Στο Ιράκ της δεκαετίας του 1990, κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν, οι κινηματογράφοι ήταν ανύπαρκτοι. Παρόλα αυτά, ο Χασάν Χαντί, σήμερα 37 ετών, ανακάλυψε την αγάπη του για τον κινηματογράφο βοηθώντας μια συγγενή του στη διακίνηση VHS ταινιών με απαγορευμένες ξένες παραγωγές. “Ήμουν παιδί”, εξηγεί, “οπότε κανείς δεν θα με υποψιαζόταν για λαθρεμπόριο. Έβαζα τις κασέτες κάτω από το πουκάμισό μου ή στην τσάντα μου.”
Ο Χαντί άρχισε να βλέπει κρυφά τις ταινίες, από τον Μπρους Λι μέχρι τον Ταρκόφσκι. Κάθε βράδυ, μετά τον ύπνο της οικογένειάς του, έμπαινε αθόρυβα στο σαλόνι, χαμηλώνοντας την ένταση του ήχου για να μην τους ξυπνήσει.
Όταν ρωτήθηκε πώς θα τιμωρούνταν κάποιος αν πιανόταν με απαγορευμένες ταινίες, ο Χαντί παύει για μια στιγμή. “Εξαρτιόταν. Δεν υπήρχαν συγκεκριμένοι κανόνες. Όμως, αν ήταν πολιτική ταινία, ή κάτι πραγματικά απαγορευμένο από το καθεστώς, η ποινή μπορούσε να φτάσει την εκτέλεση.” Θα εκτελούσαν ένα παιδί; Ο Χαντί γνέφει. “Μιλάμε για μια εποχή που η παιδική ηλικία έχασε την αθωότητά της.”
Η ταινία του Χαντί, “Το Κέικ του Προέδρου”, πρόκειται να κυκλοφορήσει. Ζεστή, αστεία και με στιγμές συγκλονιστικής θλίψης, αποτυπώνει τέλεια την αθωότητα της παιδικής ηλικίας. Η ιστορία διαδραματίζεται στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο Ιράκ. Η βίαιη διακυβέρνηση του Σαντάμ και οι δυσκολίες των κυρώσεων απεικονίζονται μέσα από τα μάτια της εννιάχρονης Λαμία, την οποία υποδύεται η Μπενίν Αχμέτ Ναγιέφ, μαζί με το κοτόπουλό της. Η Λαμία είναι το πιο άτυχο παιδί της τάξης, καθώς το όνομά της κληρώθηκε για να φτιάξει μια τούρτα για τα γενέθλια του προέδρου, μια υποχρεωτική εθνική γιορτή στο Ιράκ.
Σε όλη τη διάρκεια της ταινίας, παρατηρείται ο προσωπολατρικός χαρακτήρας που είχε χτίσει ο Σαντάμ γύρω από το πρόσωπό του, με την πορτραίτο του κρεμασμένο σε κάθε τοίχο. Ο Χαντί αναφέρει ότι όταν ανατράπηκε το 2003, ο αριθμός των αγαλμάτων και των πορτρέτων του ξεπερνούσε τον πληθυσμό του Ιράκ. “Ήταν εμμονικός”, λέει ο Χαντί, καθισμένος στο γραφείο της εταιρείας παραγωγής της ταινίας του στο Λονδίνο. “Πραγματικά ένιωθες ότι σε παρακολουθούσε παντού. Δεν μπορούσες να πας από το σπίτι στο σχολείο χωρίς να τον δεις.”
Το “Κέικ του Προέδρου” είναι η πρώτη ιρακινή ταινία που έφτασε στη βραχεία λίστα των Όσκαρ για καλύτερη διεθνή ταινία, αν και δεν κατάφερε να μπει στην τελική πεντάδα. Η ταινία ακολουθεί τη μικρή Λαμία καθώς προσπαθεί να βρει υλικά για την τούρτα εν μέσω κυρώσεων, με τα τρόφιμα να είναι δυσεύρετα και τις τιμές εξωφρενικές. Ωστόσο, δεν είναι μόνη. Η γιαγιά της συγκεντρώνει τα πιο πολύτιμα υπάρχοντά τους – ένα ραδιόφωνο και ένα παλιό ρολόι – για να τα πουλήσει, και οι δυο ξεκινούν ένα ταξίδι για τη Βαγδάτη. Η Λαμία παίρνει μαζί της το κοτόπουλό της, τον Χίντι, το οποίο σχεδόν κλέβει την παράσταση με τα γκρινιάρικα νιαουρίσματά του.
Ο Χαντί, ο οποίος πρόκειται να πετάξει σύντομα για τη Βαγδάτη, αναφέρει ότι η παρασκευή τούρτας για τον Σαντάμ ήταν υποχρεωτική στα σχολεία. Ωστόσο, τα παιδιά σχεδόν ποτέ δεν τις έτρωγαν. “Ο δάσκαλος συνήθως την έπαιρνε σπίτι για την οικογένειά του”, λέει. “Δεν έφαγα ποτέ τούρτα μέχρι τα 13 ή 14.” Ποτέ; “Ακούγεται απίστευτο, αλλά όχι, όχι φανταχτερές τούρτες με κρέμα. Υπήρχαν τούρτες, αλλά ήταν θλιβερές, απλώς χουρμάδες κολλημένοι μεταξύ τους για να ξεγελάσουν τα παιδιά.” Τώρα γελάει. “Περνούσα ώρες μερικές φορές κοιτάζοντας τις τούρτες στις βιτρίνες των ζαχαροπλαστείων.”
Όπως όλα τα ιρακινά παιδιά, μεγάλωσε φοβούμενος τον Σαντάμ. “Κανείς δεν σου έλεγε, ‘Μη μιλάς άσχημα για τον Σαντάμ’. Δεν χρειαζόταν. Το ήξερες.” Ο πατέρας του αντιπολιτευόταν το καθεστώς: “Υπήρχε πολύ κρύψιμο, πολλές αποδράσεις, όλα αυτά.”
Ο Χαντί μιλάει για την ανατροφή του από ισχυρές γυναίκες, αν και κανείς δεν ήταν άτρωτος από τον φόβο. Θυμάται μια περίσταση που στρατιώτες εισέβαλαν στο σπίτι τους. Ο πατέρας του δεν ήταν παρών. “Ρώτησαν τη γιαγιά του όνομά της. Τρομοκρατημένη, το ξέχασε. Κοίταξε τις κόρες της και τις ρώτησε: ‘Ποιο είναι το όνομά μου;’ Η ανημπόρια, η απελπισία – αυτές οι αναμνήσεις καίνε την ψυχή σου.”
Μια από τις πιο συγκλονιστικές σκηνές της ταινίας δείχνει τη δασκάλα της Λαμία να κλέβει ένα μήλο από την τσάντα της. Φαίνεται σαν τρομερή προδοσία, και το μήλο είναι ένα ειδικό δώρο από τη γιαγιά της Λαμία. Αυτές ήταν οι εποχές, λέει ο Χαντί. Η διαφθορά ήταν διαδεδομένη. Πριν τις κυρώσεις, ένας δάσκαλος μπορούσε να κερδίζει 800 δολάρια το μήνα. Μετά, θα μπορούσε να είναι 5 δολάρια. “Πιστεύω ότι οι κυρώσεις είναι πιο βίαιες από τις βόμβες”, λέει. “Η ζημιά δεν είναι ορατή, αλλά είναι βαθύτερη.” Ο ξάδερφός του κωφώνησε επειδή, λόγω των κυρώσεων, δεν υπήρχαν αντιβιοτικά για να θεραπεύσουν μια ωτίτιδα.
Ο Χαντί σπούδασε κινηματογράφο στη Νέα Υόρκη. Όταν κάθισε να γράψει το “Κέικ του Προέδρου”, υποσχέθηκε στον εαυτό του να μην κάνει μια πολιτική ταινία. “Δεν θέλω να είμαι πολιτικός. Θέλω να είμαι πιστός σε αυτό που ήταν η ζωή υπό αυτές τις συνθήκες. Αλλά δεν έρχομαι με ατζέντα – έρχομαι με ιστορίες. Η πραγματική ιστορία αφορά αυτά τα δύο παιδιά.” Αναφέρεται στη Λαμία και τον καλύτερό της φίλο, τον Σαΐντ, ο οποίος την ακολουθεί. Και οι δύο υποδύθηκαν από μη επαγγελματίες ηθοποιούς. “Δεν υπάρχουν δραματικές σχολές στο Ιράκ.”
Ο Χαντί γύρισε τις πρώτες σκηνές – από ελώδη μέρη γεμάτα μυριάδες κουνούπια – κινηματογραφώντας πάνω στο νερό, μια προφανώς επικίνδυνη επιχείρηση. “Ήταν τρελό”, λέει. “Έχω γκρίζα μαλλιά τώρα.” Θα συνεχίσει να κάνει ταινίες στο Ιράκ; Γνέφει, κοιτάζοντας τη βαλίτσα του. “Θέλω να κάνω ταινίες για το Ιράκ. Ναι.”
Το “Κέικ του Προέδρου” προβάλλεται στους κινηματογράφους του Ηνωμένου Βασιλείου από τις 13 Φεβρουαρίου και στην Αυστραλία από τις 2 Απριλίου.
