις τέσσερις γυναίκες για το “Πεταλούδα”. Ωστόσο, η εξάρτηση από άλλους φέρνει τα δικά της προβλήματα, όπως την αβεβαιότητα για την ικανότητα των συνεργατών της να “σκάψουν” στο χρώμα και να σώσουν ακολουθίες που πάνε στραβά: “Ξέρω πόσο απαιτητική μπορώ να είμαι με τον εαυτό μου και αν μπορώ να κρίνω αν κάτι πάει καλά ή όχι, ή πότε να ξεκινήσω από την αρχή.”
Η Miailhe δεν θα αφήσει περιθώριο για τυχαίες ευτυχείς ή άτυχες στιγμές, αν κερδίσει το Όσκαρ. Η υποψηφιότητα την έχει αιφνιδιάσει, αλλά γνωρίζει την πρόχειρη ιδέα της πιθανής ομιλίας της: “Γιατί ήθελα να το κάνω αρχικά και σε τι βαθμό αφορά το σήμερα.” Γνωρίζει πολύ καλά τη χώρα στην οποία θα μιλήσει, καθώς και την παράλληλη σύνδεση μεταξύ των συναθλητών του Nakache που αποχωρούσαν από την πισίνα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον αποκλεισμό του, και των σημερινών προτάσεων για μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων του Λος Άντζελες το 2028. Αλλά το πραγματικό βραβείο λάμπει πιο φωτεινά από οποιοδήποτε αγαλματίδιο. Σε αυτό είναι σταθερή: “Είναι σημαντικό να μιλάμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να προσπαθούμε να ζούμε σωστά.”
