Η δεκαετία του 2000 μετατρέπεται σε σκηνή εγκλήματος, καθώς νεότερες γενιές αναθεωρούν τηλεοπτικά προγράμματα ριάλιτι που κάποτε θεωρούνταν απλή ψυχαγωγία. Εκπομπές όπως το “The Biggest Loser”, το “To Catch a Predator” και το “America’s Next Top Model”, που χτίστηκαν βιαστικά και χωρίς σαφείς κανόνες, πλέον εξετάζονται εξονυχιστικά. Το έντονο ενδιαφέρον εστιάζεται σε προγράμματα που χρησιμοποίησαν την ταπείνωση ως εργαλείο κέρδους, με αποτέλεσμα μια νέα γενιά κριτικών να αναζητά δικαιοσύνη για τα λάθη του παρελθόντος.
Ο καθηγητής μελετών μέσων ενημέρωσης του Cornell University, Kristen Warner, εξηγεί: «Η Γενιά Ζ θέλει να μπει σε μια χρονομηχανή και να διορθώσει τα λάθη 20 χρόνια πριν. Δεν υπήρχε οδικός χάρτης. Η τηλεόραση ριάλιτι ήταν μια άγρια δύση, και οι άνθρωποι έκαναν τα πιο εξωφρενικά πράγματα για να τη διατηρήσουν ζωντανή».
Το Netflix με το “Fit for TV” αποτελεί μια αναθεώρηση του “The Biggest Loser”, μιας εκπομπής που για πάνω από 200 επεισόδια ισορροπούσε ανάμεσα στην έμπνευση και την σκληρότητα. Ο συν-δημιουργός David Broome θυμάται πώς ο τίτλος της εκπομπής σχεδιάστηκε για να ξεπερνά τις προσδοκίες, προσελκύοντας τους θεατές με την ικανοποίηση της δευτερογενούς αμηχανίας και κρατώντας τους προσκολλημένους σε ιστορίες προσωπικού θριάμβου. Παρά τις διακηρύξεις για υγεία και ευεξία, το “The Biggest Loser” υποκύπτει στην δίψα για υψηλή τηλεθέαση, εκμεταλλευόμενο τις πιο εύκολες λύσεις. Οι διαγωνιζόμενοι ωθήθηκαν πέρα από τα φυσικά τους όρια, υποβλήθηκαν σε «προκλήσεις πειρασμού» που μπορούσαν να ανατρέψουν την πρόοδό τους με αντάλλαγμα φευγαλέα επαφή με την οικογένεια, όλα για ένα έπαθλο 250.000 δολαρίων. Αυτό οδήγησε κάποιους να καταφύγουν σε αμφίβολες μεθόδους και φάρμακα για να πετύχουν τους στόχους τους.
Αν και αυτές οι πρακτικές ήταν προφανώς λάθος και δέχτηκαν έντονη κριτική την εποχή εκείνη, οι παραγωγοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη ζημιά σαν να είναι αόρατη. Σήμερα, οι μεταμορφώσεις που θεωρούνταν «σύμφωνες με τους κανόνες» μοιάζουν γελοία σε μια εποχή ημισυνθετικών και “looksmaxxing”.
Τα ντοκιμαντέρ αυτά προσφέρουν ένα παράξενο ταξίδι νοσταλγίας, εξαγάγοντας χειρουργικά ακριβείς συναισθηματικές αντιδράσεις γενεών. Η καθηγήτρια μελετών κινηματογράφου και μέσων ενημέρωσης του Columbia University, Racquel Gates, σχολιάζει: «Ταυτόχρονα, υπάρχει μια γενναία δόση ‘θυμάσαι αυτό;’ που είναι θεμελιώδης για την απόφασή μας να συντονιστούμε. Αλλά ταυτόχρονα, υπάρχει αυτή η παρόρμηση να προβάλλουμε όλα τα προβλήματα της κοινωνίας σε αυτές τις συγκεκριμένες εκπομπές, κάτι που είναι βολικό, επειδή δεν προβάλλονται πλέον, οπότε μπορούμε απλώς να τις δαιμονοποιήσουμε αναδρομικά και να πούμε τι θα έπρεπε να είχαν κάνει καλύτερα».
Το “Predators” του MTV είναι ένα ντοκιμαντέρ για ένα ντοκιμαντέρ: το “To Catch a Predator” του NBC, η επιτομή της δημοσιογραφίας «gotcha». Οι παραγωγοί προσέλαβαν ενήλικους ηθοποιούς που μπορούσαν να περάσουν για παιδιά για να δελεάσουν παιδόφιλους, πριν παραδώσουν τη σκυτάλη στον Chris Hansen, έναν αυστηρό τηλεοπτικό δημοσιογράφο που απολαμβάνει την ταπείνωσή τους από τη δίκαιη θέση του και τους στέλνει πίσω στην άγρια φύση – όπου τους περιμένει ένα σμήνος αστυνομικών.
Η κατάρρευση ήταν βίαιη. Ένας βοηθός εισαγγελέα στην Τέξας αυτοπυροβολήθηκε θανάσιμα καθώς η αστυνομία προσπαθούσε να του επιδώσει ένταλμα έρευνας, αφού συνελήφθη να ανταλλάσσει μηνύματα και φωτογραφίες με έναν ηθοποιό-παγίδα που έπαιζε το ρόλο 13χρονου αγοριού. Η περιουσία του εισαγγελέα μήνυσε το Dateline για 105 εκατομμύρια δολάρια, και το NBC διευθέτησε την υπόθεση εξωδικαστικά.
Το “To Catch a Predator”, παρά τη διακοπή του μετά από 20 επεισόδια, παρέμεινε δημοφιλές σε επαναλήψεις, εμπνέοντας μιμητές όχι μόνο στην τηλεόραση ριάλιτι, αλλά και σε μια νέα γενιά «ομάδων κυνηγιού θηρευτών» που εξορύσσουν αυτές τις επιχειρήσεις-παγίδες για περιεχόμενο.
Το “Reality Check” επανεξετάζει το “America’s Next Top Model” με σύγχρονο μάτι. Η συμπάθεια του ντοκιμαντέρ για τους διαγωνιζόμενους που κακοποιήθηκαν, κακοποιήθηκαν ή, σε δύο αξιοσημείωτες περιπτώσεις, υπέστησαν σεξουαλική επίθεση, αντικατοπτρίζει την κατακραυγή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ξέσπασε όταν νεότεροι θεατές έπεσαν πάνω στη σειρά κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η Tyra Banks, ως δημιουργός και εκτελεστικός παραγωγός, ορθώς επεσήμανε ότι οι «εγκληματικές» της πράξεις στην τηλεόραση κρίνονται εκτός πλαισίου.
Κατά τη διάρκεια της 12ετούς πορείας του, το “America’s Next Top Model” δανείστηκε στοιχεία από το “Survivor”, το “Fear Factor” και το “Jersey Shore”, τροφοδοτώντας την αυξανόμενη δίψα για θέαμα.
Το γεγονός ότι η ίδια γενιά που επικρίνει την Banks για την αυστηρότητά της απέναντι σε μια διαγωνιζόμενη, είναι αυτή που μετατρέπει τη στιγμή αυτή σε ένα από τα χαρακτηριστικά μιμίδια του διαδικτύου. «Αυτό είναι πολύ ενδεικτικό μιας ποπ-κουλτούρας στιγμής που βιώνουμε», λέει η Gates. «Τα μιμίδια και τα gif από αυτές τις εκπομπές λειτουργούν ως δικές τους οντότητες, εντελώς αποκομμένες από τις εκπομπές από τις οποίες προέρχονται».
Στην αναλογική εποχή, οι τηλεοπτικές αναδρομές δεν στόχευαν ρητά στην ηθική πανικό. Οι παραβιάσεις συμβολαίων, ο έλεγχος των στούντιο και οι δύσκολες σχέσεις στο παλιό Χόλιγουντ αντιμετωπίζονταν ως «ιστορίες» – όχι ως υλικό για μεταγενέστερες διώξεις. Στο “Mad Men”, η Sally Draper που έπαιζε «αστροναύτη» σε πλαστικό στεγνού καθαριστηρίου ενώ η μητέρα της κουτσομπόλευε με μια έγκυο φίλη πάνω από τσιγάρα, υπονοούσε πόσα έχει διδάξει ο χρόνος.
Η τηλεόραση κάποτε αντιμετώπιζε το παρελθόν ως μάθημα, όχι ως σκηνή εγκλήματος. Σήμερα, λίγη απόσταση υπάρχει μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, και ελάχιστη διάκριση. Οι αλγόριθμοι επιμελούνται ένα καταιγιστικό ρεύμα από στιγμιότυπα. Ενώ ο Louis B. Mayer ήταν νεκρός πολύ πριν προβληθούν οι καλύτερες δουλειές του στο Turner Classic Movies, η Tyra Banks είναι στο Instagram αυτή τη στιγμή.
Αυτά τα ντοκιμαντέρ ριάλιτι εγείρουν το ερώτημα αν τροφοδοτούν μια μεγαλύτερη επιθυμία στη σημερινή γενιά για δικαιοσύνη και ισότητα, και αν ναι, πού είναι η εις βάθος ανάλυση του “The Apprentice”; «Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πολλά, και υπάρχει μια επιθυμία για συναισθηματική επικύρωση και να αισθάνονται ότι κάποια από αυτά τα προβλήματα που φαίνονται πολύ μεγάλα και ανυπέρβλητα μπορούν να επιλυθούν», λέει η Gates. «Όμως, η επιθυμία να διορθωθεί η κοινωνία μέσω της αναπαράστασης στα μέσα ενημέρωσης χρονολογείται πολύ πίσω, και ποτέ δεν ήταν αποτελεσματική».
Παρόλα αυτά, η ερευνητική αναζήτηση για την αποδόμηση τηλεοπτικών εκπομπών που κάποτε χαρακτηρίζονταν ως «σκουπίδια» δεν δείχνει σημάδια διακοπής. Ωστόσο, οι σημερινοί νέοι επικριτές θα πρέπει να προσέξουν: σύντομα, θα κληθούν να λογοδοτήσουν για το “Love Island” και το “MrBeast”. «Ας ελπίσουμε ότι τα λάθη που κάνει η γενιά σας, τα παιδιά σας και τα παιδιά των παιδιών σας θα τα κοιτάζουν με περισσότερη γενναιοδωρία από ό,τι εσείς εμάς», λέει η Warner.
