Ένα χρόνο πριν το προγραμματισμένο του άνοιγμα στις 28 Νοεμβρίου 2026, οι εργασίες στο Kanal, ένα νέο μουσείο σύγχρονης τέχνης στις Βρυξέλλες, προχωρούν κανονικά. Στεγασμένο σε ένα ανακαινισμένο πρώην γκαράζ της Citroën, στα βορειοδυτικά της πόλης, το κέντρο είναι ολοκληρωμένο κατά 95%. Οι επιμελητές εργάζονται πυρετωδώς για την εναρκτήρια έκθεση, η οποία θα φιλοξενήσει έργα των Matisse, Picasso και Giacometti, δανεισμένα από το Centre Pompidou του Παρισιού. Τα τρίγλωσσα κείμενα στους τοίχους, στα Αγγλικά, Ολλανδικά και Γαλλικά, έχουν ήδη εγκριθεί.

Με 12.500 τετραγωνικά μέτρα εκθεσιακού χώρου σε πέντε ορόφους, ένα κέντρο αρχιτεκτονικής, εστιατόρια και χώρους παραστάσεων, το μουσείο Kanal θα είναι μεγαλύτερο από την Tate Modern του Λονδίνου, το Palais de Tokyo του Παρισιού και το Guggenheim της Μπιλμπάο. Η επένδυση αυτή αντανακλά την πρόθεση να μετατραπεί η διοικητική πρωτεύουσα της Ευρώπης σε έναν πολιτιστικό προορισμό από μόνη της.

Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες, η συζήτηση γύρω από το άνοιγμα του Kanal έχει μετατοπιστεί από το «πότε» στο «αν». Ενάμιση χρόνο μετά τις περιφερειακές εκλογές στο Βέλγιο, μια λειτουργική κυβέρνηση για την ημιαυτόνομη Περιφέρεια των Βρυξελλών-Πρωτεύουσας παραμένει άπιαστη. Η μόνη βεβαιότητα φαίνεται να είναι τα αναμενόμενα μέτρα λιτότητας και τα σχέδια για περικοπή του προϋπολογισμού του Kanal κατά το ήμισυ.

«Δεν είχαμε ποτέ φανταστεί ότι 12 μήνες πριν από το άνοιγμα, και 18 μήνες μετά τις εκλογές, δεν θα υπήρχε κυβέρνηση», δήλωσε η διευθύντρια του μουσείου, Kasia Redzisz. «Αν δεν υπάρξει απόφαση για τον προϋπολογισμό, κινδυνεύουμε να σταματήσουμε την κατασκευή, απειλώντας το μέλλον ολόκληρου του έργου».

Τα σχέδια για την απόκτηση από την πρωτεύουσα του Βελγίου ενός μουσείου που όχι μόνο θα εκθέτει αλλά και θα συλλέγει σύγχρονη τέχνη, χρονολογούνται τουλάχιστον ένα τέταρτο του αιώνα πίσω. Ούτε η γκαλερί μοντέρνας τέχνης Wiels των Βρυξελλών, ούτε το πιο κλασικό Bozar Centre for Fine Arts διαθέτουν δικές τους συλλογές. Ελλείψει ενός τέτοιου ιδρύματος, συλλογές σημαντικών Βέλγων καλλιτεχνών όπως ο Marcel Broodthaers έχουν αγοραστεί από το MoMA της Νέας Υόρκης και έχουν μεταφερθεί στις ΗΠΑ.

Το 2001, ο Αμερικανός επιμελητής Michael Tarantino προσλήφθηκε για να ηγηθεί ενός πολιτιστικού κέντρου, αλλά το έργο παρεμποδίστηκε από πολιτικές διαμάχες και τέθηκε σε αναμονή μετά τον θάνατο του Tarantino το 2003. Δεκατρία χρόνια αργότερα, υπό την εποπτεία του κυβερνώντος σοσιαλιστικού κόμματος PS, επιτεύχθηκε συμβιβασμός για τη μετατροπή του πρώην γκαράζ της Citroën, χτισμένο το 1934 στην Place de l’Yser, σε Kanal.

Η τεράστια κλίμακα των σχεδίων προκάλεσε κριτική από την αρχή. Η επίσημη συνεργασία με το Centre Pompidou του Παρισιού, περιορισμένη σε πέντε χρόνια, θα κοστίζει στις Βρυξέλλες 2 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

«Πρόκειται για ένα έργο εθνικού μεγέθους που υλοποιείται από μια περιφερειακή κυβέρνηση, μια τεχνοκρατική απόφαση που έχει ενισχυθεί δυσανάλογα από συμβούλους», δήλωσε ο Dirk Snauwaert, διευθυντής της Wiels, η οποία δεν λαμβάνει διαρθρωτική οικονομική στήριξη από την περιφέρεια των Βρυξελλών. «Ποιος πιστεύει ότι αυτό είναι εφικτό;»

Η επίσημη συνεργασία με το Centre Pompidou, περιορισμένη σε πέντε χρόνια μετά το άνοιγμα του Kanal, θα κοστίζει στις Βρυξέλλες 2 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Η σύνδεση με το παρισινό καλλιτεχνικό συγκρότημα έχει αντιμετωπιστεί με σκεπτικισμό από ορισμένους φλαμανδόφωνους, που αποτελούν το 60% του πληθυσμού του Βελγίου αλλά είναι μειονότητα στην πρωτεύουσα, εγείροντας υποψίες για γαλλικές αποικιακές αντιλήψεις.

«Το Kanal είναι ένα πραγματικά σημαντικό έργο, αλλά η σχέση με το Pompidou ήταν περίπλοκη και συγκεχυμένη από την αρχή», δήλωσε ο Chris Dercon, Βέλγος πρώην διευθυντής της Tate Modern που τώρα διευθύνει το Fondation Cartier στο Παρίσι. «Γιατί χρειαζόμαστε τη συλλογή του Pompidou στις Βρυξέλλες, όταν έχουμε κάποιες από τις καλύτερες ιδιωτικές συλλογές στην Ευρώπη εδώ στο Βέλγιο;»

Οι υποστηρικτές του Kanal λένε ότι τέτοιες διαμάχες είναι αναπόφευκτες για ένα έργο με παγκόσμιες φιλοδοξίες και ότι παρόμοιες αντιρρήσεις διατυπώθηκαν και για καλλιτεχνικά κέντρα που πλέον θεωρούνται αναπόσπαστα κομμάτια των πόλεών τους, όπως η Tate Modern και το Centre Pompidou του Παρισιού.

Η Redzisz δήλωσε ότι το Kanal, υπό την ηγεσία της, θα επικεντρωθεί στην ανάδειξη σύγχρονων καλλιτεχνών που γεννήθηκαν ή ζουν στο Βέλγιο, και ότι το μουσείο θα δημιουργήσει 780 άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας και θα εισφέρει 144,4 εκατομμύρια ευρώ στην οικονομία των Βρυξελλών ετησίως.

Το καλλιτεχνικό συγκρότημα περιλαμβάνει 20.000 τετραγωνικά μέτρα δημόσιου χώρου και μια παιδική χαρά σχεδιασμένη από τη βραβευμένη με Turner Prize συλλογικότητα Assemble. Το Kanal έχει επίσης διοργανώσει εργαστήρια για να προετοιμάσει παιδιά από 27 κοντινά σχολεία για το άνοιγμα.

«Είναι απολύτως απαραίτητο οι Βρυξέλλες να έχουν αυτόν τον χώρο», δήλωσε η Ann Demeester, Βελγίδα ιστορικός τέχνης και διευθύντρια του Kunsthaus Zürich στην Ελβετία. «Αυτή είναι η συμβολική καρδιά της Ευρώπης, μια πόλη γεμάτη καλλιτέχνες που είναι τόσο πρωτοποριακή όσο ήταν κάποτε το Βερολίνο».

Το αδιέξοδο στην περιφέρεια των Βρυξελλών διαρκεί 537 ημέρες και θα μπορούσε να ξεπεράσει το προηγούμενο ρεκόρ.

«Πρέπει να βρούμε 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε εξοικονομήσεις από έναν συνολικό προϋπολογισμό 7 δισεκατομμυρίων ευρώ», δήλωσε εκπρόσωπος του γαλλόφωνου κεντρώου κόμματος Les Engagés, ενός εκ των έξι κομμάτων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Όλα τα τμήματα και τα έργα θα πρέπει να συμβάλουν σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια και το έργο Kanal δεν θα εξαιρεθεί».

Εκπρόσωπος του φλαμανδικού πράσινου κόμματος δήλωσε: «Οι τρέχουσες φιλοδοξίες του Kanal, ενός έργου που εμπίπτει εκτός των βασικών αρμοδιοτήτων [της περιφερειακής κυβέρνησης των Βρυξελλών], θα πρέπει να περιοριστούν σοβαρά. Θα πρέπει να δούμε τι είναι εφικτό με έναν μικρότερο προϋπολογισμό».

Σύμφωνα με δημοσιεύματα στην εφημερίδα L’Echo, το φιλελεύθερο κόμμα MR έχει προτείνει τη μείωση του ετήσιου λειτουργικού προϋπολογισμού του Kanal ύψους 35 εκατομμυρίων ευρώ κατά 60%, αν και δεν έχει κάνει επίσημη αυτή την πρόταση.

Ο Snauwaert της Wiels προτρέπει τους αξιωματούχους να βρουν εξοικονομήσεις στην δαπανηρή σύνδεση με το Pompidou. «Όλοι ελπίζουμε ότι τα χρήματά μας δεν θα σπαταληθούν», είπε. «Όμως, η συνετή απόφαση θα ήταν να διακοπούν οι δεσμοί με το Pompidou και να επενδυθούν τα χρήματα στον πολιτισμό».

Η Redzisz δήλωσε: «Υπάρχει μια νέα δημοσιονομική πραγματικότητα, την οποία κατανοούμε, και είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε μια περικοπή όπως όλοι οι άλλοι. Πιστεύω ακόμα ότι οι πολιτικοί θα συνειδητοποιήσουν τις τεράστιες δυνατότητες αυτού του έργου ως προορισμό, ως ορόσημο για τις Βρυξέλλες. Η εγκατάλειψη του Kanal τώρα θα ισοδυναμούσε με πολιτιστική αυτοκτονία».